Кіріспе

Smith v. Allwright, 321 U. S. 649 (1944) – дауыс беру құқығы және нәсілдік сегрегация мәселесінде АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі болды. Ол Техас штатының заңын жойды, бұл заң партияларға өз ішкі ережелерін белгілеуге, соның ішінде «ақ сайлаушылардың алғашқы сайлауларын» өткізуге рұқсат берген. Сот бұл заңның конституцияға қайшы екенін мәлімдеді, себебі штат сайлау туралы өкілеттігін партияларға беру арқылы дискриминацияға жол берді. Бұл шешім «ақ сайлаушылардың алғашқы сайлауларын» пайдаланған басқа штаттарға да әсер етті. Демократиялық партия осылайша азшылықтардың сайлауға қатысуын тиімсіз етіп, Оңтүстікте 19 ғасырдың соңынан бері жалғасып келе жатқан қара нәсілділерді сайлау құқығынан айырудың тағы бір құралын қолданды.

Өмірбаян

Лонни Э. Смит, Хьюстон қаласының Fifth Ward ауданындағы афроамерикалық тіс дәрігері және Техас штатының Харрис округінде дауыс беруші, Демократиялық партия жүргізіп жатқан алғашқы сайлауда дауыс беру құқығы үшін округтік сайлау шенеунігі С. С. Оллрайтты сотқа берді. Ол партияның ішкі қағидаларын белгілеуге рұқсат беретін 1923 жылғы штат заңына наразылық білдірді; партияның негізгі сайлауына тек ақ нәсілді азаматтар ғана қабылданатын. Демократиялық партия 19 ғасырдың соңынан бері Оңтүстікте саясатты бақылап келді (Қатты Оңтүстікке қараңыз), ал бұрынғы Конфедерация штаттарының заң шығару органдары 1890 жылдан 1908 жылға дейінгі кезеңде жаңа конституциялар мен заңдар арқылы сайлауға тіркелуге және дауыс беруге кедергі келтіретін шаралар қабылдап, афроамерикалықтарды құқығынан айырды. Бұл Теннесси мен Солтүстік Каролина штаттарынан басқа барлық оңтүстік штаттардағы Республикалық партияның ықпалын әлсіретті, онда берік Одақтас Аппалачи ақ республикашылдығы сақталды, және бәсекелестік сайлаулар Демократиялық партияның алғашқы сайлауында ғана өтті. Техас штаты сайлау салығы мен ақ нәсілді сайлаушылардың сайлауын пайдаланып, афроамерикалықтардың, испаноязылдықтардың және басқа да аз ұлт өкілдерінің басым бөлігін дауыс беруден шеттетуге тырысты.

Тақырыбы

Смит v. Оллрайт штаттардың сайлаушыларды партия мүшелігіне байланысты дауыс беруден бас тартуға конституциялық құқығы бар ма, жоқ па деген мәселені қарастырды. Техас штатының Демократиялық партиясы Смитке терісінің түсіне байланысты дауыс беру құқығын бермеді. Смит Өкілдер палатасына, Сенатқа және Губернаторға кандидаттарды іріктеу үшін өткізілген Демократиялық партияның алғашқы сайлауында дауыс беруге тырысты, сондай-ақ басқа да штаттық лауазымдарға кандидаттарды ұсыну мақсатында. Техас Конституциясының VI бабының 2-тармағында және заңдардың 12- және 13-тарауларында тұру орнына байланысты талаптарды қанағаттандыратын әрбір адам "білікті сайлаушы" деп есептеледі, басқа да маңызды емес факторларға қоса. Техас Демократиялық партиясы – "ерікті бірлестік" болды және штаттан "өкілдерін таңдауда мүшелерінің әділ әдістермен және теңдікпен пікір білдіру мүддесінде" тиісті заңдармен реттелетін сайлауларды басқару құқығынан басқа, араласудан қорғалды, бұл құқық Техас құқықтарының білдейхабарламасында қорғалған. Waples v. Marrast ісіне сәйкес, партия өз саясатын және мүшелік талаптарын өзі анықтауға құқылы болды және Техаста дауыс беруге құқылы барлық ақ азаматтарды мүшелікке қабылдауды қарастыратын саясатты қабылдады, осылайша тек ақ азаматтарға дауыс беруге рұқсат берді. Тек белгілі бір нәсілге немесе тері түсіне жататын азаматтарға ғана дауыс беруге мүмкіндік беру – бұл кемсітушілікке негізделген практика. Он төртінші, он бесінші және он жетінші түзетулер кез келген штаттың мұндай әрекеттерінен қорғайды. Бірақ, даудың мәні Техас Демократиялық партиясының штаттан тәуелсіздігі және өз қалауынша саясат жүргізуге құқығы бар-жоғында. Смитке терісінің түсіне байланысты Демократиялық партияның алғашқы сайлауында дауыс беруге рұқсат берілмеді. Ол, талапкер ретінде, штаттық сайлауға қатысуға рұқсат берілмегендіктен, партия штатттан тәуелді емес деп санайды. Бұл іс бойынша сот прецедентін құруға кедергі келтірген Жоғарғы соттың екі қайшы шешімі болды: Grovey v. Townsend және United States v. Classic.

