Этникалық зорлық-зомбылық және қақтығыстар

Кіріспе

Белгілі бір этникалық топқа бағытталған саяси зорлық-зомбылықтың түрі. Этникалық зорлық-зомбылық – этникалық жеккөрушілік пен этникалық қақтығыстардан туындаған саяси зорлық-зомбылықтың бір түрі. Терроризм сипаттамаларына ие деп саналатын этникалық зорлық-зомбылықтың түрлері этникалық терроризм немесе этникалық себептермен туындаған терроризм деп аталуы мүмкін. "Расистік терроризм" – ашық расизм мен ксенофобияға негізделген этникалық зорлық-зомбылықтың бір түрі. Ұйымдастырылған және үзіліссіз жүзеге асырылатын этникалық зорлық-зомбылық этностық қақтығыс немесе этникалық соғыс (расалық соғыс) деп аталады, бұл таптық қақтығыстан өзгеше, онда бөліну сызығы этникалық емес, әлеуметтік топ болып табылады. Этникалық зорлық-зомбылықты, яғни этникалық бөлінуден туындаған зорлық-зомбылықты, басқа себептерден туындаған және түрлі этникалық топтар арасында болған (саяси немесе идеологиялық) зорлық-зомбылықтан ажырату қажет. Еврей социологы Людвиг Гумпловичтің "Расалар күресі" ("Жарыс", 1909) атты еңбегінде этникалық бәсекелестік мәселесі зерттелген. Соңғы кезде Эми Чуаның "Отпен ойнайтын әлем: еркін нарық демократиясын экспорттау этникалық жеккөрушілік пен жаһандық тұрақсыздықты қалай туғызады" атты маңызды зерттеуінде де осы мәселе талқыланған. Кейбір ғалымдар барлық "ұлтшылдыққа негізделген зорлық-зомбылықты" этникалық зорлық-зомбылық ретінде жіктеуді ұсынады, бұл жіктемеге екінші дүниежүзілік соғыстар және 19 ғасырда өнеркәсіптік елдер арасындағы барлық ірі қақтығыстар кіреді.

Себеп-салдарлық байланысы және сипаттамалары

Этникалық зорлық-зомбылықтың түрлі себептері бар. Нью-Англияның күрделі жүйелер институтының (NESCI) жүргізген зерттеулері этникалық топтар толық араласпаған кезде зорлық-зомбылық туындайтынын көрсетті: олар қарым-қатынасты азайту үшін жеткілікті түрде бөлінбеген, сонымен қатар ортақ байланыстар құруға жеткілікті араласпаған. NECSI-ге қатысы бар зерттеуші доктор Мэй Лимнің айтуынша, "зорлық-зомбылық әдетте бір топ қоғамдық кеңістіктерде мәдени нормаларды тануға жеткілікті үлкен болғанда, бірақ олардың бұзылуын болдырмауға жеткілікті емес кезде пайда болады. Мұндай жағдайлар көбінесе этникалық немесе мәдени топтар арасындағы шекаралар анық емес жерлерде орын алады". Бұл теория сондай-ақ этникалық шиеленістер жүйелік деңгейде этникалық зорлық-зомбылыққа әкелуі үшін гетерогенді қоғам және олардың күресуіне кедергі келтіретін биліктің болмауы қажет екенін көрсетеді. Жеке қажеттіліктерді қанағаттандыруға деген ұмтылыс, өзіңіздің тобыңызға зиян келтірмей, зорлық-зомбылыққа алып келуі мүмкін. Этникалық топтар материалдық игіліктерді қорғау үшін бірігетін және топтың бір бөлігі екенін сезіну қажеттілігін қанағаттандыратын адамдар тобы ретінде қарастырылса, этникалық зорлық-зомбылық этностық топқа қарсы жасалған құқық бұзушылықтың салдары болуы мүмкін. Дегенмен, зорлық-зомбылық қарсыластың мүшелері оларды мазалаған шиеленістерге бейбіт шешім жоқ деп санайтын кезде пайда болады. Тағы бір теория этникалық зорлық-зомбылықтың себебі өткендегі шиеленістер екенін айтады. Басқа этникалық топтың мүшелерін тек олардың бұрынғы жасаған істеріне сүйене отырып бағалау болашақта зорлық-зомбылық ықтималдығын арттырады. Этникалық зорлық-зомбылықның әрбір жағдайы бірдей бола бермейді. Бір жағдайда этникалық зорлық-зомбылық ұзаққа созылған геноцидке алып келсе, екіншісі нәсілдік тәртіпсіздікке ұласуы мүмкін. Әртүрлі мәселелер зорлық-зомбылықтың әртүрлі деңгейлеріне әкеледі. Бұл мәселе негізінен топтық қауіпсіздікке байланысты. Сырттан қарағанда шабуылдау және қорғану әрекеттерін ажырату мүмкін болмайтын жағдайларда, және шабуылдау әрекеттері топтың өмір сүруін қамтамасыз етуде тиімдірек болғанда, зорлық-зомбылық сөзсіз болады және қатал сипатқа ие болады. Этникалық зорлық-зомбылыққа қатысты бұл көзқарас эмоциялық шиеленістердің нәтижесінде емес, этностық топтардың мүшелері өздерінің болашағына қатысты қауіпсіздік сезімеген аймақтарда қауіп тудырады. Этникалық зорлық-зомбылық көбінесе жеке тұрмыстық даулардың нәтижесінде туындайды, олар бақылаудан шығып, кең ауқымды қақтығыстарға әкеледі. Екі түрлі этникалық топтың мүшелері арасындағы жеке даулар татулыққа немесе зорлық-зомбылыққа әкелуі мүмкін. Қателік жасаған адам өз тобының жазалайтынына сенгенде татулыққа қол жеткізу ықтимал. Немесе бейбітшілік тек этникалық зорлық-зомбылықтан қорқу арқасында ғана қамтамасыз етіледі. Жазадан немесе зорлық-зомбылықтан қорқу болмаса, этникалық зорлық-зомбылық орын алуы мүмкін. Америка Құрама Штаттары көбінесе этникалық топтардың классикалық "қорытқышы" ретінде таныстырылады. АҚШ-тағы "этникалық" шиеленістер көбінесе нәсілдік тұрғыдан қарастырылады. Этникалық қатынас туралы түсінікті өзгерту үшін бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану этникалық зорлық-зомбылық ықтималдығын өзгертуге мүмкіндік береді. Этникалық зорлық-зомбылыққа алып келетін БАҚ-ты пайдалану әдетте циклдік қарым-қатынас болып табылады: бір топ қауіп-қатерге жауап ретінде топтық бірігу туралы хабарларды күшейтеді, ал көрші топ өз тобының бірігуі туралы хабарлармен жауап береді. Әрине, бұл тек сыртқы топтар әлеуетті қауіп ретінде танылған кезде ғана болады.

