Кіріспе
Фотографиялық баспа техникасы. Фотогравюра (француз тілінде héliogravure) – фотосуреттерді басып шығару процесі, сондай-ақ кейде репродуктивті гравюра басып шығару үшін де қолданылады. Бұл фотомеханикалық процесс, онда мыс пластина зергерленеді (пластинаға өрнек салынады), содан кейін пленкаға түсірілген жарыққа сезімтал желатин қабатымен жабылады, және одан кейін тегістеледі, нәтижесінде фотосуреттің егжей-тегжейлі, үздіксіз тоннарын қайта жасайтын жоғары сапалы гравюралық пластина пайда болады. Бұл процесс 19 ғасырдағы фотографияда маңызды рөл атқарды, бірақ 20 ғасырда тек бірқатар суретшілер ғана қолданды. 20 ғасырдың ортасына қарай ол дерлік жойылып кетті, бірақ кейінгі кезде қайта жандануға ұшырады.
Photogravure (in French héliogravure) is a process for printing photographs, also sometimes used for reproductive intaglio printmaking. It is a photo mechanical process whereby a copper plate is grained (adding a pattern to the plate) and then coated with a light sensitive gelatin tissue which had been exposed to a film positive, and then etched, resulting in a high quality intaglio plate that can reproduce detailed continuous tones of a photograph. The process was important in 19th century photography, but by the 20th century was only used by some fine art photographers. By the mid century it was almost extinct, but has seen a limited revival.
Процесс тарихы
Фотогравировканың алғашқы түрлерін фотографияның өзінің екі бастамашысы – алдымен 1820 жылдары Францияда Нисефор Ньепс, кейін Англияда Генри Фокс Талбот жасады. Ньепс фотосуреттерді пластиналарға түсіріп, одан кейін оларды қағазға басып шығару үшін гравюра жасайтын тәсіл іздеді. Ол гравюраларды (мысалы, суреттерді) пайдаланды, қағазды балауыз жағып мөлдір етіп, содан кейін жарыққа сезімтал битуммен жабылған мыс пластинаға жатқызып қойды. Ньепстің алғашқы суреттері – дагерротиптер мен ылғалды коллодиондық процеске дейінгі алғашқы фотосуреттердің бірі болды. Бірақ бұл әдіс кеңінен қолданылмады, себебі түпнұсқа гравюра дерлік жойылды. Алайда, «көшпелі фотосуреттік бейне» жасау мүмкіндігі туған соң, қызығушылық қайта оянды. Калотипиялық қағаз негативін ойлап тапқан Талбот, өңі жоймайтын қағаз баспаларын жасағысы келді. Ол 1850 жылдары фотомеханикалық процесін жетілдіріп, 1852 жылы («фотографиялық гравюра») және 1858 жылы («фотоглифтік гравюра») патент алды. Фотогравировканың толыққанды түрін 1878 жылы чех суретшісі Карел Клич Талботтың зерттеулеріне сүйене отырып жасады. Бұл процесс, бүгінге дейін қолданылып келе жатқан, Талбот-Клич процесі деп аталады және ол суреттер сияқты басқа медиадағы туындыларды фотосурет арқылы көбейту үшін қолданылады. 1880 жылдардан бастап Талбот-Клич процесі ескі шеберлердің гравюраларының өте жоғары сапалы көшірмелерін жасау үшін коммерциялық мақсатта қолданылды, бұл тонның айырмашылықтарын дәл түсіруде ерекше көзге түсті. Бұл басылымда сондай-ақ, өте жақсы гравюра шебері болған және өз фотожұмыстарын басқа фотоға негізделген процестерден гөрі гравюра ретінде көретін Элвин Лэнгдон Коберннің фотогравиралары да жарияланды. Күміс желатин фотосуреттерінің жылдамдығы мен ыңғайлылығы ақырында фотогравировканы ығыстырып, 1920 жылдары Эдвард С. Кертистің гравюраларынан кейін ол қолданыстан шықты. Поль Страндтың 1940 жылғы «Мексикадан фотосуреттер» портфолиосы – фотогравировканың соңғы ірі туындыларының бірі болды, ол 1967 жылы DeCapo Press баспасынан қайта шығарылды. Көп жылдар өткен соң, Aperture және Еуропада оны зерттеген Джон Гудман фотогравировканы қайта жандандырды. Бүгінде фотогравировка әлемнің ондаған шеберханаларында белсенді түрде қолданылуда. Осы саланың қазіргі заманғы өкілдерінің қатарында Сама Альшаиби бар.
