Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниядағы мемлекеттік бастауыш мектеп.
Public primary school in Denmark
Хасшколе (ағылшын тілінде: "халық мектебі") – Даниядағы мектептердің бір түрі. Ол міндетті білім берудің барлық кезеңін, яғни 6 жастан 16 жасқа дейінгі оқушыларды қамтиды, соның ішінде мектепке дейінгі дайындық, бастауыш және негізгі білім беру деңгейлерін қамтиды.
The folkeskole (English: 'people's school') is a type of school in Denmark covering the entire period of compulsory education, from the age of 6 to 16, encompassing pre school, primary and lower secondary education.
Тарихи шолу
Аңыз бойынша, француздық бенедиктиндік монах Ансгар 822 жылы Данияға келген алғашқы миссионер болды, он екі еркек құлды босатып, Даниядағы алғашқы мектепте, Шлезвигтегі Хедебиде оқытты. Бұл 1100 жылдан бастап бүкіл елде пайда болған діни орындардың бастауы болды. Олардың монастырьларында айналағы ауылдардың ұлдары – және кейде қыздары да – қасиетті жайылымдар туралы және діни сенімдер туралы алғашқы білім алды. Дегенмен, ерте кезде сауда мен қолөнерге көбірек практикалық білім беретін мектептер қажет болды. Алғашқы жазу және есептеу мектептері осы жерде пайда болды, көбінесе өте жақсы оқытушылармен емес, бірақ олар өте пайдалы болды және жеке көмек пен гильдиялардың күшімен дамыды.
Legend has it that Ansgar, a French Benedictine monk, was the first missionary to visit Denmark around 822, purchased the freedom of twelve male thralls and educated them in the first school in Denmark, at Hedeby in Schleswig. This was the forerunner of the religious houses which sprang forth over the entire country from about 1100 onwards. In their cloisters, boys from surrounding villages — and occasionally girls as well — received elementary instruction in the Mass and in dogma. However, quite early trade and crafts demanded more practical schools. The primitive writing and counting schools had their origins here, usually with very mediocre teachers, but they were very useful and therefore they flourished, maintained by private support and by the guilds.
Реформация
Лютерандық реформация 1536 жылы Германиядан Данияға келді. Германиядағыдай, протестанттар католик мектеп жүйесін жылдам бұзды. Діни орындар жабылып, Рим-католик шіркеуінің кең аумақтары патшалыққа берілді. Бұл мемлекеттің білім беру сияқты міндеттерді де өз мойнына алуын білдірді. 1539 жылғы Шіркеу заңы Данияның алғашқы білім беру заңнамасын қамтиды, ол барлық провинциялық округтерде мектептердің болуын міндеттейді. Жаңа гимназиялар ашылып, қоғамның жоғары топтарында классикалық гуманизмнің негізін қалады, ал халықтың көп бөлігі ескі даниялық мектептермен немесе жазу мектептерімен қанағаттанды, олар білім берудің қарапайым түрін ұсынды. 1721 жылы Фредерик IV патша 240 мектеп ашып, елді әскери округтерге бөлгендіктен, оларды «атты әскер мектептері» деп атады. Сол кезде Германиядан Данияға пиетизмнің жаңа діни қозғалысы тарады. Ол шіркеу қызметкерлерінде болашақ ұрпақтарға жауапкершілік сезімін оятып, патшалық қолдауға ие болды. Шіркеудің жалпыға бірдей міндетті діни сенімге қатысты талаптары, олардың орындалуы үшін белгілі бір дәрежеде сауаттылық қажет болды, көптеген жаңа мектептердің ашылуына әкелді. Осылайша, шектеулі міндетті білім беру формалды түрде енгізілді. Дегенмен, 18 ғасырдың екінші жартысында Жан-Жак Руссоның идеяларынан шабыттанған, білім беру саласындағы өте белсенді «филантропиялық» қозғалыс, барлық балаларға ашық, қарапайым халық үшін нағыз мектеп құруға алғаш рет қол жеткізді. Мұғалімдерді даярлау пасторлық үйлерде және мемлекеттік оқу колледждерінде жүзеге асырылды, ал 1814 жылы екі білім беру заңы қабылданды, олар бүкіл Даниядағы ауылдық жерлердегі балаларға арналған жақсы муниципалды бастауыш мектептер мен жекеменшік мектептерді құруға мүмкіндік берді.