There are various potential causes of ethnic violence. Research which has been conducted by the New England Complex Systems Institute (NESCI) has shown that violence results when ethnic groups are partially mixed: neither clearly separated enough to reduce contact nor thoroughly mixed enough to build common bonds. According to Dr. May Lim, a researcher who is affiliated with NECSI, "Violence normally occurs when a group is large enough to impose cultural norms on public spaces, but not large enough to prevent those norms from being broken. Usually this occurs in places where boundaries between ethnic or cultural groups are unclear." This theory also states that the minimum requirement for ethnic tensions to result in ethnic violence on a systemic level is a heterogeneous society and the lack of a power to prevent them from fighting. This strong desire to satisfy individual needs, without harming your own group, can have violent results. Assuming that ethnic groups can be defined as groups of people which band together in order to protect material goods, while they are also satisfying the need to feel that they are a part of a group, violence which results from ethnicity can be a result of a violation which is committed against either ethnic group. However, violence occurs when the members of the opposing groups believe that there is no peaceful solution to the tensions which are plaguing them. Another theory states that ethnic violence is the result of past tensions. Referring to the members of the other ethnic group based solely on their previous offences tends to increase the probability of future violence. Ethnic violence obviously does not exist in exactly the same conditions in every example. Whereas one case of ethnic violence might result in a drawn out genocide, another case might result in a race riot. Different issues lead to different levels of intensity of violence. The problem mainly comes down to issues of group security. In situations when offensive and defensive actions are indistinguishable to outsiders, and in situations when the offensive actions are more effective in insuring group survival, then violence is sure to be present and harsh. This view of ethnic violence placed risk in areas where members of ethnic groups feel insecure about their future, not as a result of emotional tensions. Ethnic violence frequently occurs as a result of individual domestic disputes which spiral out of control and lead to large scale conflicts. When individual disputes occur between two members of different ethnic groups, they can result in peace or they can result in more violence. Peace is more likely when offended persons feel that the offenders will be sufficiently punished by members of their own ethnic group. Or peace is simply achieved through the fear of greater ethnic violence. If the fear of retribution or the fear of violence is not present, ethnic violence may occur. The United States is often presented as the classic "melting pot" of ethnicities. "Ethnic" tensions in the United States are more typically viewed in terms of race. Using the media to change perceptions of ethnicity might lead to a change in the probability of ethnic violence. The use of media that results in ethnic violence is usually a cyclical relationship; one group increases messages of group cohesion in response to a perceived threat, and a neighboring group responds with messages of their own group cohesion. Of course, this only happens when outside groups are already perceived as being potential threats.