Римді құрушы – Ромул мен Рем аңызы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Римнің негізін қалау туралы мифтің егіз бауырлары және басты кейіпкерлері – мифтік егіздер туралы әңгіме.

Рим мифологиясында Ромул мен Ремус (,) – Ромулдың Ремусты өлтіруінен кейін Рим қаласы мен Рим патшалығының құрылуына әкелген оқиғаларды баяндайтын егіз бауырлар. Егіздерді ана қасқырдың емізуінің бейнесі Рим қаласының және ежелгі римдіктердің символы болған, кем дегенде б.з.б. III ғасырдан бері. Оқиға Римнің шамамен б.з.б. 750 жылы құрылуынан бұрын болғанмен, миф туралы ең ерте жазбаша есеп б.з.б. III ғасырдың соңына жатады. Оқиғаның тарихи негіздері және оның жергілікті нұсқаларының түсіндірмелері әлі де талқыланып келеді.

Шолу

Ромул мен Ремус Римнің жеті төбесіне жақын орналасқан көптеген ежелгі латын қалаларының бірі – Альба-Лонгада дүниеге келді. Олардың анасы Рея Сильвия – Вестальдық қыз және бұрынғы король Нумитордың қызы, оны ағасы Амулий тақтан ығыстырған. Кейбір деректерде Рея Сильвия Марс құдайы оған қасиетті тоғайда келген кезде олардан жүкті болған делінеді. Патша Амулий оларды өзінің билігіне қауіп деп санап, өлтіруге бұйрық берді. Олар Тибр өзенінің жағасында өлімге тасталды, бірақ өзен құдайы Тиберин оларды құтқарып, болашақ Рим орналасқан жерде басқалардың күтімінде қалды. Ең танымал оқиға бойынша, егіздерді қазір Люперкал деп аталатын үңгірде қасқыр емізген. Соңында оларды бақташы Фаустул асырап алды. Олар өзінің кім екенін білмей, мал өсірумен өсті. Уақыт өте келе олар табиғи көшбасшыларға айналып, қоғамнан қолдаушылардың тобын жинады. Ересек болғанда Нумитор мен Амулийдің жақтастары арасындағы дауға тартылды. Нәтижесінде Ремус тұтқынға алынып, Альба-Лонгаға жеткізілді. Оның әжесі де, патша да оның кім екеніне күдік келтірді. Ромул осы уақытта ағасын босату үшін күш жинап, қалаға көмекке аттанды. Осы кезде олар өздерінің тарихын біліп, бабаларымен бірігіп, оны таққа қайтаруға көмектесті. Амулий өлтіріліп, Нумитор Альбаның патшасы болып қайта орнатылды. Егіздер өз қалаларын салуға кірісті. Жеті төбеге келген соң, қай төбеге қала салу керектігі туралы келіспеушілік туды. Ромул Люперкалдан биік орналасқан Палатин төбесін ұсынды, ал Ремус Авентин төбесін жақтады. Дауды шеше алмағандықтан, олар құдайлардың қалауын білу үшін аруақтарды шақыруға келісті. Ремус 6 жақсы белгіні көрді, бірақ Ромул 12 құс көрді және құдайдың қалауын алғанын мәлімдеді. Олар нәтижені таластырды; Ремус Ромулдың жаңа қаласын қорлады және Ромул немесе оның қолдаушыларының бірі оны өлтірді. Содан кейін Ромул Рим қаласын, оның институттарын, үкіметін, әскерін және діни дәстүрлерін құрды. Ол көп жылдар бойы оның алғашқы патшасы болып билік етті.