Сый-сыпаттары
Фотогравировка – реңкті мыс пластинадан реңкті пресс арқылы арнайы ылғалданған қағазға бояудың көшірілуі арқылы кең спектрлі тондық реңктерді бейнелейді. Осы әдіспен алынатын ерекше тондық диапазон фотогравировканың өрнек ойылу тереңдігінің өзгеруінен туындайды, яғни көлеңкелер жарық жерлерге қарағанда әлдеқайда терең ойылады. Жартүрлі тонды процестер сияқтан, олар нүктенің мөлшерін өзгертеді, фотогравировка пластинасында бояу шұңқырларының тереңдігі өзгертіледі. Адам көзі осы ұсақ өзгерістерді үздіріссіз тонды кескінге айналдырады. Фотогравировка ротогравировкадан терең ойылған және қолмен басылатын жалпақ мыс пластинаны пайдалануымен ерекшеленеді, ал ротогравировкада, атауынан көрініп тұрғандай, айналмалы цилиндр беті шамалы ғана ойылады және ол газеттерді, журналдарды және қаптамаларды басу үшін қолданылатын өндірістік процесс. Француз тілінде фотогравировканың дұрыс атауы – гелиогравюра, ал француз тіліндегі «фотогравировка» термині фотосурет негізінде жасалған кез келген гравировка техникасын білдіреді.
Тақтаны басып шығару
Фотогравировканы басып шығару кез келген басқа интальиолық пластинаны басып шығаруға ұқсас, әсіресе мұқият ойылған акватинтті. Пластинканың бүкіл бетіне қалың, майлы интальиолық сия резеңке брейермен, немесе кішкентай, қатаң сырғымен, немесе дөңгелетілген тампермен жағылады. Содан кейін пластинка артық сияны алып тастап, оны ойықтарға (ұңғырларға) енгізу үшін тарлатанмен жұмсақ сүртіледі. Соңында ол қолдың майлы бөлігімен жылдам, сыртқа қарай сүртіледі. Бұл жылтыратылған бөліктер мен биік нүктелердегі барлық қалған сияны алып тастайды және сияны тек ойылған ойықтарда қалдырады. Шеттері тазартылғаннан кейін пластинка интальиолық пресс баспа төсегіне қойылады. Оның үстіне ылғалданған мата қағазының және екі-үш қабат жүн жамылғының қабаттары жабылады. Содан кейін ол жоғары қысыммен пресс арқылы өткізіледі. Жоғары қысым ылғалданған қағаздың талшықтарын пластинканың ұңғырларына итеріп жібереді, содан кейін сия қағазға ауысады, осылайша баспа жасалады. Қағаз пластинкадан ақырып алынып, кептіру қағаздарының арасына қойылып, тегіс кептіріледі. Енді пластинканы тағы бір баспа үшін қайта сиялауға болады немесе оны сақтау үшін тазалауға болады. Macdermid Autotype, дәстүрлі мыс пластина фотогравировкасын жасауға қажетті желатин пигмент қағазын (тінді) соңғы өндіруші, 2009 жылдың тамызында өндірісті тоқтатуды жариялады. Содан бері Bostick & Sullivan, Phoenix Gravure және Үндістан, Тайвань және Жапониядағы басқа өндірушілер нарыққа желатин пигмент қағазын (қарсылық тінін) ұсына бастады. Бұл өнімдерді дәстүрлі фотогравировкамен айналысатын мамандар және коммерциялық баспагерлер пайдаланады.
