Кіріспе

Неміс грамматик және тіл білімі саласындағы педагог Генрих Готфрид Оллендорф (кейін Генри Годфрой Оллендорф деп те белгілі болған) (1803, Познань маңындағы Равиц – 3 сәуір 1865, Париж) – неміс грамматик және тіл білімі саласындағы педагог, оның "жаңа әдісі" шет тілдерін оқытуда 1840 жылдардан бастап кеңінен қолданыла бастады.

Өмір және мансап

Йена университетінде философия докторы дәрежесін алғаннан кейін Оллендорф Лондонға эмиграциялады, онда ол "la méthode Ollendorff" (Оллендорф әдісі) – ауызша байланысқа негізделген, дәстүрлі "грамматикалық аударма" әдісіндегі мәтінді түсінуге емес, шет тілдерін үйренудің жаңа тәсілін әзірледі. Ол осы әдісті жылдар бойы жетілдіріп келді. 1830 жылы Парижде тіл оқытушысы болып жұмыс істеді және неміс, француз, итальян, испан, жаңа грек, латын және басқа тілдерге арналған оқулықтар жариялады. Оның 1833 жылғы "Méthode de l'allemand à l'usage des français" еңбегі Францияның білім министрі Нарсис Ахилль де Сальванди тарапынан француз мектептерінде оқытуға бекітілді. 1898 жылы Антонин Нантельдің "Оллендорф әдісі бойынша ағылшын тілінің жаңа курсы" ("Nouveau cours de langue anglaise selon la méthode d'Ollendorff à l'usage des écoles, académies, pensionnats et colléges") – Оллендорф әдісіне негізделген ағылшын тілінің бастауыш оқулығы Монреальдегі "Librairie Beauchemin" баспасынан Канададағы француз тілді мектептерде пайдалану үшін жарық көрді.

Оллендорф әдісі

Оллендорф 1820 жылдардың басында алғашқы толық дамыған тіл курсын жазған Жан (Джон) Манескаға, "заманауи әдіс" оқытушысы ретінде, үлкен қарызды болды. Бұл жұмыс француз тілі үшін жасалған еді, ал Оллендорф оны басқа заманауи және классикалық тілдерге енгізуге ұмтылды. 1830 жылдардан бастап ондаған жылдар бойы Оллендорф Манесканың әдістемесіне негізделген және өзінің "la méthode Ollendorff" деп атаған ерекшеліктерін қосқан көптеген шет тілдерінің бастауыш оқулықтарын (алғашқыда заманауи тілдер үшін, содан кейін классикалық тілдер үшін) жазып, жариялады. 1840 жылдары Оллендорф Ренессанстан кейінгі алғашқы әңгімелесу латын оқулығын жазды – Nouvelle méthode pour apprendre, à lire, a écrire et à parler une langue en six mois, appliquée au Latin. Оллендорфтың француз тіліндегі мәтінінде грамматика туралы аздаған мәлімет бар, ол негізінен интуитивті, оқыту тек тәжірибеге, теорияға емес, негізделген. Джордж Дж. Адлердің американдық басылымы – Оллендорфтың алғашқы әрекетінің, соның ішінде грамматиканың кең ауқымды қайта қаралуы. Оллендорф мәтінінің бұл нұсқасында 600 беттік өте ұсақ шрифтте, көптеген жаттығулар бар. Адлер латын мәтінін кеңейтіп, қайта жазды, нәтижесінде тарихи классикалық дереккөздерге негізделген, әлдеқайда көркем латын тілімен және мысалдардың кең ауқымы бар жоғары сапалы оқулық пайда болды. Манесканың үлгісімен Оллендорф тек заманауи тілдерге ғана емес, классикалық тілдерге де арналған шет тілдерін оқыту кітаптарын жазды. Манеска былай деп жазды:

