Сұлтан Румның негізін қалаушы Сүлеймен Шаһ – 1077-1086 ж.ж. Анадолыда тәуелсіз түрік мемлекетін құрған Селжұқ сұлтаны. Құталмышұлы Сүлеймен Шаһ туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рум сұлтандығының негізін қалаушы Сүлеймен Шах I ибн Құталмыш (Куталмысоғлу Сүлеймен Шах; ; سلیمان بن قتلمش) Анатолияда тәуелсіз Селжұқ түрік мемлекетін құрды және 1077 жылдан 1086 жылы қайтыс болғанға дейін Рум сұлтаны болып билік жүргізді.
Founder of the Sultanate of Rum
Suleiman Shah I ibn Qutalmish (Kutalmışoğlu Süleyman Şah; ; سلیمان بن قتلمش) founded an independent Seljuk Turkish state in Anatolia and ruled as Seljuk Sultan of Rûm from 1077 until his death in 1086.
Өмір
Сүлеймен – Ұлы Сәлжұқ империясының тағы үшін өзінің туысы Алп Арсланмен сәтсіз күрескен Құталмыштың ұлы еді. 1064 жылы Құталмыш қайтыс болған соң Сүлеймен үш бауырымен бірге Таурус тауларына қашып, империя шекарасының сыртында тұратын түркі тайпаларынан пана тапты. Алп Арслан оларға қарсы жазалаушы жорықтар ұйымдастырды. Төрт бауырдың ішінде Сүлеймен және оның інісі Мансур ғана шабуылдардан аман қалды және Таурус тауларындағы түркімендердің басшылығын нығайта алды.
Suleiman was the son of Qutalmish, who had struggled unsuccessfully against his cousin Alp Arslan for the throne of the Great Seljuk Empire. When Qutalmish died in 1064, Suleiman fled with his three brothers into the Taurus Mountains and there sought refuge with Turkoman tribes living beyond the borders of the empire. Alp Arslan responded by launching a series of punitive expeditions against them. Of the four brothers, Suleiman alone with his brother Mansur survived the raids and was able to consolidate his leadership of the Turkomans living in the Taurus Mountains.
Өзінің патшалығын құру
Сүлеймен 1075 жылы Никеяны басып алғанын тарихшы Ал Азими хабарлайды. Осы датаға сүйене отырып, кейбір тарихшылар Анатолия Сәлжұқ мемлекетінің осы күні, ал басқалары 1078-1081 жылдар аралығында құрылғандығын қабылдады. Осыдан кейін сұлтан Малик Шах I оны Румның билеушісі деп мойындады, ал Аббасид халифасы Әл-Қайым оған жетістіктері үшін ферман (эдикт) және халат жіберді. Оның өз атынан монета соғып, уағыз айтқандығы туралы ешқандай жазба қалмаған. Осы себепті ол әлі де Ұлы Сәлжұқ империясының бағынышында болды деуге болады. Шындығында, оның Малик Шах I-ге бағынысты екендігі туралы әртүрлі дереккөздерде анық мәліметтер бар. 1078 жылы Византия императоры Михаил VII, таққа таласқан Анатолия әскерінің басшысы Никефор Ботанейатқа қарсы Сүлейменнен көмек сұрады. Сүлеймен Ботанейаттың шағын күштерін Котиеум мен Никея арасында тоқтатты, содан кейін узурпатор Сүлеймен мен Мансурды императорға қарағанда артық үміттер ұсынып, оның бүліктеріне қосылуға көндірді. Никефордың билікке талап етуі сәтті аяқталды, ал олардың қолдауы үшін Сүлейменнің түрікмендеріне Босфордың Азия жағында, Константинопольге жақын жерде қоныстануға рұқсат берілді. Екі жылдан кейін Сүлеймен тағы бір талапкер Никифор Мелиссенді қолдады. Соңғы Никифор Никея қақпаларын түрікмендерге ашты, бұл Сүлейменге тұрақты база құруға мүмкіндік берді. Біраз уақыттан соң бүкіл Битиния Сүлейменнің бақылауына көшті, бұл оған Константинополь мен Анатолиядағы бұрынғы Византия азаматтары арасындағы байланысты шектеуге мүмкіндік берді. 1084 жылы Сүлеймен Никеядан кетіп, өзінің туысы Әбул Қасымды билікке қалдырды. Сол жылы ол Антакияны басып алып, тұрғындарын қырды, Әулие Кассиан шіркеуінің қазынасын тартып алды және шіркеуді мешітке айналдырды. Сүлеймен Антакияны басып алғаннан кейін, Уқайлид Мұсылман ибн Құрайш салық талап етті. Сүлеймен бас тартты, одан кейін екі тараптан да шекаралық шабуылдар жасалды. 1085 жылы Мұсылман ибн Құрайш Антакияны қоршау үшін әскер аттандырды, Сүлеймен оны тоқтатты және Кубук бейдің басшылығымен түрікмендердің дезертирлеуінен кейін Мұсылман әскері жеңіліске ұшырады.
