Кіріспе

Ирландияның саяси құжаты
Демократиялық бағдарлама – 1919 жылғы 21 қаңтарда Бірінші Дэйлдің алғашқы отырысында қабылданған экономикалық және әлеуметтік принциптердің декларациясы. Бағдарламаның мәтіні алдымен ирланд тілінде, содан кейін ағылшын тілінде қабылданды. Оның ресми ирландша атауы Clár Oibre Poblacánaighe болды. Ұлттық мәселеде 1918 жылғы сайлауға арналған Синн Фейн манифесті Ирландияның британдық үстемдікке қарсы ұзақ тарихы "бүтіндей үзілмеген ұлттық дәстүрімізге, ешқашан күмәндалмаған ұлттық есімдегі бірлікке, ерекше ұлттық мәдениет пен әлеуметтік құрылысқа, жат агрессияға қарсы халқымыздың моральдық қайраттылығы мен қадір-қасиетіне негізделген" деп баса көрсетті. Партия "Англияның Ирландияны әскери күшпен немесе басқа тәсілдермен бағындыру мүмкіндігін жою үшін барлық қолдағы құралдарды" пайдалануға міндеттенді. Бұл позиция Ұлыбританиямен байланысты қолдаған немесе оған мойынсұнғандарды қамтымады, ал "жат агрессия" британдық күштердің немесе бұрынғы ғасырлардағы британдық қоныс аударушылардың ұрпақтарының Ирландия аралын басып алуымен теңестірілді. Әлеуметтік жағынан манифест азаттықтың ұлттық мақсатын теңдік мүмкіндігімен байланыстырды, "Ирландия ұлтының егеменді тәуелсіздікке ие болудың бұрынғы құқығын қайта бекітіп, ирланд халқының оны жүзеге асыруға деген бекінісін растап, тәуелсіз ұлттың барлық азаматтарына тең құқықтар мен тең мүмкіндіктерді кепілдік береді". 73 орын жеңіп алғаннан кейін, Дэйл өзінің алғашқы сессиясында осы идеалдарды және Тәуелсіздік декларациясын бейнелейтін Демократиялық бағдарламаға дауыс берді. Демократиялық бағдарлама лейборист партиясының басшысы Томас Джонсонның көмегімен жасалды, оның шарты бойынша лейборист партиясы 1918 жылғы сайлауда үгіс жүргізбейді және моральдық қолдауын жалғастырады.

Бағдарламаның мақсаты

Бағдарлама Ирландия Республикасының жариялануымен бірге және кездейсоқ түрде Ирландия Тәуелсіздік соғысының басталған күні Бірінші Дэйлмен жарияланды және бекітілді. Бағдарламада өндіріс құралдарының, табиғи ресурстардың және "байлықтың" мемлекеттік меншігіне алу, балаларға мемлекеттік білім беру және егде саяндарға күтім жасау, балалардың тамақпен қамтамасыз етілуі, өнеркәсіптік дамуды қолдау және табиғи ресурстарды пайдалану сияқты әлеуметтік саясат белгіленген. Еңбек партиясы жеке меншіктің "қоғамдық құқық пен игілігіне" бағынышты болуын қарастыратын тармақ енгізді. Бірінші Дэйл көптеген мәселелер бойынша "декреттер" шығарды, бірақ ешқайсысы осы Бағдарламаға негізделген жоқ. Жоспарларды іске асыруға қаражат болмады. Синн Фейн бастаған соғыс Ұлыбританияның қаржылық тәуелсіздікті шектеу мақсатындағы гранттарды кері тартып алу түріндегі санкцияларына әкелді. Қаржы министрі Майкл Коллинз табыс салығы жүйесін енгізу мүмкін емес деп тапты және Дэйлдің өзі ирландтардың Ұлыбританияға салық төлеуді немесе жер салымын тоқтату керектігін ешқашан жарияламады. 1921 жылғы мамырдағы Дэйл мәлімдемесіне сәйкес, шетелден жиналған қаражаттың басым бөлігі "әлемдік насияттауға" жұмсалды, ал әлеуметтік мәселелерге емес.

Оның тиімділігі туралы пікірталас

Брайан Фаррелл Демократиялық бағдарламаның "алғашқы Дэйлдің әлеуметтік және экономикалық мұратымен сәйкес келмейтінін" сезінді. Оның көпшілігі құжатты бұрын оқымаған, ал жоба түрінде көргендердің өте азы оған қол қоюға құлықсыздық танытты, сонымен қатар Дэйл отырысына бірнеше сағат қалғанда соңғы сәтте қайта жазылды.