Кіріспе

Қиял әлемінде МакГаффин (кейде МакГаффин) – сюжеттің қажетті бөлігі және кейіпкерлердің әрекеттеріне түрткіс беретін, бірақ өзінің мәнінде маңызсыз, ұсақ немесе ешқандай қатысы жоқ зат, құрал немесе оқиға. Бұл терминді кино үшін Ангус МакФейл енгізген.

Тарих және қолданылуы

МакГаффин сюжеттік құрал ретінде қолданылуы МакГаффин атауынан бұрын пайда болған. Артур жырларындағы Киелі Грааль МакГаффинге ерте мысал ретінде келтірілген. Киелі Грааль – сюжетті бастау және дамыту үшін қажетті нысан, бірақ Граальдың соңғы тағдыры ешқашан ашылмайды, бұл нысанның өзінің маңызы жоқ екенін көрсетеді. Одан да ертерек мысал – грек мифологиясындағы Алтын жүнді, Ясон мен аргонавттардың ізденісінде; «Жүндің өзі, осы эпикалық оқиғаның барлық себебі, толықтай [ ] құпия болып қалады. Оның Грааль сияқты ізделіске түсуінің толық себебі [ ] ешқашан түсіндірілмейді». Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі актриса Перл Уайт кез келген нысанды (фильмнің рулоны, сирек монета, қымбат алмазтар және т.б.) көрсету үшін «пипи» деген сөзді қолданды, бұл кейіпкерлер мен жауларды «Паулинаның қауіптері» және ол жұлдыз болған басқа да нұсқаусыз фильмдерде бір-бірін қууға итермеледі. 1930 жылғы «Мальтийлік соқыр» детективтік романында шағын мүсін кітаптың атауын да, оның интригалық себебін де анықтайды. МакГаффин атауын британдық сценарист Ангус МакФайл ойлап тапқан. «Тәуелсіз» сөзінің «guff» сөзінен, яғни кез келген маңызсыз немесе құнды емес нәрсеге қатысты түбірі болуы мүмкін деп болжанады.

Альфред Хичкок

Режиссер және продюсер Альфред Хичкок 1935 жылы түсірілген «39 қадам» фильмімен «МакГаффин» терминін және осы техниканы танымал етті, онда «МакГаффин» – ешқандай маңызы жоқ, кездейсоқ әскери құпиялар болып табылады. Хичкок 1939 жылы Нью-Йорктегі Колумбия университетінде өткен лекциясында «МакГаффин» терминін былай түсіндірді:

«Бұл, мүмкін, Шотландиядағы екі адамның пойызбен саяхаты туралы әңгімеден алынған атау. Бір адам: «Жүк бөліміндегі ол зат не?» – деп сұрайды. Екіншісі: «Ол – «МакГаффин»» – деп жауап береді. Біріншісі: ««МакГаффин» деген не?» – десе, екіншісі: «Шотландияның таулы аймағында арыстандарды ұстауға арналған құрал» – дейді. Бірінші адам: «Бірақ Шотландияның тауларында арыстар жоқ қой» – дейді, ал екіншісі: «Олай болса, онда ол «МакГаффин» емес!» – деп жауап береді. Демек, «МакГаффин» – шын мәнінде ештеңе емес екенін көресіздер. 1966 жылы Франсуа Трюффомен сұхбатта Хичкок осы терминді дәл осы оқиға арқылы түсіндірді. Ол осы анекдотты Ричард Шикельдің «Кино жасаған адамдар» атты деректі фильміне берген телеинтервьюде және Дик Каветтпен сұхбатта да айтты. Хичкок сондай-ақ: ««МакГаффин» – тыңшылар іздеген нәрсе, бірақ көрермендерге ол қызық емес» – деді.»

Джордж Лукас

Хичкоктың пікірінен өзгеше, Джордж Лукас "көргендер экрандағы батырлар мен жауларға қарағандай [МакГаффинге] де қызығушылық танытуы керек" деп есептейді. Лукас R2-D2-ні түпнұсқа «Жұлдызды соғыстар» фильмінің МакГаффині деп атады, ал «Жоғалған сандықтың іздеушілері» фильміндегі Келісім шарттары МакГаффинінің керемет мысал екенін, ал «Индиана Джонс және апат ғибадатханасы» фильміндегі одан белеңсіз МакГаффин мен «Индиана Джонс және соңғы крест жорығы» фильміндегі «әлсіз» МакГаффинге қарағанда жақсырақ екенін айтты.

Ив Лавандье

Фильм жасаушы және драма жазу теориясының маманы Ив Лавандье МакГаффин – зұлымдардың қозғаушы күші болып табылатын құпия екенін айтады. «Солтүстікке қарай, Солтүстік-Батысқа қарай» фильміндегі МакГаффин басты кейіпкерді қозғауға арналмаған; Роджер Торнхиллдің мақсаты – жаңылысқандық салдарынан туған қиын жағдайдан шығу, ал Вандамм мен ЦРУ үшін маңызды нәрсе Торнхилл үшін ешқандай мәнге ие емес. 1930 жылдардағы «Леди жоғалып кетті», «39 қадам» және «Шет елдік тілші» фильмдеріндегі МакГаффиндерге де осындай қозғау күші тән емес. Лавандье кең мағынада МакГаффин – туындыдағы сыртқы қақтығыстың себебін ақтаушы элемент деп санайды.

Мысалдар

Альфред Хичкок МакГаффин техникасын кеңінен танымал етті. Хичкок фильмдерінен мысалдар ретінде "39 қадам" (1935) фильміндегі үнсіз ұшақ қозғалтқышының жоспарлары, "Жаман атқа ие" (1946) фильміндегі радиоактивті уран кені және "Шетелдік тілші" (1940) фильміндегі құпия бейбіт келісім шартының бір тармағы келтіріледі. Жақындағы МакГаффин – "Криминалды оқу" (1994) фильміндегі портфель, ол фильмнің көптеген маңызды сюжеттік тұстарында кейіпкерлердің біразын қозғауға себеп болады, бірақ оның ішіндегілер ешқашан ашылмайды. Джордж Лукас та "Жұлдызды соғыстар" сағасында МакГаффиндерді пайдаланды. Ол "Күшті мистикалық Кибер-кристаллға ие болу арқылы күшейтуге болады деп шешті – Лукастың алғашқы, бірақ соңғы емес, ұлы МакГаффині". 1998 жылғы "Ронин" фильміндегі сюжет мазмұны белгісіз болған бір ісқағаздың айналасында өрбиді. Фильмнің соңында ол тарихи бейбіт келісімге және Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстардың аяқталуына әкелді деген сөз айтылады. Осыған ұқсас тәсіл Джон Карпентердің "Нью-Йорктан қашу" фильмінде де қолданылды, онда басты кейіпкер Снейк Плискенге АҚШ президентін және ел мен оның жаулары арасындағы апатты соғыстың алдын алуға көмектесетін кассета таспасын құтқару міндеті жүктеледі. Фильмде белгілі бір меңзеулер бар болғанымен, таспаның мазмұны көрерменге ешқашан ашылмайды.

Мәдени сілтемелер

Мел Брукстің Хичкок фильмдерінің пародиязы "Жоғары көңіл күй" (1977) фильмінде Брукс кейіпкерінің қонақ үй бөлмесі, мистер МакГаффин өтінішімен 2-ші қабаттан 17-ші қабатқа көшіріледі, бұл Хичкок режиссерінің осы әдісті қолдануын есімдер арқылы мойындау болып табылады.