The Lutheran Reformation came to Denmark from Germany in 1536. As in Germany, Protestants quickly broke up the Catholic school system. The religious houses were closed and the vast estates of the Roman Catholic Church taken over by the Crown. This meant that the state also took over such tasks as education. The Church Law of 1539 contains Denmark's first educational legislation with a formal requirement for schools in all provincial boroughs. While new grammar schools sprang up, laying the foundation of classically humanism among the higher strata of society, the broad masses had to be content with the old Danish schools or writing schools which provided a primitive form of instruction. A substantial stride was taken in the direction of popular education in 1721, when King Frederick IV established 240 schoolhouses bearing the royal insignia and called them Cavalry schools after a division of the country into military districts. At the same time, the new religious movement of Pietism was spreading from Germany to Denmark. It aroused among church people a sense of responsibility towards forthcoming generations and enjoyed royal support. A series of calls by the church for universal confirmation which could only be met by some degree of literacy, brought many new schools into existence. Thus, a limited kind of compulsory education was formally introduced. However, it was the 'philanthropic' movement, a very active current of educational thought inspired by Jean Jacques Rousseau in the second half of the 18th century, that first succeeded in creating a real school for ordinary people, open to all children. Planned training of teachers developed in parsonages and state training colleges, and two Education Acts were enacted in 1814, introducing better municipal primary schools and independent schools for children in rural areas all over Denmark.
Грунтвиг
Наполеон соғыстарынан кейінгі ұзаққа созылған ауыл шаруашылығы дағдарысы мен экономикалық құлдырау бүкіл білім беру реформасын құлдырату қаупі тудырғанда, үкімет Англияның өнеркәсіптік солтүстігінен әкелінген, «Белл-Ланкастер» әдісі деп аталатын, оқытудың өте механикалық тәсіліне жүгінуге мәжбүр болды. Бұл әдіс оқу бағдарламасын күрт түрде жеңілдету арқылы мұғалімдер санын азайтты, соның нәтижесінде бір адам өте көп санды оқушыларға білім беруге мүмкіндік алды. Бірнеше жылдан кейін бұл әдіс ата-аналардың наразылығын тудырды, олар білім берудің көбірек еркін және шабыттандыратын формаларын қалаған. Олардың талаптары Дания мектептерінің дамуына зор ықпал еткен ақын-пастор Н.Ф.С. Грунтвигтен күшті қолдау тапты. Грунтвиг балалар мектептерінің міндетін оқу, жазу және арифметиканы оқытумен шектеуді қалаған, осылайша үйде немесе мектепте баланың санасындағы дамудың табиғи мүмкіндіктеріне сүйенетін, либералды әңгімелеу арқылы тәрбиелеуге орын ашуға болады. Грунтвигтің идеяларын іс жүзіге асырған Кристен Колд, мемлекеттік білім беруге балама ретінде ата-аналар бақылайтын, ерекше даниялық «тегін мектепті» құрды және оның жұмыс істеу жолына үнемі ықпал етті. 1894 жылғы «Білім беру туралы» заң мұғалімдерді даярлауды бірнеше маңызды жағынан жақсартты. Данияның ауыл шаруашылығы жаңаруын жалғастырғандықтан және Дания қоғамы қалалануын күшейткендіктен, 1900 жылдардың басында жаңа «Білім беру туралы» заңдар қабылданды, олар Данияның негізгі мектебінің оқу бағдарламасын кеңейту арқылы өзгертіп, жаңартты. 1903 жылы 11 жастан асқан оқушылар үшін төрт жылдық орта мектеп ашылды, ол «халық мектебінен» (folkeskole) «нақты мектепке» (realskole) және гимназияға көшуге көмектесетін көпір қызметін атқарды. Орта мектептер тез арада үлкен танымаллыққа ие болды, ал келесі жарты ғасыр ішінде көптеген балалар мен жастар жоғары орта білім алу үшін оларды баспалдақ ретінде пайдаланды. «Халық мектебіне» (folkeskole) жоғары сыныптардың қызығушылығы біртіндеп төмендеді. Әлеуметтік теңдік пен демократияландыруға деген сұранысты күшейткен әлеуметтік мемлекет тұжырымының арқасында 1958 жылы орта мектептер қайта ұйымдастырылды, олардың құрамына екі академиялық бағыт енгізілді: үш жылдық, академиялық бағытталған «нақты бөлім» және 8-10-шы сыныптар.