Гроуви - Таунсенд

Гровьи мен Таунсенд ісінде өтініш беруші, Америка Құрама Штаттарының заңды азаматы болғанына қарамастан, Демократиялық партияның алғашқы сайлауына дауыс беруден бас тартылғанын мәлімдеді. Өтініш беруші сайлау күні қатыса алмайтынын айтқандықтан, қашықтықтан дауыс беру құжатын талап еткен. Оған Техас штаты Демократиялық конвенциясының жарғысына сәйкес дауыс беруден бас тартты, онда мынадай көрсетілген: "Техас штатының Конституциясы мен заңдарына сәйкес дауыс беруге құқылы барлық ақ азаматтар Демократиялық партияға мүше болуға және оның ішкі істеріне қатысуға құқылы". Бұл нәсіл және тері түсіне байланысты бас тарту, Америка Құрама Штаттары Конституциясының он төртінші және он бесінші түзетулерін тікелей және заңсыз бұзу деп есептелді. Техас штатының заңдарына сәйкес, өтініш берушінің нәсіліне немесе тері түсіне байланысты дауыс беруден бас тарту заңды, бірақ конституцияға қайшы. Он төртінші түзетуде, туылған немесе азаматтығы бар кез келген азаматтың құқықтары ешбір заңмен шектеле алмайды, олар заңмен белгіленген тәртіппен өмірден, бостандықтан немесе мүліктен айырылмайды, сондай-ақ олардың заңдарымен тең қорғалуы қамтамасыз етілуі керек. Гровьи ісіндегі басты мәселе – партия мүшелігін жариялау мемлекеттік әрекет болып есептеле ме еді. Жауап берушілердің пікірінше, штаттық конвенцияның мүшелік шектеулері туралы қаулысы қара нәсілді сайлаушылардың, әсіресе өтініш берушінің қатысуына кедерес келтірген жоқ. АҚШ Жоғарғы Соты жауап берушінің өтініш берушіге қарапайымдық танытпағанын және осылайша оның он төртінші немесе он бесінші түзетуде көзделген құқықтарын бұзбағанын анықтады.

АҚШ-тың Классикалыққа қарсы

АҚШ-тың «Классик» ісінде АҚШ Конгресінің өкіліне өткізілген Демократиялық партияның ішкі сайлауындағы қастандық және жемқорлық фактілері бойынша алты сайлау комиссарына қарсы екі федералдық айыптама қойылды. Олар дауыс бюллетеньдерін дұрыс санамаған және өзгертіп жіберген деп айыпталды. Айыптамаға қарсы шағымдану себебі, «Ньюберри АҚШ-қа қарсы» ісінде алдын ала сайлаулардың жалпы сайлаулармен салыстырғанда Конгресс бақылауына бағынбайтыны туралы шешім қабылданған еді. Сондықтан, Конгресске сайлауларды реттеуге, әсіресе сайлаушыларды қате санаудан немесе өзгертілген бюллетеньдерден қорғау мақсатында реттеуге рұқсат етіле ме деген мәселе туындады. АҚШ Жоғарғы Соты Конституцияның 1-бабы Конгресске сайлауларды реттеу құқығын беретінін, сондай-ақ Конгресске конституциялық өкілеттіктерді іске асыруды таңдау мүмкіндігін беретінін мәлімдеді.

Шешім

Жоғарғы Сот 8–1 дауыспен Техас штатының Смиттің он бесінші түзетудегі дауыс беру құқығын шектегенін, сондай-ақ оның он төртінші түзетудегі заң алдында теңдік құқығын бұзғанын анықтады. Сайлаушылардың нәсілдік белгісіне байланысты дауыс беруден айыру конституцияға қайшы әрекет болып танылды және Техас штаты өкілеттігін Демократиялық партияға жүктегендіктен жауапты деп есептелді. Осыған байланысты «Гроуви мен Таунсенд» ісі бойынша қабылданған шешім күштен шығарылды және Смит бұрынғы қабылданбаған өтініштері бойынша қайта қарастырылды. Ол кезде NAACP Құқықтық қорғаныс қорына жетекшілік еткен, ал кейін Жоғарғы Соттың алғашқы афроамерикалық судьясы болған Тюргуд Маршалл Смит мырзаны осы істе қорғады. Ол бұл шешімді қолдап, кейіннен бұл өзінің ең маңызды ісі екенін мәлімдеді.

Келіспеушіліктер

Сотталған Робертс Смит ісі бойынша қарсы пікір жазды. Ол бұл шешіммен келіспеген жалғыз судья болды және осы шешімнің көп ұзамай күшін жоятынын айтты. Ол бұл мәселе бойынша бұрын үш іс қабылданған, бірақ кейіннен жойылғанын, ал осы істердегі шешімдердің нақты еместігі осы шешімнің тарихи прецедентке қайшы екенін көрсететінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ бұл іс "Классик" ісінен өзгеше екенін атап өтті: Луизиана штатында сайлауды штат жүргізеді, демек бұл штаттық сайлау, ал Техастағы партиялық сайлауды партия жүргізеді, сондықтан ол штаттың қарауына бағынбайды. Сотталған Робертс бұл шешім "осы соттың шешімдерін, тек бүгінгі күнге және осы пойызға ғана жарамды, шектеулі теміржол билеті сияқты бір санатқа түсіреді" деп қорытындылады.

Салдары

Бұл шешім Техас саясатына афроамерикалықтардың қатысуын қайта жандандырды, бірақ бұл дискриминациялық сайлаушы тіркеу процесінен өте алған сайлаушыларға ғана мүмкіндік берді. Смиттің тырыстықтары Техаста кейіннен афроамерикалық саясаткер болған Бесінші округтің тұрғыны Барбара Джорданға үлгі болды. Бұл шешім жеке ұйымдар ұйымдастырған қоғамдық шаралардың, әсіресе сайлаулардың, толыққанды мемлекеттік шаралар сияқты конституциялық талаптарға сай болуын қайтадан қуаттады.