Цифрлық фотогравировка
Дональд Фарнсворт Магнолия редакциясының өнер шеберханасында желатин қолданбайтын цифрлық фотогравировка процесін жасады. Оның орнына, мыс пластинаға UV-сәулелендірілген акрил принтері арқылы "маскалардың" (резист қабаттарының) тізбегі басылады: "Жазық принтер бізге пластинаға толығымен бақыланатын, дәл жолмен стохастикалық [кездейсоқ] нүктелік үлгін кесуге мүмкіндік береді. Бұл процесс дәстүрлі фотогравировка әдісіне керісінше, онда сіз желатин қабатынан кесесіз, ал желатин біртіндеп жұқарып, қышқыл пластинаға көбірек жетеді, сондықтан ең соңғы кесілгендер – ашық тонды түстер." Керісінше, цифрлық тікелей пластинаға әдісінде алдымен жарық мәндері кесіледі; содан кейін принтер қышқыл ванналар арасында пластинаға жаңа бояу қабатын жағу үшін қолданылады, оларды кейінгі кесулерден қорғау үшін ашық мәндерді жасырады. Бастапқы маска мүлдем басылғандай көрінеді; маскалар тығыздығы артып, ақырында пластина толығымен қара болып көрінеді. Дәстүрлі процестің тағы бір түрінде, процестің барысында қышқыл ванналар суландырылатын болса, тікелей пластинаға әдісі әлсіз ваннадан басталып, біртіндеп күшейтілген қышқыл ванналарда кесіледі.
Фотополимерлік гравировка/полимерлік фотогравировка
Фотополимерлік пластиналар, әдетте рельефтік және тамға басуға қолданылатын, фотогравюралық пластиналар жасауға да қолданылуы мүмкін. Дамығаннан кейін бұл полимерлік пластиналар қатты пластикқа айналады, бұл басылымдардың санын азайтуға мүмкіндік береді. Кейбір мамандар олардың сапасы дәстүрлі мыс пластиналы фотогравюрамен шайқаса алатынын айтады, ал басқалары полимерлік жабынның тереңдігінің айырмашылығының болмауы сапаны төмендетуі мүмкін деп санайды. Процесс полимерлік пластинаны бірнеше рет жарыққа ұсынуды қамтиды. Біріншіден, пластина күшті жарық астында, оның үстіне кездейсоқ нүктелі экран (көркем басуда акватинт экраны немесе коммерциялық басуда стохастикалық экран) қойылады. Содан кейін пластина бейненің оң көшірмесімен жарыққа ұсынылады. Бұл көшірме пленкадағы үздіксіз тонды оң бейне болуы мүмкін, бірақ көбінесе сиялы принтермен басылған цифрлық «оң» көшірме (цифрлық негатив сияқты) түрінде жасалады. Содан кейін пластина дамытылады; көптеген түрлері мен маркалары үшін бұл сумен жасалады. Дұрыс кептірілгеннен және бекітілгеннен кейін пластинаға сия жағылып, басып шығаруға болады. Екі рет жарыққа ұсыну нәтижесінде, әр түрлі тереңдіктегі мыңдаған ойықтары бар «тәжірибеленген» полимерлік пластина пайда болады, олар сияны ұстайды, ол қағазға үздіксіз тонды бейне ретінде беріледі. Сапасына байланысты, алынған басылым дәстүрлі фотогравюра процесінде алынған басылымдарға ұқсас немесе бірдей болуы мүмкін, бірақ пластина бетіндегі үш өлшемді тереңдік дәрежесі төмендеу, және мүмкін, басылымның өзі де солай. Көбінесе қолданылатын екі полимерлік пластина – Toyobo Corporation және Solarplates компанияларының Printight пластиналары.