Romulus and Remus were born in Alba Longa, one of the many ancient Latin cities near the Seven hills of Rome. Their mother Rhea Silvia was a Vestal Virgin and the daughter of former king Numitor, who had been displaced by his brother Amulius. In some sources, Rhea Silvia conceived them when the god Mars visited her in a sacred grove dedicated to him. Seeing them as a possible threat to his rule, King Amulius ordered them to be killed and they were abandoned on the bank of the river Tiber to die. They were saved by the god Tiberinus, Father of the River, and survived with the care of others at the site of future Rome. In the most well known episode, the twins were suckled by a she wolf in a cave now known as the Lupercal. Eventually, they were adopted by Faustulus, a shepherd. They grew up tending flocks, unaware of their true identities. Over time, they became natural leaders and attracted a company of supporters from the community. When they were young adults, they became involved in a dispute between supporters of Numitor and Amulius. As a result, Remus was taken prisoner and brought to Alba Longa. Both his grandfather and the king suspected his true identity. Romulus, meanwhile, had organized an effort to free his brother and set out with help for the city. During this time, they learned of their past and joined forces with their grandfather to restore him to the throne. Amulius was killed and Numitor was reinstated as king of Alba. The twins set out to build a city of their own. After arriving back in the area of the seven hills, they disagreed about the hill upon which to build. Romulus preferred the Palatine Hill, above the Lupercal; Remus preferred the Aventine Hill. When they could not resolve the dispute, they agreed to seek the gods' approval through a contest of augury. Remus saw 6 auspicious birds, but Romulus saw 12 and claimed to have won divine approval. They disputed the result; Remus insulted Romulus' new city and was killed, either by Romulus or by one of his supporters. Romulus then went on to found the city of Rome, its institutions, government, military, and religious traditions. He reigned for many years as its first king.

Негізгі дереккөздер

Римнің негізі туралы аңыздағы әртүрлі элементтердің шығу тегі күрделі мәселе болып қана қоймай, әлі де талқыланып келеді. Олар римдіктердің өзінің италық тегінен шыққан болуы мүмкін, немесе кейіннен енген грек әсерінен туындаған болуы да ғажап емес. Классиктерге дейін осы бастапқы элементтерді нақты анықтау мүмкін болған жоқ. Рим тарихшылары Римнің құрылуын шамамен б.з.д. 753 жылға жатқызады, бірақ миф туралы ең ерте жазбаша мәлімет б.з.д. III ғасырының соңына қарай жазылған. «Толық» аңыздың қалай және қашан қалыптасқаны туралы пікір таласы әлі де жалғасуда. Кейбір элементтер басқаларына қарағанда ертерек кездеседі, ал оқиғаның мазмұны мен стилі әртүрлі дереккөздердің жағдайлары мен талғамдарына, сондай-ақ заманауи рим саясаты мен әдеп нормаларына байланысты әртүрліше өзгерген. Егіздер туралы мифтің рим мифологиясының бастапқы бөлігі болғандығы, әлде кейіннен қосылғандығы да талқыланып отыр. Квинт Фабий Пиктордың еңбегі Ливийдің «Рим тарихы», Галикарнас Дионисийдің «Рим ескілігі» және Плутархтың «Ромул өмірі» атты алғашқы кітаптары үшін басты дереккөз болды. Осы үш шығарма мифтің ең көп таралған нұсқаларының бірі саналады. Үшінде де люперкаль және бауырласты өлтіру туралы айтылған оқиғалар егіздердің тегі мен Энейге және Амулийдің тақтан түсірілуіне байланысты мәселелерге қарағанда көлеңкеде қалады. Соңғысына есептерде ең көп назар аударылады. Плутарх өзінің еңбегінің жартысын олардың ағасының құлатылуына арнаған.

Римдік көне заттар (Дионисий)

Дионисий Пиктор, Люций Кальпурний Пизо, Катон Ақсақал, Люций Цинций Алимент сияқты тарихшыларды да келтіреді. Дионисийдің Рим тарихының жиырма томдық бірінші кітабында Ремус туралы 235-бетке дейін (71-тарау) еске алынбаған. Ол Альбада туғандарының тарихын талқылауға тағы 8 тарау арнағаннан кейін, оқиғаға барлығы 9 тарау (79–87) бөлінеді. Оның көп бөлігі Амулиуспен болған қақтығысты талқылауға жұмсалады. Одан кейін қаланың құрылуына қатысты басқалардың әртүрлі баяндамаларын, егіздердің тегі мен ата-анасын тағы 8 тарау бойы талқылайды, содан кейін Тибр өзеніне тасталу оқиғасына жетеді. 79-тараудың көп бөлігі жабайы табиғатта тірі қалу туралы әңгімеге арналады. 79-дан 84-ке дейінгі тараулар Амулиймен күресінің сипаттамасына арналған. 84-тарауда олардың қиялсыз тірі қалуы туралы 294-бетте айтылады. Соңында 295-бетте болжам (augury) туралы, ал 85–86, 87–88 тарауларда бауырластық өлтіру туралы мәліметтер келтіріледі. 303-бет.

