Кіріспе

Америкалық жартылай қатты Колби ірімшігі – сиыр сүтінен жасалған, жартылай қатты, апельсин түсті ірімшік. Ол 1885 жылы алғаш рет жасалып, тез танымал болған АҚШ-тың Висконсин штатындағы Колби қаласының атымен аталған. Колби, чеддер ірімшігіне ұқсас процесспен өндіріледі. Чеддерлеу процесінің орнына, ірімшік піскеннен кейін сарысуы ішінара ағызылады және қоспаның температурасын төмендету үшін салқын су қосылады. Дәстүрлі түрде Колбидің құрылымы ашық, ішінде біркелкі емес тесіктер болады және ол "ұзын мүйіз" деп аталатын цилиндр тәрізді формаға қысылады. Ірімшікті жуу процесі нәтижесінде, Колби чеддерге қарағанда ылғалдырақ және жұмсақ дәмге ие болады. Колби көбінесе жеңіл тамақтарға, бутербродтарға және салаттарға қолданылады. Оның туындыларының ішінде Колби Джек – Колби мен Монтерей Джек ірімшіктерін араластыру арқылы жасалған мәрмәр тәрізді ірімшік, сондай-ақ Мичиган штатында дамыған, Колби стиліндегі Пинконнинг ірімшігі бар. Колби қаласы бұл ірімшікті өзінің тарихының маңызды бөлігі деп санайды және Колби ірімшігін насихаттау үшін жыл сайын фестиваль өткізеді. Висконсин штатының заң шығарушы органында Колбиді штаттың ресми ірімшігі деп жариялау туралы бірнеше ұсыныс жасалған.

Тарих

1882 жылы Амброз бен Сьюзан Штайнванд Висконсин штатының Колби қаласының жанында бес жыл бұрын сатып алған жерде ірімшік зауытын құрды. Штайнвандтардың ұлы Джозеф 1885 жылы зауытта шедер ірімшігімен айналысып, қамырды суық сумен шайып, жаңа ірімшік жасады. Бұл оқиғаның қасақана болғаны туралы әртүрлі пікірлер бар. Кейбір деректерге сәйкес, Джозеф ірімшік жасау курсын бітіріп, жаңа түрлі ірімшік жасауға қызығушылық танытқан, ал басқаларына сәйкес, суық су қосылғаннан кейін артық ылғалды шығаруды ұмытып, кездейсоқ түрде осы нәтижеге қол жеткізген. Нәтижесінде шыққан ірімшік, шедер ірімшігінен гөрі ылғалдырақ болды және жақын орналасқан қаланың атымен аталып, күрделі шедерлеу процесін қажет етпегендіктен тез танымал болды. 1896 жылы отбасы жыл сайын 3000 АҚШ долларына (1896 жылғы 3000 доллар қазіргі кезде шамамен <есептелген сомаға> тең) ірімшік өндірді. Амброз бен Джозеф Штайнвандтар дәстүрлі түрде оның жасалуына жауапты деп есептелсе де, тарихшы Джоан М. Дженсен бұл кезде ірімшік жасауға әдетте бүкіл отбасының қатысқанын, оның ішінде көбінесе ірімшік жасауда шебер болған әйелдердің де болғанын атап өтеді. 1898 жылы «Colby Phonograph» газеті «Филипстегі бір саудагер адамдар онымен сауда жасауы керек екенінің 13 себебін айтқанда, оның нағыз Steinwand Colby Cheese сататынын мәлімдеді» деп жазды. Колби қаласы 1965 жылдан бері ірімшікті насихаттау мақсатында шілде айында «Colby Cheese Days» атты жыл сайынғы фестиваль өткізіп келеді. Сол жылы Лоренс Хоернке Штайнвандтардың алғашқы зауытының орнында жаңа Колби ірімшік зауытын салды, ол 1983 жылы жабылғанға дейін күніне шамамен белгілі бір мөлшерде Колби ірімшігін өндірді. Колбиді Висконсин штатының ресми ірімшігі деп жариялау және оны штат үкіметі шығаратын «Көк кітапқа» қосу туралы бірнеше ұсыныс жасалды. 1998 жылы Колби қаласы осы шараны қолдайтын резолюцияны қабылдады және Висконсин штатының Ассамблеясы 81–15 дауыспен қолдады, бірақ заң жобасы Сенатта қарастырылмады. 2019 жылы ұқсас заң жобасы енгізілді, бірақ Ассамблеяда да, Сенатта да дауысқа қойылмады. 2021 жылы заң жобасын штат өкілі Донна Розар және штат сенаторы Кэти Берниер Ассамблея комитетінде қайтадан ұсынды, ал Джозеф Штайнвандтың шөбересі осы шараны қолдап сөз сөйледі. Заң жобасын қолдаушылар оның Висконсиннің сүт өнеркәсібінің тарихын еске түсіретінін айтты, ал қарсыластары Колбиге арнайы мәртебе беру штаттың басқа ірімшіктерінің, соның ішінде шедер мен моцарелланың сатылымын төмендетуі мүмкін деп мәлімдеді.