When a prolonged agricultural crisis and economic slump after the Napoleonic Wars threatened to cripple the entire educational reform programme, the government had to resort to a distressingly mechanical method of education, the so called Bell Lancaster method imported from the industrial north of England, which reduced the number of teachers by a drastic simplification of the curriculum to enable preposterously large numbers of pupils to be taught by a single individual. After some years, this method provoked increasing opposition from parents, who wanted more liberal and inspiring forms of education. Their demands received vigorous support from the poet clergyman N. F. S. Grundtvig, who exercised a powerful influence on the development of Danish schools. Grundtvig wanted to reduce the task of children's schools to no more than the teaching of reading, writing and arithmetic in order to make room, either at home or at school, for a liberal narrative education that would build on the natural potential for development inherent in the child's mind. Grundtvig's ideas were translated into practice by Christen Kold, who created a distinctively Danish parent controlled school known as the free school as an alternative to state sponsored education, exercising a growing influence over the latter's mode of functioning. The Education Act of 1894 improved teacher training in several important respects. As Danish agriculture continued to modernise and Danish society continued to urbanise, new Education Acts were brought forth around 1900, which changed the Danish basic school by expanding its curriculum. A four year middle school for students over 11 years of age was established in 1903 to form a bridge between the folkeskole and the realskole (lower secondary school) and the gymnasium. The middle schools rapidly attained great popularity, and over the next half century, large numbers of children and young people used them as a stepping stone to upper secondary education. The strong attraction to the upper classes to the folkeskole gradually weakened. Since the conception of the welfare state was intensifying the demand for social equality and democratisation, middle schools were reorganised in 1958 to include two academic paths: a three year academically oriented real department and the 8th–10th forms.
Қазіргі заманғы түрі
1937, 1958 және 1975 жылдардағы жаңа заңдар білім берудің барлық түрлеріне тең қолжетімділік тұрғысынан жаңа кезеңнің қажеттіліктерін бейнеледі. 1975 жылғы заң нақты бөлімді жойып, екі жаңа емтиханды енгізді: Фолькесколеден шығу емтиханы және Фолькесколеден кеңейтілген шығу емтиханы, бұл емтихандар бір пән бойынша өткізілді. 1990 жылғы жаңа заң мектептерді басқаруға қатысты жаңа ережелерді енгізді, мектеп директорына басқару өкілеттіктерін арттырып, ата-аналардың кең өкілдігімен мектеп кеңестерін құруды көздеді. Соңында, 1994 жылы күшіне енген тағы бір заң Фолькесколе оқушыларына өздерінің барлық қабілеттерін дамытуға мүмкіндік беру керектігін баса көрсетті. Жаңа заңның маңызды принциптерінің бірі – дифференциалды оқыту, яғни оқытуды әрбір оқушының жеке ерекшеліктеріне барынша бейімдеу.