Ab Urbe Condita (Ливи)

Ливий өзінің алғашқы кітабының 4, 5 және 6-тарауларында осы миф туралы баяндайды. 7 тегі 4 8 өмірге келуі. 8-бетте жастық шағы. 5 9–10 Амулиймен күресі. 6 11-бет (басы ғана) жарасым мен бауыр өлтіруі.

Ромулдың (Плутарх) өмірі

Плутарх Ромулдың өмірі туралы 2–10 тарауларында осы аңызды баяндайды. Ол ең көп назарды, шамамен бүкіл әңгіменің жартысын, Амулиймен болған жанжалға арнайды.

Фасти (Овидий)

Біздің заманымыздың 1-ші ғасырының басында Овидийдің латынша эпикалық поэмасы "Fasti" егіздер туралы толық әңгіме береді. Атап айтқанда, онда Ремустың күйі Фаустул мен оның әйеліне көрінеді, ақын оны "Акка" деп атайды. Әңгімеде Ремус олар төсекте жатқанда пайда болып, оны және өздерін өлтіргені үшін Целерге деген ашуын білдіреді, сондай-ақ Ромулдың шүбһесіз бауырластық сезімін көрсетеді.

Рим тарихы (Дио)

Кассиус Дионың "Рим тарихы" еңбегі әр түрлі түсіндірмелерден үзінділер түрінде жетіп келді. Оларда оқиғаның толық немесе жартылай толық баяны бар. Онда ол Амулидің Нумитордың ұлынан өлімге ұшырайтынын болжаған құдайдың сөзін, соның салдарынан Альба патшасының ұлдарды қуған себебін айтады. Сондай-ақ, "тағы бір Ромул мен Ремус" және осы орында бұрыннан-ақ тағы бір Римнің құрылғандығы туралы да мәлімдеме бар.

Origo Gentis Romanae (тағайындалмаған)

Бұл шығармада оқиғаның әртүрлі нұсқалары бар. Бірінде балалар далада тасталып кеткен кезде оларға тамақ әкелген тоқылдақ туралы айтылады. Амулиймен болған қақтығыстың бір баяндамасында Ремустың тұтқындалуы еске алынбаған. Оның орнына, Ромул өзінің нағыз кім екенін және өзі мен отбасы Албан патшасынан қандай зұлымдық көргенін естіген соң, олардан кек алуға бел буды. Ол жақтастарын тікелей қалаға алып барып, Амулиді өлтіріп, содан кейін әкесінің тағына қайта отырғызды.

Фрагменттер мен басқа да көздер

Эннийдің жылнамалары жоғалып кетті, бірақ кейінгі тарихтарда оның үзінділері сақталған. Апианның "Рим тарихы" еңбегінің І кітабындағы "Патшалар туралы" бөлімінде егіздердің тегі мен шығу тегі туралы мәлімет бар. Әулие Августинның "Құдай қаласы" кітабында, сөз арасында, Ремус қала салынғаннан кейін де тірі болғандығы айтылады. Ол және Ромул дәстүрлі айтулар бойынша Ремус қайтыс болғаннан кейін Римдік бейілі орнатыпты. Диодор Сицилийдің "Тарих кітапханасы" – бұл жалпы тарих, ол көбінесе үзінділер түрінде сақталған, және егіздердің тегі, олардың шопан қауымындағы жастық шағы, аспан белгілерін қарау және бауыр өлтіру оқиғасын толық баяндайды. Осы нұсқада Ремус ешқандай құс көрмейді, ал кейін Ромулдың жұмысшысы Целер оны өлтіреді. Катонның "Түпнұсқалары", оның үзінділері кейінгі тарихшылардың еңбектерінде сақталған, Дионисиймен сілтеме жасалады. Рим ақыны Ювенал оларды Квиринге сілтеме жасай, geminos Quirinos деп атайды.

