Темпранильо шарабы: тарихы, сипаттамасы және өсірілуі

Кіріспе

Жүзім сорты
осы жүзім сортының ақ мутациясы

Темпранильо (Испанияда Уль де Ллебре, Ценцибел, Тинто Фино және Тинта дель Паис, Португалияда Арагонес немесе Тинта Рориз және басқа жерлерде әртүрлі атаулармен белгілі) – Испанияда толық денелі қызыл шараптар жасау үшін кеңінен өсірілетін қара жүзім сорты. Оның аты испан тіліндегі temprano ("ерте") сөзінің кішіртілген түрі, ол испан қызыл жүзімдерінен бірнеше апта бұрын пісіп жететінін көрсетеді. Темпранильо финикиялықтардың қоныстану кезінен бері Пиреней түбегінде өсіріліп келеді. Бұл Риоха аймағында қолданылатын басты жүзім, және оны көбінесе Испанияның асыл жүзімі деп атайды. Жүзім әлемнің шарап өндіретін аймақтарында егіледі. 2015 жылы Темпранильо әлемдегі төртінші ең көп өсірілетін шарап жүзімі болды, оның барлық өнімдерінің 87%-ы Испанияда, ол ең көп өсірілетін қызыл жүзім сорты болып табылады. Каберне Совиньон, Санджовезе және Пино Нуар сияқты хош иісті қызыл шарап сорттарынан айырмашылығы, Темпранильо салыстырмалы түрде бейтарап дәмдік профильге ие, сондықтан ол көбінесе Гренаш және Кариньян (Риохада Масуэло деп аталады) сияқты басқа сорттармен араластырылады немесе ұзақ уақытқа емен бөшкеде сақталады, онда шарап оңай бөшке дәмін сіңіреді. Темпранильоның таза сорттары әдетте құлпынай және жидектердің дәмін көрсетеді. Темпранильо ерте пісетін сорт, ол Испанияның Рибера-дель-Дуэро аймағы сияқты әктасты топырақта жақсы өседі. Португалияда, жүзім Тинта Рориз және Арагонес деп аталады, және оны басқа сорттармен араластырып порт шарабын шығарады. Бұрын Темпранильо Пино Нуар жүзімімен туыс екені ойластырылған. Аңыз бойынша, цистерциандық монахтар Пино Нуар кесінділерін Сантьяго-де-Компостелаға қажылық сапарлары барысында монастырларда қалдырған. Алайда, ампелографиялық зерттеулер осы сорттардың арасында генетикалық байланыс жоқ екенін көрсетті. Vitis vinifera, бүгінде барлық жүзімдердің ортақ атасы, испандықтардың оңтүстік провинцияларға финикиялықтардың қоныстануымен бірге өсіруіне белсенді түрде кіріскен. Кейіннен, римдік жазушы Колумелланың айтуынша, бүкіл Испанияда шарап өсірілген, бірақ "Темпранильо" деген атауға сирек кездесетін сілтемелер ғана бар. Рибера-дель-Дуэрода шарап жасау 2000 жылдан астам уақытқа созылады, бұл 1972 жылы Банос-де-Вальдеарадоста табылған Римдік шарап құдайы Бахустың 66 метрлік мозаикасымен дәлелденеді. Бұл жүзімді испан конкистадорлары 17 ғасырда Батыс жарты шарға әкелген болуы мүмкін, өйткені Аргентинадағы кейбір Криолла сорттары Криолла сорттарымен салыстырылғанда Темпранильомен жақын генетикалық байланысқа ие. Оның нашарлығына қарамастан, Темпранильо 20 ғасырда кеңінен тарады және көптеген тәжірибелерден кейін бүкіл әлемде орнықты. 1905 жылы Фредерик Биолетти Темпранильоны Калифорнияға әкелді, онда ол тыйым салу дәуірінің басталуына және жүзімнің ыстық, құрғақ климатты ұнатпауына байланысты салқын қабылдады. Тек 1980 жылдары Калифорнияда Темпранильо шарап өндірісі өркендеді, бұл орынды таулы аймақтардың құрылуынан кейін болды. Бұл аймақтағы өнім 1993 жылдан бері екі еседен астам өсті. 1990 жылдары Темпранильо шарап өндірісінде жаңа өркендеуді бастан кешірді. Бұл өсімнің бір бөлігі Риохадан тыс аймақтарда да жоғары сапалы және ерекше сипаттағы шараптар жасау мүмкін екенін көрсеткен испан өсірушілерінің "жаңа толқынының" күш-жігерінің нәтижесі болды. Бұл Темпранильодан жасалған таза шараптардың, әсіресе Рибера-дель-Дуэро, Наварра және Пенедес (DO) сияқты қолайлы, салқын испан аймақтарында көбірек таралған. 1990 жылдары Австралия және Оңтүстік Африканың өсірушілері Темпранильоның маңызды плантацияларын құрды.