According to the chronicler Al Azimi, Suleiman captured Nicaea in 1075. Based on this date, some historians accepted that the Anatolian Seljuk State was founded on this date, and others between 1078 1081. Thereupon, sultan Malik Shah I recognized him as a ruler of Rum, while the Abbasid caliph Al Qa'im sent him a firman (edict) and a khalat for his success. There is no single record of him minting coins and delivering a khutbah (sermon) in his own name. For this reason, it can be said that he was still subject to the Great Seljuk Empire. As a matter of fact, there are clear statements in various sources about his subjection to Malik Shah I. In 1078, the Byzantine emperor Michael VII sought the help of Suleiman against Nicephorus Botaneiates, the commander of the Anatolic Theme, who had challenged the emperor for the throne. Suleiman intercepted Botaneiates' small force between Cotyaeum and Nicaea, whereupon the usurper persuaded Suleiman and Mansur to join his rebellion by offering him incentives superior to those of the emperor. Nicephorus' bid for power was successful, and in return for their support Suleiman's Turkmen were allowed to settle on the Asiatic side of the Bosphorus, near Constantinople itself. Two years later, Suleiman lent his support to another pretender, Nicephorus Melissenus. It was the latter Nicephorus who opened the gates of Nicaea to the Turkmen, allowing Suleiman to establish a permanent base. All Bithynia was soon under Suleiman's control, a circumstance which allowed him to restrict communication between Constantinople and the former Byzantine subjects in Anatolia. In 1084, Suleiman left Nicaea, leaving his kinsman Abu'l Qasim in charge. That same year, he captured Antakya, massacred its inhabitants, seized the treasures of the church of St. Cassianus, and converted the church into a mosque. Following Suleiman's capture of Antakya, the Uqaylid Muslim ibn Quraysh demanded tribute. Suleiman refused, which was followed by border raids by both sides. In 1085, Muslim ibn Quraysh marched an army to besiege Antakya, Suleiman intercepted him and defeated Muslim after the latter's army suffered the defection of Turkmen under the command of Cubuk bey.
Өлімі
1086 жылы Сүлеймен өзінің билігін кеңейту мақсатымен Алеппоны қоршауға алып, қаланың бағынуын талап етті. Алеппо әмірі Сирияның сельжук билеушісі Тутуш I-ге хабар жіберіп, қаланы оған тапсыратынын айтты. Сүлеймен Тутуш әскерінің жақындап келе жатқанын естіп, қоршаудан бас тартып, олармен кездесуге бет бұрды. Алеппоның жанындағы Айн Салм шайқасында Сүлеймен Тутушқа шабуыл жасады, бірақ Артук Бей басқарған Тутуш әскерінің қарсайында оның әскері қашқандықтан, Сүлеймен қаза тапты. Мәлік Шах Антакияға жол тартты, онда Сүлейменнің уәзірі қаламен бірге Сүлейменнің ұлы Килидж Арслан I-ді де тапсырды. Мәлік Шах Килиджді кепіл ретінде Исфаханға жеткізді. Мәлік Шах I қайтыс болған соң Килидж Арслан I Рум сұлтандығын қайта құрды.
In 1086, Suleiman, seeking to expand his dominion, placed Aleppo under siege and demanded its surrender. The emir of Aleppo sent a message to Tutush I, the Seljuk ruler of Syria, stating he would hand the city over to him. Suleiman, hearing of the approach of Tutush's forces, raised the siege and marched to meet him. In the battle of Ain Salm near Aleppo, Suleiman attacked Tutush but his forces fled before Tutush's army under Artuk Bey and Suleiman was killed. Malik Shah marched to Antakya, where Suleiman's vizier surrendered both the city and Suleiman's son, Kilij Arslan I. Malik Shah transferred Kilij to Isfahan as a hostage. Upon the death of Malik Shah I, Kilij Arslan I re established the Sultanate of Rûm.