Егер мен өлі тілдерге қолданылатын қазіргі оқыту тәсілінен алынатын пайдалар туралы айтпасам, бұл оның осы саладағы тиімділігіне ең аз күмәнім бар екенін білдірмейді; керісінше, мен осы тілдер үшін осындай әдіс қабылданса, көп жылдық қажырлы, шаршатарлық және көбінесе нәтижесіз еңбектерден құтылуға болатынына сенімдімін. Он сегіз бен жиырма жас аралығындағы, ана тілінің қағидаларын жақсы білетін, жақсы бейімделген жас жігіт он екі айда латын немесе грек тілін өмірлік мақсаттарының барлығы үшін жеткілікті деңгейде меңгере алады. Мұндай ойлар колледж студенттерінің қазіргі және болашақ ұрпақтарына пайдалы болатын міндетті орындауға қабілетті бірнеше ғалымдардың назарына лайық. Өлі тілдерді оқытудың қазіргі тәсілдері өкінішке орай, жетілмейді. Рационалды, бірыңғай әдіс қабылдануының уақыты жетті. Француз тіліне аударылған "Оллендорф латыншасы" – қазіргі заманда латын тілін "заманауи" әдістермен сөйлейтін тіл ретінде оқытуға бағытталған алғашқы оқулық. Манесканың әдісі латын немесе грек тілдеріне тікелей аударылмаған, бірақ ол Карлос Рабаданның испан тіліндегі басылымында пайда болды. Утопиялық социалист Альберт Брисбен өзінің өмірбаянында, "Альберт Брисбен: Психикалық өмірбаяны" (1893) еңбегінде Нью-Йорктегі Манескамен француз және испан тілдеріндегі жеке сабақтарын егжей-тегжейлі сипаттап, латын тілін дәл осы әдіспен оқығанын айтады. Егер Манеска латын тілінде жаттығулар жазған болса, онда олар тек қолжазба түрінде сақталған болуы мүмкін. Оллендорфтың нұсқасы бірнеше басылымнан өтті және жеке оқушылар арасында кең танымал болды, бірақ оны мектептер латын тілін оқыту үшін пайдаланбады. Адлердің американдық басылымы да осындай тағдырға ұшырады, ал оның түпнұсқа көшірмелерін табу өте қиын, бірақ қазір ол қайта басылып шығарылған. Оллендорф әдісі, мүмкін, 19 ғасырдағы басқа да танымал шет тілдерін оқыту әдістерінің дамуына әсер еткен, мысалы, 1950 жылға дейін кеңінен қолданылған Гаспей Отто Сауэр әдісі.

Марк Твен

Марк Твен Оллендорфтың сөйлемдерін – әсіресе сұрақтарды – дәл осы ерекшелігі үшін сынап тастайды. Оның 1872 жылғы "Roughing It" кітабының XXX тарауында, Невада мен Калифорниядағы жылдарының естеліктерінде, ол былай деп жазады: Карсоннан кетер алдында, хатшы мен әртүрлі Эсмеральдада қалған адамдардан «аяқ» сатып алдық. Біз алтынның дереу қайтарылатынын күттік, бірақ оның орнына тек үнемі «бағалаулар» тағайындалды – аталған кендерді дамыту үшін ақша талаптары. Бұл бағалаулар соншалықты қиынға соқты, мәселені жеке қарастыру қажет болды. Сондықтан мен Карсонға, содан кейін Эсмеральдаға саяхат жасауды жоспарладым. Мен ат сатып алып, мырза Баллумен және Оллендорф есімді пруссиялықпен бірге жолға шықтым – әлемге өзінің азапты шетелдік грамматикасымен көптеген қиындықтар әкелген адам емес, оның шексіз қайталап тұратын сұрақтары ешқашан ешбір адамдық әңгімеде кездеспейді және кездесуі де мүмкін емес. Твен мынадай сөйлемдерді ойда ұстап отыр, олар «Nouvelle Méthode de H. G. Ollendorff Pour Apprendre À Lire, À Écrire Et À Parler Une Langue Clef de la grammaire anglaise à l'usage des français, ou Traduction des thèmes contenus dans cet ouvrage» кітабында келтірілген, Оллендорфтың француз тіліндегілерге ағылшын тілін үйретуге арналған нұсқаулығы:

«Сізде тағы да бөденелер бар ма? – Жоқ, мырза, мен оларды барлығын інімнің үйіне жібердім. – Тағы қағаз керек пе? – Маған көп керек. – Сізде қанша қайшы қалды? – Менде алты жұп қалды. – Сіз кім туралы айтып отырсыз? – Мен жақсы ұстаздардың жалқау оқушылары туралы айтып отырмын. – Қай ұстаздар туралы? – Сіз білетін ұстаздар туралы. – Дүкеннен қай уақытта қайтып келесіз? – Әдетте сағат сегізге он бес минут қалғанда қайтып келемін. – Сіздің үйіңізде тұратын жас француз әлі де үйде ме? – Иә, ол әлі де үйде, бірақ төсекте. – Неге ол осылай кештен бері төсекте? – Кеше түнгі оннан кейін он бес минутта театрдан келді, енді басы ауырып тұр. – Ол әдетте таңертең қай уақытта шығады? – Әдетте сағат тоғыздан он бес-жиырма минут өткенде шығады. – Сіз түні бойы кеш келмейсіз бе? – Жоқ, әдетте сағат онда үйге келемін. – Дереу ұйықтап кетесіз бе? – Иә, бірден ұйықтап кетемін, бірақ төсекте ұзақ оқимын. – Бұл жаман әдет, ол көзіңізді құртады, тіпті төсегіңізге от қоюыңыз мүмкін. – Ағаңыз осында ма? – Ол бірде-бір жерде, бірақ осында емес. – Ол үйде ме? – Жоқ, ол басқа жерде. – Түнде қайда барасыз? – Мен елге барамын. – Ағаңыз да сонда бара ма? – Жоқ, ол ешқайда бармайды».