Tempranillo (also known as Ull de Llebre, Cencibel, Tinto Fino and Tinta del Pais in Spain, Aragonez or Tinta Roriz in Portugal, and several other synonyms elsewhere) is a black grape variety widely grown to make full bodied red wines in its native Spain. Its name is the diminutive of the Spanish temprano ("early"), a reference to the fact that it ripens several weeks earlier than most Spanish red grapes. Tempranillo has been grown on the Iberian Peninsula since the time of Phoenician settlements. It is the main grape used in Rioja, and is often referred to as Spain's noble grape. The grape has been planted throughout the globe's wine regions. In 2015, Tempranillo was the fourth most widely planted wine grape variety worldwide with under vine, of which 87% was in Spain where it is the most planted red grape variety. Unlike more aromatic red wine varieties like Cabernet Sauvignon, Sangiovese and Pinot noir, Tempranillo has a relatively neutral profile so it is often blended with other varieties, such as Grenache and Carignan (known in Rioja as Mazuelo), or aged for extended periods in oak where the wine easily takes on the flavor of the barrel. Varietal examples of Tempranillo usually exhibit flavors of plum and strawberries. Tempranillo is an early ripening variety that tends to thrive in chalky vineyard soils such as those of the Ribera del Duero region of Spain. In Portugal, where the grape is known as Tinta Roriz and Aragonez, it is blended with others to produce port wine. Tempranillo used to be thought to be related to the Pinot noir grape. According to legend, Cistercian monks left Pinot noir cuttings at monasteries along their pilgrimage to Santiago de Compostela. However, ampelographic studies have shown no genetic connection between the cultivars. Spanish cultivation of Vitis vinifera, the common ancestor of almost all vines in existence today, began in earnest with Phoenician settlement in the southern provinces. Later, according to the Roman writer Columella, wines were grown all over Spain; yet there are only scattered references to the name "Tempranillo". Ribera del Duero wine making extends back over 2,000 years, as evidenced by the 66 metre mosaic of Bacchus, the Roman god of wine, that was unearthed in 1972, at Baños de Valdearados. It is possible that this grape was introduced to the Western Hemisphere by the Spanish Conquistadors in the 17th century, as certain Criolla varieties in Argentina have a closer genetic relationship to Tempranillo than to a small handful of other European varieties against which the Criolla varieties were tested. Despite its apparent fragility, Tempranillo travelled widely during the 20th century and, following much trial and error, has become established throughout the world. In 1905, Frederic Bioletti brought Tempranillo to California where it received a cool reception not only due to the encroaching era of Prohibition, but also because of the grape's dislike of hot, dry climates. It was much later, during the 1980s, that Californian Tempranillo wine production began to flourish, following the establishment of suitably mountainous sites. Production in this area has more than doubled since 1993. During the 1990s, Tempranillo started experiencing a renaissance in wine production worldwide. This surge began partly as a result of the efforts of a 'new wave' of Spanish growers who showed that it was possible to produce wines of great character and quality in areas outside of the Rioja region. One result of this has been that Tempranillo varietal wines have become more common, especially in the better suited, cooler Spanish regions like Ribera del Duero, Navarra, and Penedès (DO). During the 1990s, growers in Australia and South Africa started significant Tempranillo plantations.

