Кіріспе

Сатри (лат. Sutrium) – Римнен және Витербоның оңтүстігінде орналасқан Витербо провинциясындағы ежелгі қала, қазіргі коммуна және бұрынғы епископтік орын (қазір латын титулдық орын). Ол тар туф тауының үстінде әдемі орналасқан, айналасын шатқалдар қоршап, батыс жағында ғана қоршаған елмен жалғасатын тар мойын бар. Бұл – «Италияның ең әдемі ауылдары» (I Borghi più belli d'Italia) тізіміне енген елді мекендердің бірі. Қазіргі Сутри коммунасының халқы 5000-нан астам. Оның ежелгі ескерткіштері туристерді қызықтырады: туф тастан қазылған рим амфитеатры, ондаған тас қабірлері бар этрус некрополі, Мадонна дель Парто шіркеуінің криптасына кіріктірілген Митреум және романдық стильдегі Дуомо.

Тарих

Ежелгі Сутриум маңызды орналасқан еді, себебі ол Этрурияға, кейін Кассия жолына апаратын жолды бақылап тұрды: Ливий оны Этрурияның кілттерінің бірі деп сипаттайды, ал жақын орналасқан Непи – екіншісі. Веи қаласы құлағаннан кейін ол Римнің қолдарына көшті және онда латын колониясы құрылды; бірақ ол б.з.б. 386 жылы қайтадан қолдан шығып кетті, алайда б.з.б. 383 шамасында қайта басып алынып, жаңадан қоныстандырылды. Б.з.б. 311–310 жылдары этрусктар оны қоршауға алды, бірақ ала алмады. Непи және тағы он латын колониясымен бірге ол б.з.б. 209 жылы Екінші Пуника соғысында көмек көрсетуден бас тартты. Фесттің сөзіне сүйенсек, бекініс ретіндегі маңыздылығы «Sutrium ire» деген мақалдың пайда болуын түсіндіреді, яғни маңызды іспен бара жатқан адам туралы, бұл туралы Плавт еңбектерінде айтылады. Ол б.з.б. 41 жылғы соғыс туралы мәліметтерде де кездеседі, және триумвирлердің басшылығымен ардагерлерден құралған колонияны (Colonia coniuncta lulia Sutrina) алды. Жарнамалар оның империя кезеңінде де маңызды орын болғанын және Ломбардтардың оны басып алғанын көрсетеді. Сутри Рим герцогтығының шекарасына жақын орналасқан бекінілген қала ретінде стратегиялық маңыздылығын сақтап келді. «Сутри сыйлығы» – 728 жылы Сутриде Ломбард королі Лютпранд пен Рим папасы Григорий II арасында жасалған келісім. Осы келісім бойынша Сутри және Лациодағы бірнеше төбелік қалалар (Vetrallaны қараңыз) Папалыққа «мүбәрак елшілер Петр мен Павелге сыйлық ретінде» берілді, бұл туралы Liber Pontificalis-те жазылған. Бұл келісім Папалық территориясының Рим герцогтығының шегінен тысқары жерге алғашқы кеңеюіне әкелді. Осы қаланың жанынан 19 ғасырда «Сутри қазынасы» деп аталатын осы кезеңге жататын әсем әшекейлердің қоймасы табылды. Қазір ол Британ мұражайында сақталуда. Сутри, епископтық орын (төменде қараңыз), Ломбардтар жеңілгеннен кейін Папалыққа қайтарылды. Рим папасы Григорий VI 1046 жылдың 20 желтоқсанында император Генрих III-нің өтініші бойынша шақырылған Сутри синодынан кейін Сутриде тақтан бас тартты. 1111 жылы осы жерде Паскаль II мен император Генрих V арасында келісім жасалды; 1146 және 1244 жылдары Евгений III және Иннокентий IV сәйкесінше осы жерде паналады. 1244 жылы оны Пьетро ди Вико басып алды, бірақ кейін Ангильяра графы Пандольфо оны Папа мемлекеттеріне қайтарды. Қала гвельфтер мен гибеллиндер арасындағы күреске куә болды. 1433 жылы кондотьер Никколо Фортебраччо Сутриді өртеп жіберді, содан бері қала Ронциглионеге қарағанда маңыздылығын жоғалтты.

Негізгі көрікті жерлер

Ең әсерлі құрылыс – рим кезеңіне қатысты жартастан қашалған амфитеатр, ежелгі Лациумның (Лацио) ең мағыналы ескерткіштерінің бірі. Қаланың оңтүстік жағында тікбұрышты туф тастардан тұрғызылған ежелгі қала қабырғаларының қалдықтары сақталған, ал олардың төменгі жағындағы жартастарда тас қазылған кәріздер бар. Роман стиліндегі собор көбінесе жаңадан салынған, ортағасырлық құрылыстан сақталғандары – 1207 жылғы қоңырау мұнарасы және Ломбард кезеңіне жататын крипта, әртүрлі шығу тегі бар жиырма бағанамен бөлінген жеті бөлімі бар. Қаланың оңтүстігіндегі жартаста Мадонна дель Парто шіркеуі орналасқан, ол аймақтағы көптеген этрус қабірлерінің бірінен жасалған (кейбір ғалымдардың пікірінше, бұл митрай – ежелгі әскерлердің пұтқа табыну орны).

Көлік

Сутриге Римнен немесе Витербодан Кассия тас жолы арқылы баруға болады. Римге қатынайтын ең жақын теміржол стансасы – Капраника.