Өндіріс

Colby өндірісінің процесі чеддер ірімшігіне ұқсас, тек қоспасы чеддаринг процесінен өтпейді. 0,96 ақуыз-май қатынасына стандартталған сиыр сүті пастеризацияланады және 31 °C (88 °F) температурада сақталады, содан кейін бастауыш Lactococcus lactis (лактис және/немесе креморис түрлері) қосылады. Бір сағаттан соң, әр тонна сүтке анато бояғышы және сұйылтылған прессар қосылады. Келесіде, барлық сарысуды ағызып, қалған қамырды шаюдың орнына, тек сарысудың үштен екі бөлігі ғана ағызылады, қамыр бетке шығатынша. Бұл процесте әр тонна сүтке шамамен ірімшік өнімділігі туындайды. Колби дәстүрлі түрде диаметрі 1,5 метр болатын цилиндр пішінде сығымдалады. Осы пішінде ол "ұзын мүйіз" деп те аталады. Ірімшікті тікбұрышты пішінде де жасауға болады, одан кішкентай тіктөртбұрыштар немесе жарты ай пішіндер кесіледі. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі (USDA) сүт өнеркәсібі туралы жылдық есебінде Колби, Monterey Jack және басқа да жуылған және араластырылған қамырлы ірімшіктер сияқты "басқа американдық түрлерін" біріктіреді. 2020 жылы USDA АҚШ-та осы ірімшіктердің 144 зауытта өндірілгенін хабарлады. Висконсин штаты 44 зауытта, ал Калифорния штаты 11 зауытта ірімшік өндіру бойынша көш бастады.

Кейіпкер

Колби – жартылай қатты ірімшік. Оның жуылған сүзбесінің өндіріс процесі чеддерге қарағанда ылғалдырақ және жұмсақ текстураны қамтамасыз етеді. АҚШ-тағы стандартқа сәйкес, Федералдық ережелер кодексінің 21-тарауында белгіленгендей, Колбидің ылғалдылығы 40% немесе одан кем болуы тиіс, ал құрамындағы қатты заттар кем дегенде 50% сүт майынан тұруы керек. Көбінесе құрамындағы қатты заттар 52-53% болады, нәтижесінде жалпы майлылығы 31-32%, ал тұздылығы әдетте 1,5-1,8% құрайды. Listeria monocytogenes, Staphylococcus aureus және Salmonella түрлері сияқты тағам арқылы берілетін бактериялар, Колби сияқты қатты немесе жартылай қатты ірімшіктерге қарағанда, ылғалдылығы 50%-дан жоғары ірімшіктерде өсуге бейім.

Пайдалану және туындылар

Оның жұмсақ дәміне байланысты Колби ірімшігін тамақ дайындауда сирек қолданады. Көбінесе оны үстелге қойып жейді, сондай-ақ тағамдарға, бутербродтарға және салаттарға қосады. Піццаға салу үшін оны басқа ірімшіктермен араластырып, ұсақтап турап қолдануға болады. Колбиді Монтерей Джекпен араластырса, "Колби Джек" немесе "Ко Джек" деп аталатын мәрмәр тәрізді ірімшік шығады. Түсті Колби және түссіз Монтерей Джектың ұйырлары сығу және пісіру процесінен бұрын араластырылады, соның нәтижесінде мәрмәрлі эффект пайда болады. Бұл өте танымал ірімшік; 2006 жылы супермаркеттерде сатылған Колби Джек ірімшігінің көлемі, жеке-жеке сатылған Колби мен Монтерей Джек ірімшіктерінен асып түсті. Пинконнинг ірімшігі – бұл Мичиган штатының Пинконнинг қаласының атымен аталатын Колби ірімшігінің бір түрі. Оны 1915 жылы Висконсин штатынан осы қалаға көшіп келген Дэн Хорн жасаған. Хорн осы ірімшікті қаладағы сиырлар мен сүттің көп болуына байланысты жасады. Пинконнинг ірімшігі әртүрлі пісу кезеңдерінде, тіпті 16 жылға дейін сақталып тұтынылған.