New acts in 1937, 1958, and 1975 reflected the demands of a new age in terms of equal access to all forms of education. The act of 1975 abolished the real department and introduced two completely new examinations: the Exit Examination of the Folkeskole and the Advanced Exit Examination of the Folkeskole held on a single subject basis. A new act in 1990 introduced new provisions regarding the administration of the schools with more managerial competence vested in the headteacher and the setting up of school boards with large parental representation. Finally, another act that came into force in 1994 stipulated that the folkeskole give a student the opportunity to develop as many of their talents as possible. One of the watchwords of the new act is differentiated teaching, or that teaching should be adapted as much as possible to the individual student.
Мекемелердің түрлері
Міндетті білім беру талаптарын орындаудың әртүрлі жолдары бар: қалалық folkeskole-ге қатысу, жеке мектепте оқу, үйде оқыту, немесе негізгі мектептің соңғы екі-үш жылында балама білім беру нысандарының біріне қатысу: efterskole немесе жастар мектептері.
There are different ways of meeting the rules pertaining to compulsory education: by attending the municipal folkeskole, a private school, by home tuition, or as far as the last two to three years of the basic school are concerned by attending one of the alternative school forms: the efterskole, or the youth schools.
Қалалық
Қалалық халық мектептерінде міндетті мектеп жасындағы оқушылардың шамамен 88% білім алады. Олар жеті мен он алты жас аралығындағы балаларға негізгі білімді тегін береді, сондай-ақ ерікті мектепке дейінгі білім беруден бастап, тоғыз жылдық міндетті білім беруді аяқтағаннан кейін, қалау бойынша он жылдық білім беруге дейін мүмкіндік туады. Халық мектептерінің үш түрі бар: мектепке дейінгі және 1-10 сыныптар деңгейі, мектепке дейінгі және 1-7 сыныптар деңгейі, және үш немесе одан көп сыныптар деңгейі. Соңғысы, егер оқушы саны 100-ден аспаса, басқа мектептің басқаруына берілуі мүмкін. Осылайша, екінші немесе үшінші типтегі мектептерде міндетті білім беруді толыққанды қамтамасыз ету мүмкін емес, сондықтан мұндай мектептердің оқушылары 7-ші сыныптан кейін мектеп ауыстыруға мәжбүр. Бірінші типтегі мектептер оқушы саны көп аймақтарда кең таралған, ал сирек қоныстанған муниципалитеттерде екінші және үшінші типтегі мектептер көп, ал бірінші типтегі мектептер бір немесе екі ғана болуы мүмкін. Ең кішкентай мектепте 6 оқушы, ал ең ірісінде 892 оқушы бар, ал орташа мектепте 320 оқушы оқиды (1999).
Municipal folkeskoles have about 88% of all pupils of compulsory school age. They provide basic education free of charge to children between the ages of seven and sixteen, or through the voluntary pre school, the nine years of compulsory education, to the voluntary tenth year. There are three different types of folkeskoles, those with a pre school and 1st–10th form levels, those with a pre school and 1st 7th form levels, and those with only three or more consecutive form levels. The latter may be placed under the management of another school unless the enrollment is more than 100. Compulsory education can thus not be met fully in the second or third type of schools, and students of such schools have to switch schools after the 7th form. The first type of school is common in areas with a large pupil basis, whereas more thinly populated municipalities may have a number of the second and third type school and only one or two of the first type. The smallest school has six students and the largest 892, with the average school containing 320 pupils (1999).
