Кіріспе

Гватемалада сөйленетін майя тілі /h//ɑː//k//əl/'/t//ɛ//k/ (жакалтек) тілі, сондай-ақ Джакалтеко (жакалтеко) немесе Поптиʼ деп те аталады. Бұл тіл Мексиканың Чиапас штатындағы кейбір муниципалитеттерде және Гватемаланың Уэуэтенанго департаментіндегі Жакалтенанго муниципалитетінде, екі елдің шекарасында жакалтек халқы қолданатын майя тілі. Жакалтек тілі қаңжобал және акатек тілдерімен тығыз байланысты, ал тоджол абал, чуж және мочо тілдерімен алыс туыс. Мексикада бұл тіл Ab'xub'al деп те белгілі.

Тарих

Жакальтек тілі – Мексиканың Чиапас штатындағы Ла Тринитариа муниципалитетінде орналасқан Эль Лагартеро жерінде тұрған халықтың тілі. Бұл жерде Мезоамериканың соңғы классикалық және постклассикалық кезеңдері аралығында, біздің заманымыздың 300-ден 1400 жылдары дейін адамдар қоныстанған.

БАҚ-та қолдану

Жакальтек тіліндегі хабарлар INPI радиостанциясы XEVFS арқылы таратылады, ол Чиапас штатының Лас-Маргаритас қаласынан хабар таратады.

Грамматика

Жакальтек тілінде етістік-тақырып-объект сөз тіркесінің реті бар. Көптеген американдық тілдер сияқты, Жакальтек тілінде күрделі жалғастырмалы морфология бар және ергативтік-абсолютивтік жағдайлар қолданылады. Ол шығыс және батыс Жакальтеко диалектілеріне бөлінеді. "Шығыс және Батыс Жакальтеко тілдес адамдары бір-бірінің сөйлеген тілін түсінеді, бірақ жазба мәтінін түсінбейді". Жакальтек тілі есімдер мен сандар жіктеуішінің төрт жүйесіне ие болғандықтан ерекшеленеді. Жакальтек тілінің үнді-еуропа тілдерінен өзгешелігі, тілдік қауымның жағдайының жақсы болуы және Гватемалаға қол жетімділік оңай болғандықтан, тілдік типологияны зерттейтін студенттер үшін танымал тілге айналды.