Қазіргі заманғы ғылым

Қазіргі заманғы ғылым Ромул мен Ремус туралы белгілі әңгімелерді римдік мифтің жинақталған және кейінірек түсіндірілген нұсқалары ретінде қарастырады. Рим тарихшылары белгілі бір нұсқалар мен жинақтарды, қарама-қайшылықтар мен ретсіздіктерден тазартылған, римдік моральға қатысты заманауи оқиғаларды, шежірелерді және іс-қимылдарды негіздеу үшін ресми тарих ретінде ұсынды. Басқа әңгімелер халықтық немесе фольклорлық дәстүрді көрсетеді; олардың кейбіреулері мақсаты мен мағынасы бойынша түсініксіз болып қалады. Уайзмен мұны ерекше қиын негіз және ерте тарихтың мифографиясы деп қорытындылайды. Ливий, Дионисий және Плутархтың үш канондық еңбегі Римнің негізін қалау мифологиясын зерттеу үшін кең әдеби базаны ұсынады. Олардың көп ортақ тұстары бар, бірақ әрқайсысы өз мақсатына қарай таңдау жасайды. Ливийдің еңбегі – өзінің заманындағы римдік дәстүрлердің мақсатын және моральдық құндылығын негіздеуге арналған құрметті нұсқаулық. Дионисий мен Плутарх бірдей тақырыптарға қызығушылық танытқан сырттан қараушылар ретінде келеді және Ливий айтпаған негізін қалаушы дәстүрлерді қамтиды, олар ортақ бастауға жете алмайды және әлдебір аймақтарға, әлеуметтік топтарға немесе ауызша дәстүрлерге тән болуы мүмкін. Империяның соңғы кезеңіне жататын римдік мәтін, "Рим халқының шығу тегі" (Origo gentis Romanae) Римнің негізін қалау туралы аңыздың көптеген "әртүрлі және кейде таңғажайып", көбінесе қарама-қайшы нұсқаларына арналған, соның ішінде Ремус Римнен бес шақырым жерде Ремурия деген қала құрған және ағасы Ромулдан ұзақ өмір сүрген нұсқаларға арналған. Рим тарихшылары мен дәстүрлері Рим институттарының көп бөлігін Ромулға жатқызады. Ол Рим әскерлерін, құқық және заңдар жүйесін, мемлекеттік дін мен үкіметті, сондай-ақ барлық әлеуметтік, саяси және әскери қызметтің негізін құраған меценаттық жүйені құрды. Шындығында, мұндай дамулар ұзақ уақытқа созылған болар еді. Кейбіреулері бұрынғыдан ескі, ал басқалары жақында болды. Көптеген римдіктер үшін аңыздың рас екендігіне және оның басты кейіпкерлеріне дәлелдер анық және нақты болды, бұл Римнің қасиетті географиясының маңызды бөлігі болды. Адамдар "Луперкалға" барып, егіздерді қасқырдың сүттен емген жерін көре алатын, немесе құдайлыққа көтерілген Ромул Квиринге "бақташының үйінен" табына алатын, немесе оны сахнада ойнап көре алатын, немесе жай ғана "Фастиді" оқи алатын. Аңыздың өзі Римнің өзіне, шығу тегіне және моральдық құндылықтарына қатысты идеяларын қамтиды. Қазіргі заманғы ғылым үшін бұл барлық негіздейтін мифтердің арасында ең күрделі және мәселелісі болып табылады, әсіресе Ремустың өліміне қатысты. Ежелгі тарихшылар Ромулдың қалаға өз атын бергеніне күмәнданбады. Көптеген қазіргі заманғы тарихшылар оның аты Рим атауынан туындаған деп санайды; Ремустың аты мен рөліне қатысты көне және қазіргі болжамдар әлі де талқыланып жатыр. Миф Республиканың соңғы және Империяның басында "ресми", хронологиялық нұсқаға толыққанды дамыды; Рим тарихшылары қаланың негізін б.з.д. 758-728 жылдар аралығында датамды, ал Плутарх егіздердің туған жылын б.з.д. 771 жыл деп есептеді. Ромулдың жартылай құдайлық троялық князі Энейден алыс туысқандығы туралы дәстүр одан әрі безендірілді, ал Ромул Римнің алғашқы императорлық династиясының тікелей атасы болды. Мифологиялық аңғатардың кең ауқымындағы тарихи негіздер әлі де түсініксіз және даулы болып қалады. Қасқырдың құдайдан туған егіздерді емізу бейнесі қаланың және оның негізін қалау аңызының символына айналды, Ромул мен Ремусты ежелгі мифологияның жабайы балаларының арасында ең танымал етті.

