Кіріспе

Каталан тілінің дыбысталуы мен айтылу ерекшеліктері Роман тілдерінің бірі – каталан тілінің фонеологиясы диалектік айырмашылықтарға ие. Екі стандартты нұсқасы болғанымен, бірі Орталық-Шығыс диалектісіне, екіншісі Оңтүстік-Батыс немесе Валенсия диалектісіне негізделген, бұл мақалада барлық немесе көптеген диалектілердің ерекшеліктері мен аймақтық айтылу айырмашылықтары қарастырылады. Каталан тіліне соңғы дауыссыздың тілдік қақпақтан шығуын жоғалтуы, жұмсару және дауыс ассимиляциясы тән; 7-8 фонемалық дауыстының жиынтығы, дауыстылардың ассимиляциясы (дауыстылар үйлесімділігі қоса алғанда), көптеген фонетикалық дифтонгтар және дауыстылардың қысқаруы, олардың нақты ерекшеліктері диалектілерге байланысты өзгеше.

Тоқтауы

Дауысты тоқ дауыстар, жалғаулардан кейін және буын басында фрикативтерге немесе жақындату дыбыстарына дейін жұмсарады: көптеген Валенсия диалектілерінен басқа, онда олар жұмсатылады. Каталан тілінде (Валенсия тілінде емес), [b] және [g] дыбыстары белгілі бір жағдайларда екі еселенуі мүмкін (мысалы, *poble* "ауыл", *regla* "ереже").

Фрикативтер

Балеар аралдарында кездеседі, басқа жерлерде ол тарихи жағынан бірігіп, толықтырғыш таралуда кездеседі. Майорка тілінде және толықтырғыш таралуда, дауыстылардың алдында кездеседі (мысалы, blava 'көк' әйел. тегі vs. blau 'көк' ер. тегі). Екі дыбысы да сақталған басқа түрлерде, олар дауыстылардың алдында айырмашылығын сақтайды, ал дауыссыздардың алдында бейтараптандырылады.

Соноранттар

"Қараңғы (велярланған) l", , көптеген диалекттерде (мысалы, буын соңында) позициялық аллофон болып табылуы мүмкін (мысалы, *sòl* 'жер'), бірақ Майорка және стандартты Шығыс Каталония диалекттерінде (мысалы, *tela*) позицияға қарамастан қараңғы болып келеді. Екі ротиканың – және – таралуы испан тіліндегі таралуға ұқсас. Дауыстылар арасында екеуі де контрастқа түседі (мысалы, *mirra* (E) / (W) 'мирра' және *mira* (E) / (W) 'қара'), ал қалған жағдайларда бір-бірін толықтырады. сөз басында (ruc) болған жағдайларды қоспағанда, , , және (folre, honra, Israel) әрі қосылыстарда (infraroig) басталуында пайда болады. Әртүрлі диалекттер ротикаларға қатысты әртүрлілік көрсетеді: Батыс Каталония тілінде көбінесе , ал Барселона және Жирона сияқты Орталық Каталония диалекттерінде әлсіз дірілдемелі , егер ол бір прозодикалық бірлікте дауыстымен басталатын сөзден бұрын келмесе, онда пайда болады (Батыс Каталония тілінде , Орталық Каталония тілінде ). Сөз басында, , және кейін, сондай-ақ қосылыстарда (егер алдынан дауыссыз келсе) еркін өзгеріс байқалады, онда немесе айтылады, соңғысы ағылшын тіліндегі *red* сөзіне ұқсас: *ruc*.
Нақты сөйлеуде , , және екі еселенуі мүмкін (мысалы, *innecessari* (E) / (W) 'қажетсіз'; *emmagatzemar* (E) / (W) 'сақтау'; *il·lusió* 'іллюзия'). Сондай-ақ, екі еселенген де кездесуі мүмкін (мысалы, *ratlla* (E) / (W) 'сызық'). *serra* (E) / (W) 'ара, таулар' (бұл испан және португал ротикаларының әдеттегі талдауына ұқсас).

Процестер

Майорка тілінде өтемақылық дифтонгизацияның белгілі бір мысалдары бар, сондықтан "troncs" ("көлдер") (жұмсақ дауыссызды жоюмен қатар) өтемақылық жұмсақ дауыссызды сығақты дамытып, (көпше түрі емеспен салыстырылады) пайда болады. Дифтонгизация жұмсақ дауыссызды жоғалтуды өтеуге арналған (сегмент жоғалтуды өтеу). Дифтонгизация буындық орынның жоғалуын өтеу үшін де қолданылады (белгінің жоғалуын өтеу), мысалы, "any" ("жыл") мен "anys" ("жылдар"). Өтемақылық дифтонгизацияның диалектілік таралуы негізінен арқалық дауыссызға және дауыссызды ассимиляциясының деңгейіне (ол жұмсақ дауыссызға дейін жетеді ме, жоқ па) байланысты. Шығыс Каталония сияқты диалекттердегі басымды дауыстылардан кейін дыбысты дауыссыздылар сорлы болады, онда дауысты дауыссыздылардың сорлуы мен ұзаруы (екі еселенуі) арасында байланыс болуы мүмкін: "metge" → ("дәрігер"). Орталық Валенсия тілінде көптеген жағдайларда (мысалы, "cotna", "setmana") қарапайым жоғалу байқалады, бірақ үйренген сөздер ассимиляция немесе жоғалуды көрсетпейді: "atles" және "administrar".

Стресс

Көбінесе сөздің соңғы үш буынының кез келгенінде екпін түседі (мысалы, brúixola (E) / (W) 'компас', càstig 'жаза', pallús (E) / (W) 'ақымақ'). Құрама сөздер мен -мен жасалған сөздерде қосымша екпінге түсетін буын болуы мүмкін (мысалы, bonament (E) (W) 'құштарлықпен'; parallamps (E) (W) 'найзағайдан қорғайтын құрал'), бірақ әрбір лексикалық сөздің тек бір ғана негізгі екпіні болады.

Тарихи дамуы

Каталон тілі көршілес роман тілдерімен (окситан, итальян, сардиния, француз, испан) ортақ белгілеріне ие. Испан және сардиния тілдерінен басқа, басқа батыс роман тілдеріндегідей, дауыстылар жұптарының айқын контрасты байқалады. Галисия және испан тілдеріндегідей, дыбыстық жарылыстардың жұмсаруы (ленция). Португал немесе итальян тіліне ұқсас. Басқа роман тілдерінен өзгеше, каталон тілінде көптеген бір буынды сөздер кездеседі; олар түрлі дауыссыз әрі дауыссызлар тізбегімен аяқталады. Сонымен қатар, каталон тілінде соңғы дауыссыздың тіл ұшымен айтылуы (девойсинг) бар, сондықтан "amic" ('ер адам досы') және "amiga" ('әйел адам досы') сияқты көптеген жұптар кездеседі.