Кіріспе

Леопольд I, Ангальт-Дессау князі (3 шілде 1676 – 7 сәуір 1747) – Аскания әулетінің неміс князі және 1693–1747 жылдар аралығында Ангальт-Дессау княздығын басқарған билеуші. Ол сонымен қатар Пруссия армиясында генерал-фельдмаршал болды. "Ескі Дессауер" (нем. der alte Dessauer) деген лақап атымен белгілі, ол жауынгерлік қолбасшы ретінде қабілетті болғанмен, Пруссия жаяу әскерін жаңғыртқан талантты жаттықтырушы ретінде көбірек есте қалды. 1712 жылы Фридрих I оны фельдмаршал шеніне тағайындады, ал Леопольд Испан мұрагерлік соғысы кезіндегі жетістіктерімен көзге түсті. Кейіннен ол Ұлы Солтүстік соғысында Швецияға қарсы пруссиялық-саксон армиясының қолбасшысы болып тағайындалды. Леопольд Фридрих Вильгельм I-нің жақын досы болды. Оның әскери мансабындағы соңғы маңызды жетістігі – 1745 жылы Екінші Силезия соғысы кезінде Кесселсдорф шайқасында пруссиялық әскерлерді саксондарға қарсы жеңіске жеткізуі.

Ерте өмір

Леопольд Дессауда Ангальт-Дессау ханзадасы Иоанн Георгий II-нің он баласының тоғызыншысы (және екі ұлының кішісі) ретінде, оның әйелі Анриетта Катеринамен, Оран ханзадасы Фредерик Генридің қызымен дүниеге келді. Леопольд туылмас бұрын ағасы қайтыс болған. Ол өте ерте жасынан әскери іске берілді, соған қарай денесін де, ақыл-ойына да білім берді. 1693 жылы прус полкінің полковнигі болды, сондай-ақ сол жылы өз княздығын мұраға алды; қалған ұзақ өмірі бойы егемен князь және прус офицерінің міндеттерін бірдей атқарды. Леопольдтың алғашқы жорығы 1695 жылы Нидерландыда болды, онда ол Намюр қамалына қатысты. 1697 жылғы соғыс аяқталғанға дейін әскерде болды, княздық істерін негізінен анасы, жесір ханшайым Генриетта Катерина басқарды (іс жүзінде, ол әкесінің қайтысынан бастап, оның ересек жасқа толған жылына дейін регенттік қызметін атқарды, бірақ одан кейін де біраз уақыт бойы Ангальт-Дессау үкіметін басқара берді).

Испания мұрагерлік соғысы

Леопольдтың маңызды қолбасшылық лауазымдардағы әскери мансабы 1701 жылы Испания мұрагерлік соғысының басталуымен басталды. Ол пруссиялық армияда көптеген жақсартулар жасады, оның ішінде 1700 жыл шамасында темір ұңғыманы енгізу болды, және енді Рейн маңындағы пруссиялық корпустың басында Кайзерсверт пен Венло қамалдарының қоршауында (1702 ж.) қатысты. Келесі жылы генерал-лейтенант шеніне жеткен Леопольд Бонн қамалына қатысып, Хохштадт шайқасында күшін сынады, онда австриялықтар мен олардың пруссиялық одақтастары маршал Клод Луи Гектор де Вилларс басқарған француздардан жеңіліс тапты. 1704 жылғы науқанда пруссиялық контингент алдымен Баден-Баден маркграфы Людовик Вильгельмнің, содан кейін Савой князі Евгенийдің басшылығымен қызмет етті және Бленхейм шайқасына қатысты. 1705 жылы Леопольд пруссиялық корпусымен Италиядағы князь Евгенийге қосылу үшін жіберілді және 16 тамызда Кассано шайқасында шайқасты. Турин шайқасында ол жаудың бекіністеріне бірінші болып енді (7 қыркүйек 1706 ж.). Ол Италияда тағы бір науқанда қызмет етті, содан кейін Евгениймен бірге Нидерландыдағы Марлбороға қосылды, 1709 жылы Турнай қамалында және Мальплаке шайқасында болды. 1710 жылы Леопольд француз майданындағы барлық пруссиялық контингенттің қолбасшылығына ие болды, ал 1712 жылы Пруссияның тәж мұрагері Фридрих Вильгельмнің тікелей өтініші бойынша ол фельдмаршал шеніне ие болды, өйткені Фридрих Вильгельм ерікті ретінде оның қасында қызмет еткен. Осыған дейін ол пруссиялық корольдің иелігіне талас білдірген голландтар ұстап тұрған Моерс қамалын күшпен басып алды. Операция абсолюттік дәлдікпен жүзеге асырылды және қамал бір оқ аталмай-ақ жаулап алынды. Фридрих Вильгельм I билігінің алғашқы кезеңінде Дессау князі пруссиялық басқарушы кеңесінің ең ықпалды мүшелерінің бірі болды.