Modern scholarship approaches the various known stories of Romulus and Remus as cumulative elaborations and later interpretations of Roman origin myth. Particular versions and collations were presented by Roman historians as an authoritative, official history trimmed of contradictions and untidy variants, to justify contemporary developments, genealogies and actions in relation to Roman morality. Other narratives appear to represent popular or folkloric tradition; some of these remain inscrutable in purpose and meaning. Wiseman sums the whole as the mythography of an unusually problematic foundation and early history. The three canonical accounts of Livy, Dionysius, and Plutarch provide the broad literary basis for studies of Rome's founding mythography. They have much in common, but each is selective to its purpose. Livy's is a dignified handbook, justifying the purpose and morality of Roman traditions of his own day. Dionysius and Plutarch approach the same subjects as interested outsiders, and include founder traditions not mentioned by Livy, untraceable to a common source and probably specific to particular regions, social classes or oral traditions. A Roman text of the late Imperial era, Origo gentis Romanae (The origin of the Roman people) is dedicated to the many "more or less bizarre", often contradictory variants of Rome's foundation myth, including versions in which Remus founds a city named Remuria, five miles from Rome, and outlives his brother Romulus. Roman historians and Roman traditions traced most Roman institutions to Romulus. He was credited with founding Rome's armies, its system of rights and laws, its state religion and government, and the system of patronage that underpinned all social, political and military activity. In reality, such developments would have been spread over a considerable span of time. Some were much older and others much more recent. To most Romans, the evidence for the veracity of the legend and its central characters seemed clear and concrete, an essential part of Rome's sacred topography. One could visit the Lupercal, where the twins were suckled by the she wolf, or offer worship to the deified Romulus Quirinus at the "shepherd's hut", or see it acted out on stage, or simply read the Fasti. The legend as a whole encapsulates Rome's ideas of itself, its origins and moral values. For modern scholarship, it remains one of the most complex and problematic of all foundation myths, particularly in the manner of Remus's death. Ancient historians had no doubt that Romulus gave his name to the city. Most modern historians believe his name a back formation from the name Rome; the basis for Remus's name and role remain subjects of ancient and modern speculation. The myth was fully developed into something like an "official", chronological version in the Late Republican and early Imperial era; Roman historians dated the city's foundation to between 758 and 728 BC, and Plutarch reckoned the twins' birth year as 771 BC. A tradition that gave Romulus a distant ancestor in the semi divine Trojan prince Aeneas was further embellished, and Romulus was made the direct ancestor of Rome's first Imperial dynasty. Possible historical bases for the broad mythological narrative remain unclear and disputed. The image of the she wolf suckling the divinely fathered twins became an iconic representation of the city and its founding legend, making Romulus and Remus pre eminent among the feral children of ancient mythography.

