Кіріспе

Morris Louis Bernstein (28 қараша 1912 – 7 қыркүйек 1962), кәсіби аты Morris Louis, американдық суретші. 1950 жылдары ол түсті өріс суретінің алғашқы жақтастарының бірі болды. Вашингтон қаласында тұрып, Луис Кеннет Ноланд және басқа да Вашингтондық суретшілермен бірге қазіргі Вашингтон түсті мектебі деп аталатын өнер қозғалысын құрды.

Ерте өмір және білім

1929-1933 жылдары ол Мэриленд әсемдік және қолданбалы өнер институтында (қазіргі Мэриленд өнер институтының колледжі) стипендиямен оқыды, бірақ бағдарламаны аяқтауға аздай қалғанда оқуын тоқтатты. Луи сурет салумен айналысқанда өзін асырау үшін түрлі-түрлі жұмыстар істеді, ал 1935 жылы Балтимор суретшілер қауымдастығының президенті болды. 1936 жылдан 1940 жылға дейін Нью-Йорк қаласында тұрып, Works Progress Administration Федералдық өнер жобасының станок бөлімінде жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Аршиле Горки, Дэвид Альфаро Сикейрос және Джек Творковпен танысты. Сондай-ақ, ол тегінен айырылды.

Түс өрісі бояуы

1940 жылы туған Балтимор қаласына оралып, жеке сабақтар берді. 1948 жылы ол Magna бояуын қолдануды бастады – бұл оның Нью-Йорктегі достары Леонард Бокур мен Сэм Голден жасаған, майға негізделген акрил бояудың жаңа түрі еді. 1952 жылы Луис Вашингтон қаласына көшті. Вашингтонда тұрып, ол Нью-Йорк өнерінен біршама алшақтап, көбінесе оқшау жұмыс істеді. 1950 жылдары ол Кеннет Ноланд, Джин Дэвис, Томас Даунинг, Говард Меринг, Энн Труит және Хильда Торп сияқты суретшілер тобымен бірге Түс өрісі кескіндемесінің дамуына үлкен үлес қосты. Луис және басқа Түс өрісі суретшілерінің жұмысының ең маңызды ерекшелігі – кейде олар Вашингтон түстер мектебі деп аталды – 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басындағы басқа жаңа тәсілдерден өзгеше, аяқталған картинаның бейнесін едәуір жеңілдету болды. Олар Джексон Поллок, Барнетт Ньюман, Клайффорд Стил, Марк Ротко, Роберт Матервелл және Ад Райнхардт сияқты суретшілердің дәстүрін жалғастырды. Жесттік, композициялық сурет салудан бас тартып, олар шикі холсттың үлкен аумақтарын, сұйық бояудың біртекті жазықтықтарын пайдаланды, жазық және күшті түстерді экспрессивті және психологиялық тұрғыдан қолданып, қайталамалы композиция жасады. Луистің ең маңызды туындыларының бірі – «Жазылған» (Unfurleds) сериясы.

Бояу бояу

Түс өрісі суретшілерінің барлығы сурет кеңістігінің классикалық мәселелерімен және сурет жазықтығының жазықтығымен айналысты. 1953 жылы Луис пен Ноланд Хелен Франкенталердің Нью-Йорк студиясына барып, оның бояумен сіңген суреттерін, әсіресе «Таулар мен теңіз» (1952) туындысын көрді және оған қатты әсер етті. Вашингтонға оралғаннан кейін Луис пен Ноланд бірге бояуды қолданудың әртүрлі техникаларын тәжірибеледі. Луис ерекше түрде өте сұйылтылған, сұйық бояуды дайын емес, созылмаған кенепке жағар еді, осылайша оның еңіс бетімен ағып кетуіне мүмкіндік берді, бұл кейде мөлдір түсті жамылғыларды еске түсіретін. Луидің осы техниканы дамытуында Франкенталердің үлгісінің маңыздылығы атап көрсетілді. Жамылғы суреттері жарқын, иілген түс пішіндерінің толқындарынан тұрады, олар мөлдір бояуларға батып, олардың арқылы жеке-жеке түстер негізінен жиектерінен көрінеді. Нәтижесіндегі түс сырттай қарағанда қарапайым болғанымен, өте бай. Тағы бір серияда суретші жаңбыр көкөнісін еске түсіретін эффектілерде қатар орналасқан таза түсті ұзын, параллель жолақтар мен сызықтарды қолданды. «Тет» картинасы оның Жамылғы суреттерінің жақсы мысалы болып табылады. Сұйылтылған акрилді бояу кенепке сіңіп, пигментті кенеппен біртұтас етіп жасады, «үстінен» емес. Бұл Гринбергтің «Модернизм» тұжырымдамасына сәйкес келді, себебі ол бүкіл сурет жазықтығын тегіс етті.

Соңғы суреттер

1955-1957 жылдар аралығында Луи өзінің көптеген суреттерін жойды. Ол 1958-1959 жылдары «Жамылғылар» сериясімен жұмысты қайта бастады. Одан кейін «Гүлдер мен бағаналар» (1960), «Алефтер» (1960), «Жазылмағандар» (1960-61) – оларда үлкен ақ кенептің екі жағынан да тығыз, күшті түсті ағынтар құйылып жатыр – және соңында «Жолақты» суреттер (1961-62) пайда болды. 1960 жылдың жазы мен 1961 жылдың қаңтар-ақпан аралығында ол шамамен 150 «Жазылмаған» сурет жасады, көбінесе қабырғаға арналған үлкен кенептерге.

Көрмелер

1963 жылы Соломон Р. Гуггенхайм мұражайында Луидің туындыларының естелік көрмесі өтті. 1967 жылы Бостонның Көркем өнер мұражайы, ал 1976 жылы Вашингтон қаласының Ұлттық өнер галереясы Луидің жеке көрмелерін ұйымдастырды. 1986 жылы Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайында (MoMA) оның туындыларының маңызды ретроспективтік көрмесі ұйымдастырылды. 2007-2008 жылдары Сан-Диегодағы, Атлантадағы Жоғары мұражайдағы және Вашингтондағы Хиршхорн мұражайы мен мүсін бағындағы мұражайлар маңызды ретроспективтік көрме өткізді.

Өнер нарығы

2015 жылы лорд Энтони мен леди Эвелин Джейкобстың коллекциясынан Луидің "36-номер" (1962) жолақты суреті Кристис (Лондон) аукционында 1,5 миллион фунт стерлингке сатылды.

Жеке өмір

1947 жылы Марселла Сигельге үйленді. Ол оның мансабы бойында қолдады, ал оның естелігі үшін Джордж Вашингтон университетіндегі Моррис Луис стипендиясы арқылы әр жыл сайын бір суретшіге көмектесті.

Өлім

Моррис Луис 1962 жылы өкпе қатерлі ісігімен ауырғаны анықталды және сол жылдың 7 қыркүйегінде Вашингтон, округ Колумбиядағы үйінде қайтыс болды. Аурудың себебі бояу буларына ұзақ уақыт бойы тозуына байланысты деп саналды.