Ұлы Солтүстік соғыс

Пруссия Швецияға жау болғанмен, пруссалықтар Ұлы Солтүстік соғысына қатысуға құлшынбады. 1715 жылы Пруссия соғысқа тек орыстар швед әскерінің көп бөлігін талқандағаннан кейін ғана кірді. Леопольд патшамен бірге майданға барды, 40 мыңдық әскерге басшылық етті және 16 қарашада Данияның Стральзунд әскерімен бірігіп, Рюген аралындағы қырғын шайқаста Швеция королі Карл XII-нің әлдеқайда аз күштерін жеңді. Бейбіт уақытта, әсіресе 1725 жылы генерал Фридрих Вильгельм фон Грумбковпен болған сот дауы мен жекпе-жекten кейін, ол Пруссия армиясын жаттықтыруға толыққанды берілді.

Пруссия әскерін оқыту

1675 және 1715 жылдар аралығындағы соғыстарда Пруссия армиясының беделі жақсы болғанымен, 1740 жылы Австрия мұрагерлігі соғысы басталғанда ол Еуропадағы шағын әскери күштердің бірі саналды. Леопольдтың осыған дейінгі ең маңызды жетістігі – пруссиялық жаяу әскерін даярлауы болды. «Ескі Десауэр» қатаң тәртіп орнаған дәуірдегі ең қатал тәртіп сақшыларының бірі еді, ал оның басшылығымен жаяу әскердің техникалық жағынан дайындығы пруссиялық жаяу әскерін тиімділігі әлі дәлелденбеген, қауіпті жауынгерлік күшке айналдырды. Леопольд көбінесе жаяу әскерінің адамы болды; оның заманында артиллерия көбінесе шайқастардың нәтижесін шешкен жоқ, бірақ ол 1741 жылы Молльвиц шайқасында байқалған салдарларымен ат әскерін назардан тыс қалдырды. Пруссияның Фридрих II 1745 жылы Хоэнфридберг және 1757 жылы Лейтен шайқастарында ат әскерін жетекшілік етті, бірақ Леопольд даярлаған қолдау жаяу әскері болмаса, оған мұндай мүмкіндік тумас еді. Осылайша Леопольд, Пруссия королі Фридрих Вильгельм I-нің тұрақты қолдауымен, өзі Еуропаның ең көрнекті жаттықтырушыларының бірі, Швециямен бейбіт келісімге келгеннен кейінгі жиырма жылды тиімді пайдаланды. Осы кезеңде оның мансабындағы екі оқиға ерекше атауға лайық: біріншіден, тәж мұрагері Фридрих ісіне араласуы, ол дезертирлік айыбымен сотқа тартылды, бірақ оның күш-жігерінің арқасында пруссиялық армияға қайта қабылданды; екіншіден, Рейн өзеніндегі Польша мұрагерлік соғысындағы сәтті рөлі, онда ол өзінің бұрынғы басшысы Евгений Савойскийдің басшылығымен қызмет етіп, Империяның фельдмаршалы лауазымын атқарды.

Ұлы Фредерик тұсында қызмет ету

1740 жылы Фридрих Вильгельмнің қайтысымен Фридрих Ұлы пруссиялық тәжді мұраға алды және бірнеше айдан кейін Силезияны басып алуды бастады, бұл ұзақ Силезия соғыстарының бірінші қадамы және Леопольдтың пруссиялық әскердің тиімділігін арттыруға өмір бойы жұмсаған күш-жігерінің сынағы болды. Принцтің өзі корольдің әскерінде жиі қолданылмады, бірақ оның ұлдары Фридрихтің басшылығымен жоғары лауазымдарда болды. Шындығында, король Леопольдты басқаруда біршама қиындыққа тап болды, ал принц 1745 жылға дейінгі науқандық жылдардың көп бөлігін саксониялық шекарадағы бақылау әскерін басқарумен өткізді. Сол жылы оның әйелі қайтыс болды. Леопольд жетпістен асып, бірақ оның соңғы жорығы ұзақ мансабындағы ең сәттісі болды. Австриялықтар мен саксондардың жазғы апаттарды қысқы науқан арқылы Берлинге қарсы қайтаруға жасаған бірлескен әрекеті пруссиялықтардың жедел шоғырлануына әкелді. Фридрих Силезиядан австриялық негізгі әскерді тексеріп, Дрезденге асықты. Бірақ Фридрих келгенге дейін Леопольд 1745 жылдың 14 желтоқсанында Кесселсдорф шайқасында саксондарға қарсы күшті жеңіс алып, соғысты шешті. Ол берілген лютеран болғандықтан, шайқасқа түсу алдында дұға етуді әдетке айналдырған. Осы соңғы шайқаста ол: «Уа, Раббым, мені қарт күнімде ұятқа қалдырма. Егер маған көмектеспесең, мына бұзықтарға да көмектеспе, біз өзіміз тырысып көрейік» деді. Леопольдтың мансабы осы ұлы жеңіспен аяқталды; Фридрих шайқастан кейін келген кезде, ол Ескі Десауерді жеке құшақтады. Леопольд активтік қызметтен зейнетке шықты және қалған өмірін Дессауда өткізді. Ол Ангальт-Дессау ханзадасы лауазымына ұлы Леопольд II Максимилианды тағайындады. Оның тағы бір ұлы Дитрих Ангальт-Дессау пруссиялық генерал болды, бірақ оның ең танымал ұлы Ангальт-Дессаудың Мориц болды.