Тарихилығы

Қазіргі зерттеулер Римнің негізін қалау туралы аңыздың ешқандай нұсқасын, соның ішінде тарихи Ромул мен Ремусты қолдайтын нақты дәлелдер ұсынбайды. Фабиус Пиктордан бастап, жазбаша ескертулер қаланың қалыптасқан тарихын белгілі бір деңгейде көрсететін болған. Археолог Андреа Карандини – Ромул мен Ремусты тарихи тұлғалар деп мойындайтын өте сирек қазіргі заманғы ғалымдардың бірі. Ол Палатин төбесінің солтүстік беткейіндегі ежелгі қабырғаны б.з.д. 8 ғасырдың ортасына жатқызып, оны "Ромул қабырғасы" деп атайды.

Иконография

Римдік егіздердің ежелгі суреттері әдетте белгілі бір символикалық дәстүрлерге сәйкес келеді, олар қай аңызға байланысты: олар қойшыны, қасқырды, егіздерді інжір ағашының астында және бір немесе екі құсты (Ливий, Плутарх) бейнелейді; немесе екі қойшыны, қасқырды, егіздерді үңгірде, сирек інжір ағашын және ешқашан құстарды (Дионисий Галикарнасс) көрсетеді. Егіздер мен қасқырдың бейнесі Римдегі ең алғашқы күміс монеталарда кездеседі. Франк қорапшасы, англосаксондық пил сүйегінен жасалған қорапша (б.з. 7 ғасырының басында) Ромул мен Ремусты ерекше ортада көрсетеді: біреуінің орнына екі қасқыр, бір ағаш немесе үңгірдің орнына тоғай, бір немесе екі қолмен әрекет ететін қойшының орнына төрт тізе бүгіп отырған жауынгер. Бір түсіндірме бойынша, рун жазуы ("туған жерден алыс") көрсеткендей, егіздер мұнда Диоскури ретінде бейнеленген, Кастор мен Полидеукс сияқты саяхаттарда көмектесушілер. Олардың Рим соғыс құдайынан тарауы оларды соғысқа қадам басқанда көмекші ретінде алдын ала белгілейді. Оларды жасаған шебер германдықтардың қасиетті тоғайына көшіріп, Одиннің екінші қасқыры да оларға қосылады. Осылайша, бұл сурет – тағы бес суретпен бірге – "wyrd" – жауынгер патшаның бақыты мен тағдырына әсер етеді.

Танымал мәдениетте

Титандардың дуэлі, 1961 жылы түсірілген, Стив Ривз және Гордон Скотт екі бауыр рөлінде ойнаған фильм. Бірінші патша: Империяның тууы (Il Primo Re) – 2019 жылғы итальяндық тарихи фильм, режиссері Маттео Ровере, Римнің негізін қалауды бейнелейді. Фильм сценарийінде ежегі латын тілінің қалпына келтірілген нұсқасы қолданылған. Ромул, 2020 жылғы Маттео Роверенің итальяндық телесериалы, Римнің құрылуы туралы. Онда да ежегі латын тілінің қалпына келтірілген нұсқасы бар.

Сурет салу

Бұл аңыз ғасырлар бойы суретшілерге шабыт көзі болды. Марстың Илияны зорлауы және қасқырдың егіздерді емшегімен бағу оқиғаларына ерекше назар аударылды.

Магнани сарайы

XVI ғасырдың аяғында Болонья қаласынан шыққан бай Магнани отбасы Римнің негізін қалау туралы миф негізінде бірнеше көркем туындыларға тапсырыс берді. Туындылардың авторларының арасында Габриэле Фиоринидің Геракл мен нәресте егіздерін бейнелейтін мүсіні болды, онда меценаттың өзінің жүзі сомдалған. Ең маңызды жұмыстар – Каррачи ағайындылары: Людовико, Аннибале және Агостино Каррачидың «Римнің негізі туралы тарихтар» деп аталатын әсем фрескалар сериясы.

Палаццо Тринцидің фрескасы

Ромоло мен Ремоның лоджиясы – Джентиле да Фабрианоның Trinci сарайындағы аңызға қатысты эпизодтарды бейнелейтін, 15 ғасырда аяқталмаған фрескасы.

Негізгі дереккөздер

Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.