Жүзім шаруашылығы

Темпранильо – қалың қабықты қара жүзім. Темпранильоның әртүрлі климаттық жағдайда өндірілуіне қатысты шарап сарапшысы Оз Кларк былай деп жазады: Рибера-дель-Дуэрода шілде айының орташа температурасы шамамен 21,4°C (70,5°F) құрайды, бірақ төменгі аңғарда күндізгі температура 40°C (104°F) дейін көтерілуі мүмкін. Түнде аймақта күндізгі температураның күрт өзгеруі байқалады, күндізгі ең жоғары температурадан 16°C (30°F) дейін төмендейді. Темпранильо жүзімі – осындай континенттік Жерорта теңізі климатында бейімделіп, жақсы өсетін сирек жүзімдердің бірі. Бұл жүзімге зиянкестер мен аурулар үлкен мәселе туғызады, себебі оның оларға төзімділігі өте төмен. Жүзім шар тәрізді, терең көк қара түсті жемістерден тұратын, цилиндр пішіндес, тығыз шоғырлар құрайды, ал қабығы түссіз болады. Жапырақтары ірі, бес қабаттасқан жапырақшалары бар. Темпранильо тамыры калийді оңай сіңіреді, бұл пісіп жетілген кезде қабықтың pH деңгейін 3,6-ға, ал терісін 4,3-ке жеткізеді. Егер калийдің мөлшері артық болса, қорытуда тұздың концентрациясы артады, бұл алма қышқылының ыдырауын баяулатып, pH деңгейін жоғарылатады. Теріде шөптік иіс жоқ. Жүзім қолайсыз ауа-райына өте сезімтал, құрғақшылықта қысыңқырады, ал ылғалдықта ісінеді. Ісіну сапаға кері әсер етеді, себебі шараптың түсіне әсер етеді. Ауа-райының әсері әктасты жерлерде, саз және тамырлардағы ылғалдың әсерінен азаяды; ал құмды жерлерде және он екі жылдан кіші жүзімдерде бұл әсер күштірек болады, себебі тамырлар көбінесе тым беткі болады.

Шараптар

Темпранильо шараптары рубин қызыл түсті, ал олардың иісі мен дәмі жидектер, шабдалы, темекі, ваниль, былғары және шөп сияқты хош иістерді қамтиды. Темпранильо Испанияның әртүрлі аймақтарында әртүрлі жергілікті атаулармен белгілі: "Cencibel" және "Tinto Fino" бірнеше аймақта қолданылады, ал Рибера-дель-Дуэро және оның төңірегінде "Tinta del País", Торо аймағында "Tinta de Toro", ал Каталонияда "Ull de llebre" деп аталады.

Португалия

Жүзім Португалияның екі аймағында – Орталық Альентежу және Доруда – шарап өндірісінде маңызды рөл атқарады. Орталық Альентежуда ол Арагонеш деп аталады және сапасы әртүрлі қызыл ас шараптарының қоспаларында қолданылады, ал Доруда ол Тинта Рориз деп аталады және көбінесе порт шарабын жасау үшін қоспалар құрамына енгізіледі.

Жаңа әлем өндірісі

Темпранильо Калифорнияға Вальдепенас деген атпен келді және 20 ғасырдың басында Орталық аңғарда өсірілді. Орталық аңғардың климаты бұл жүзімге қолайлы болмағандықтан, ол арзан шарап жасау үшін басқа жүзімдермен араластырылды. Орегон штатында бұл жүзімді Умпква аңғарының АВА-сында Абасела жүзімдіктері мен шарапханасының Эрл Джонс енгізді. Темпранильоны Таиландтағы кейбір шарап өндірушілер де өсіре бастады. Бұл сорт Аргентина, Чили және Мексикада кеңінен таралған. Вашингтон штатында Темпранильо Якима аңғарының АВА-сында Red Willow Vineyard жүзімдігінде 1993 жылы алғаш рет коммерциялық мақсатта отырғызылып, штаттың пионерлік сорттарының бірі болды.

Синонимдер

Темпранильо кейбір аймақтарда басқаша атаулармен белгілі. Олар:

Альбильо Негро, Алдепенас, Арагон, Арагонес, Арагонес, Арагонес 51, Арагонес да Ферра, Арагонес де Эльвас, Араукса, Арганда, Аринто Тинто, Сенсибель, Сенсибера, Чинчильяна, Чинчильяно, Чинчилиано, Купани, Де Пор Ака, Эскобера, Гарначо Фоно, Гренаш де Логроньо, Жасибера, Жасибьера, Жасивера, Хуан Гарсия, Негра де Меса, Негретто, Охо де Лиебре, Олью де Лебре, Пинуэла, Темпранилья, Темпранильо де ла Риоха, Темпранильо де Перральта, Темпранильо де Риоха, Темпранильо де Риоса, Темпранильо Риоха, Тинта Арагонес, Тинта Коррьенте, Тинта де Мадрид, Тинта де Сантьяго, Тинта де Торо, Тинта до Инасио, Тинта до Паис, Тинта Фина, Тинта Мадрид, Тинта Монтейра, Тинта Монтейро, Тинта Рорис, Тинта Рориз, Тинта Сантьяго, Тинто Арагон, Тинто Арагонес, Тинто де ла Рибера, Тинто де Мадрид, Тинто де Риоха, Тинто де Торо, Тинто дель Паис, Тинто дель Торо, Тинто Фино, Тинто Мадрид, Тинто Паис, Тинто Рибера, Тинто Риохано, Уль де Лиебре, Уль де Ллебре, Вальдепенас, Вердиэль, Вид де Аранда.