Факультативтік пәндер
Екінші шет тілі – неміс немесе француз тілі 7-ден 10-сыныпқа дейін ұсынылуы керек. 8-ден 10-сыныпқа дейінгі оқушыларға келесі қосымша пәндер мен тақырыптар ұсынылуы мүмкін: үшінші шет тілі ретінде француз немесе неміс тілі, мәтінмен жұмыс, технология, медиа, өнер, фотосурет, кино, театр, музыка, тігін, ағаш немесе металл өңдеу, шаруашылық, қозғалтқыштар туралы білім, басқа шеберханалық пәндер және кәсіптік білім. Бұған қоса, 10-сыныпта латын тілі де оқытылуы мүмкін. 10-сыныпта келесі пәндер міндетті түрде оқытылады: дания тілі, математика және ағылшын тілі – аптасына барлығы 14 сабақ көлемінде (яғни, апталық оқу уақытының жартысы). Дене шынықтыру және спорт, христиандық және дінтану, әлеуметтік зерттеулер, сондай-ақ физика немесе химия пәндерінен де оқу ұсынылуы тиіс. Сонымен қатар, 7-ден 9-сыныпқа дейін екінші шет тілі ретінде неміс немесе француз тілін таңдаған оқушыларға 10-сыныпта да осы пәннен оқу мүмкіндігі берілуі керек. 8-ден 10-сыныпқа дейінгі оқушылар кем дегенде бір қосымша пән таңдауы тиіс.
The second foreign language, German or French, must be offered in the seventh to tenth years. The following optional subjects and topics may be offered to the pupils in the eighth to tenth years: French or German as a third foreign language, word processing, technology, media, art, photography, film, drama, music, needlework, wood or metalwork, home economics, engine knowledge, other workshop subjects, and vocational studies. Furthermore, Latin may be offered to the pupils in the tenth year. The teaching in the 10th form comprises the following subjects as obligatory subjects: Danish, mathematics, and English to an extent corresponding to a total of 14 lessons a week (i. e. half of the minimum weekly teaching time). Instruction must be offered in PE and sport, Christian studies and religious education, social studies and physics or chemistry. Furthermore, pupils who have chosen German or French as a second foreign language in the seventh to ninth years must be offered continued instruction in that subject in the tenth year. The pupils in the eighth to tenth years must choose at least one optional subject.
Тақырыбы
Негізгі пәндер: дания тілі, дінтану, математика, өнер, тарих, музыка, дене шынықтыру, ағылшын тілі және ғылым. Жоғары сыныптарда: үй шаруашылығы, химия, қоғамдық тану, тігін, ағаш өңдеу, физика, география және биология оқытылады.
The basic subjects are Danish, religious studies, mathematics, art, history, music, physical education, English and science. Later classes are home economics, chemistry, social studies, needlework, woodworking, physics, geography and biology.
Оқушыларды бағалау
Халық мектебінде бағалау екі түрде жүзеге асырылады: үздіксіз бағалау және емтихан арқылы бағалау.
There are two ways of carrying out evaluation in the folkeskole: continuous evaluation and evaluation through examinations.
Тексерулер
Емтихандар екі деңгейде өткізіледі: 10-шы және 11-ші сыныпты аяқтағаннан кейінгі емтихан және 11-ші сынып емтиханы. Ел бойынша біртектілік сақталуын қамтамасыз ету үшін барлық емтихандар үшін бірыңғай қағидалар бекітілді. Осы себепті, жазбаша емтихан сұрақтары мен бағалары орталық деңгейде дайындалады және тексеріледі. Емтихандар міндетті емес. Оқушылар мектеппен, ал іс жүзінде өздерінің мұғалімдері мен ата-аналарымен ақылдасып, әрбір пән бойынша емтихан тапсыруға немесе тапсырмауға өздері шешім қабылдайды. Бірақ, көбінесе, негізгі мектептің 10-шы сыныбын аяқтаған оқушылардың 90-95%-ы, ал 11-ші сыныпты аяқтағандардың 85-90%-ы емтихан тапсырады.
Examinations are held at two levels: the leaving examination after the 10th and 11th year and the 11th form examination. Standard rules have been developed for all the examinations with a view to ensuring uniformity throughout the country. For the same reason, the written examination questions are set and marked at central level. Examinations are not compulsory. The pupils decide whether or not to sit for examinations in a subject upon consultation with the school, or in practice, their own teachers and their parents. But, in general 90–95% write the leaving examination after the 10th year of the folkeskole and 85–90% write the leaving examination after the 11th year.