Рудьярд Киплинг

"Теңізден теңізге" атты еңбегінде Рэдйард Киплинг Йеллоустоун ұлттық саябағына сапары туралы былай деп шағымданады: "Айта кетейін, саябақ Оллендорф сияқты, күрделілігі арта түсетін жаттығулар ретінде құрылған".

П. Г. Вудхаус

"Потхантерлер" (1902) атты алғашқы романында П. Г. Водхаус Оллендорфқа сілтеме жасайды: "Мистер Роберт. Ол бар ма?" Чартериске бұл сұрақтың формасы Оллендорф есіне салғандай болды. Ол қызметшінің "Жоқ, бірақ оның ағасының туысының плащысы бар" деп жауап беретінін күткен.

Мақсатты тіл: ағылшын

Жаңа әдіс тілді оқып, жазып, сөйлеуді алты айда үйрену үшін, ағылшын тіліне қолданылған, 1847; Париж: Оллендорф, 1872. Ағылшын тіліне қолданылған жаңа әдістің кілті. Жаңа әдіс тілді оқып, жазып, сөйлеуді алты айда үйрену үшін, ағылшын тіліне қолданылған. Ағылшын тіліне қолданылатын жаңа әдістің кілті. Оллендорф әдісі zikh Grindlikh Oystsulernen di Englishe Shprakh ohn a Lehrer/ Оллендорф әдісі мұғалімнің көмегінсіз ағылшын тілін толық меңгеру үшін: Шлизер тсу ди Ойфгавен фир Айберцецунг Олендорф әдісі тсу Lerne English/ Оллендорф әдісінің жаттығуларына кілт, Нью-Йорк: Еврей баспасы, 1910.

Мақсатты тіл: француз

Жаңа әдіс: француз тілін қолдану арқылы алты айда тіл оқу, жазу және сөйлеуді үйрену. Француз тіліне қолданылатын жаңа әдістің кілті.

Мақсатты тіл: неміс

Жаңа тілді оқуға, жазуға және сөйлеуге үйрену әдісі, алты айда, неміс тіліне қатысты, өздігінен басылған, 1836; Париж, Оллендорф, 1872. Неміс тіліндегі әдістің кілті, немесе тақырыптарды түзеу. Неміс әдісіне кіріспе, немесе анықталған неміс сөздерінің жіктелуі; зат есімдердің туысқа байланысты жіктелуі туралы трактатпен бірге, 1882.

Мақсатты тіл: итальян

Жаңа әдіс тілді алты айда оқып, жазып, сөйлеуді үйренуге арналған, итальян тіліне қолданылған, 1850 ж. Италия тіліне қолданылған жаңа әдістің кілті. Оқу, жазу және сөйлеуді үйренудің жаңа әдісі, алты айда итальян тіліне бейімделген: мектептер мен жеке репетиторлар үшін, Франкфурт-на-Майне: Шарль (Карл) Югель, неміс және шетелдік кітапханасында, 1847.

Мақсатты тіл: латын

Жаңа әдіс тілді алты айда оқып, жазып, сөйлеуді үйренуге арналған, латын тіліне қатысты, 1869 жыл. Латын тілін оқыту әдісіне кіріспе, немесе латын тіліндегі сөздердің өзгерісін анықтау; зат есімдердің туысқа байланысты жіктелуі туралы мақаламен бірге.

Мақсат тілі: испан

Жаңа әдіс: 6 айда тіл оқуға, жазуға және сөйлеуге үйрену, испан тілі мысалында. Испан тіліне қолданылған жаңа әдістің кілті.

Жеке өмір

Оллендорф 1830 жылы Парижде бекінгеннен кейін Доротея Пинкусқа үйленді. Олардың үш баласы болды: Густав, Мина және Пол. Соңғысы Париж кітап сатушысы және баспагер болады. Ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Карл Бедекер баспасымен француз тіліндегі саяхатшылар нұсқаулығының басылымын дайындауда ынтымақтасқандығымен де белгілі болды.