Кіріспе

Американың түпкілікті модок әйелі (шамамен 1848 – 1920)

Тоби "Винема" Риддл (туған аты Наннукдоова; шамамен 1848 – 1920) – модок әйелі, Модок соғысы (кейде Лава төсектері соғысы деп аталады) кезінде Американың түпкілікті модок тайпасы мен АҚШ армиясы арасындағы келіссөздерде аудармашы қызметін атқарған. Ол бейбітшілік комиссиясын модоктардың шабуылдауы мүмкін екені туралы ескертті және 1873 жылғы шабуыл кезінде төраға Альфред Б. Мичемнің өмірін сақтап қалды. Соғыстан кейін ол және оның отбасы Мичеммен бірге гастрольдік сапарда болды, оның "Лава төсектерінің трагедиясы" атты лекциялық қойылымында өнер көрсетіп, американдықтарды соғыс туралы хабардар етті. Мичем кейін Винема туралы кітап жазды және оны оған арнады. 1891 жылы Тоби Риддл 1873 жылғы бейбітшілік келіссөздерінде көрсеткен ерлігі үшін АҚШ Конгресімен әскери зейнетақымен марапатталған азанау әйелдердің санатында болды. (Тарихи жазбаларда оның есімі "Тобей" деп те жазылған.)

Ерте өмір және білім

Ол Nannookdoowah деп туды, яғни "ерекше бала", себебі ол қызыл түсті шашпен дүниеге келді. Жасы келгенде, ол жау лагерінен жылқы жинау үшін шабуыл жасаған ер адамдардың тобымен бірге аттанған деседі.

Неке және отбасы

Винема Калифорния алтын асығы кезінде Кентуккиден Калифорнияға көшіп келген ақ қоныс аударушы Фрэнк Риддлге үйленді. Олар оның отбасының жанында, Жоғалған өзен аймағында қоныстанды және Чарка ("әдемі") деген ұлдары болды. Олар оны Модок соғысын аяқтаған армия генералы Джефферсон С. Дэвис құрметіне Джефферсон С. Дэвис Риддл деп атады.

Аудармашылар

Винема Риддл – ағылшын тілін үйренген модок тайпасының бірі болды, ал оның күйеуі Фрэнк оның тілін үйренді. Олар екеуі де Кламат резервациясын құруға қатысты келіссөздерге дейін және олар барысында аудармашы болып жұмыс істеді. 1873 жылы Модок соғысын аяқтау үшін тағайындалған бейбітшілік комиссиясына да аудармашылық қызмет көрсетті. 1873 жылғы келіссөздер кезінде Винема кейде генерал Эдвард Канби мен Кинтпуаш арасында хабар алмастырды; ол әйел болғандықтан бейбітшіл деп есептелді. Капитан Джек бекінісіне бейбіт келіссөздерді ұйымдастыру үшін хабар жеткізгеннен кейін, Винема Канбиді өлтіру жоспары туралы білді. Ол бейбітшілік комиссиясын ескертті, бірақ олар жоспарланғандай кездесуді өткізді. Канби мен Томас Модок тайпасынан қаза тапты, ал басқа бейбітшілік комиссарлары мен қызметкерлері жараланды. Тоби Риддл сол жерде болып, Альфред Б. Мичэмді бас сүйегін алудан және өлтіруден құтқарды. Винема, Фрэнк және олардың ұлы Джефф есімді актерлер тобымен бірге екі жыл бойы елді аралап, Кламат тайпасының өкілдерімен бірге гастрольдік сапарда болды. Олар Нью-Йоркке дейін жетіп, содан кейін Орегонға оралып, мекендеді. Мичэмнің айтуынша, Винема халықтар арасындағы бейбітшілікке атсалысқандықтан, көрермендердің арасында үлкен сұранысқа ие болды. 1873 жылғы келіссөздерде бейбітшілік комиссарларын құтқаруға жасаған батыл әрекеті үшін Мичэм Конгреске Риддлге әскери зейнетақы тағайындау туралы өтініш жасады. 1891 жылы АҚШ Конгресі Тоби Риддлге айына 25 доллар көлемінде әскери зейнетақы бекітті, ол 1920 жылы қайтыс болғанға дейін осы зейнетақыны алып отырды. Тоби мен Фрэнктың ұлы Джефф С. Риддл 1914 жылы үндістердің көзқарасын көрсететін Модок соғысы туралы өз естеліктерін жазып, жариялады. Тоби 1876 жылы Филадельфияда өткен 100 жылдық көрмеге және 1915 жылы Сан-Францискода өткен Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесіне қатысты. Кейінірек Риддл Кламат резервациясындағы Орегон штатындағы Яйнакс-Буттеде тұрды. Риддлдің көптеген ұрпақтары бүгінгі күнге дейін Кламат резервациясының аймағында тұрып келеді.

Мұра мен құрмет

Винема Риддл – АҚШ Конгресінің оның батылдығы үшін әскери зейнетақысын бекіткен, сирек кездесетін американдық үнді қыздарының бірі болды. Оның құрметіне бірнеше аймақтық атаулар "Винема" деп берілген, соның ішінде Винема ұлттық орман да бар.