Кіріспе

Өзінің тұлғасындағы меншік ұғымы

Өздігінен меншік – адамның өзінің денесіне иелік ету ұғымы, көбінесе адамның денесінің тұтастығына, яғни өзінің өміріне қоса, өзінің денесін бақылауға толық құқығы бар екендігі ретінде білдіріледі. Мұнда «бақылау» дегеніміз – кез келген физикалық араласу жасау, ал «толық» дегеніміз – басқа адамдардың мұндай араласу жасауына тыйым салу және оны күшімен қамтамасыз ету құқығын білдіреді. Меншік құқығын талап етудің құқықтық нормасы басқа адамдарды (зиготадан басқа немесе жай ғана қандай да бір экономикалық игілікті алуға құқықпен қамтамасыз етілген) әрекетке қабілетсіз етеді (немесе тыйым салады). Бұл жеке адамның егемендігін бұзбайтын немесе еріксіз қызмет етуді талап етпейді, өйткені бұл өздеріне өздерінің мінез-құлқымен физикалық араласу әрекеті арқылы зиготаға ата-аналық міндетке теріс талап ету құқығы ретінде тиесілі, бұл түзеу әділдігіндегі жазалау нормасына ұқсас мылжық міндеттеме. Адам таза (физикалық) араласу әрекетімен зиготаны жасамауға немесе зиготаға қатысты жасырын заңдылықпен теріс егемендіктен туындайтын ата-аналық міндетті орындамауға міндетті. Сондықтан ата-аналық міндет зиготаның оң билік құқығын талап етуі емес. Әдетте либертариандық теорияда меншік құқығы барлық адамдарды сатып алу кезінде таза (физикалық) араласу әрекетімен туындаған жағдайлардан иммундастырады, бұл сондай-ақ мүлікті сатып алудың теріс Войтстоутс болжамдары деп аталады. Либертариандық көзқараспен қарағандардың көпшілігі зиготада бірден зиян келтіруден бостандық деп аталатын өзін-өзі иелену формасы бар деп санайды және басқа мемлекетке шабуыл жасамаса, халыққа қарсы тұру және бөліну (революция құқығы) құқығын жоққа шығарады. Бұл - зорлық-зомбылық монополиясы деп аталады және тек қана аумақта ережелерді (негативтік егемендік) белгілеу және оны жүзеге асыру құқығын талап етуден асады. Бұл мемлекеттің күш қолдану құқығына ие екенін білдіреді. «Өзінің жеке меншігіне иелік ету құқығы» көбінесе жеке тұлға құқықтары ретінде түсініледі және зияткерлік меншік құқығы мен жеке өмірге немесе жеке өмірге құқығы сияқты, әдетте, жеке меншік немесе жеке егемендіктің бұзылуы болып табылады. Мысалы, ұмытылуға құқығы бар адам басқа адамдардың атын жасыруға тыйым салады. Өмірге құқық кейде өзін-өзі иеленудің бөлігі ретінде аталады және өзін-өзі иелену құқығымен түсінілген кезде, өлтірудің таза немқұрайлылығы немесе жай ғана иесін өлтірген (дене) мүлік құқығының бұзылуы ретінде түсініледі.

Өзіндік

Америкалық либертариандық социалист Стивен Перл Эндрюс өз жазбаларында жеке адамның егемендігін жиі талқылаған. "Қоғам ғылымы" еңбегінде ол протестантизм, демократия және социализмті "бір жалпы принциптің үш ішінара жариялануы" деп атап, бұл принципті "жеке тұлғаның егемендігі" деп түсіндірген. Эндрюс жеке адамның егемендігін "бір-бірінің тәуелсіздігін өзара мойындайтын мемлекеттер арасындағы үйлесімді қарым-қатынастың негізі ретінде, мемлекеттердің тең егемендігі сияқты, теңдер арасындағы үйлесімді қарым-қатынастың негізі" деп есептеген. Меншік және жауапкершілік тұрғысынан жеке өзіндік шекараны зерттеуді құқық ғалымы Меир Дан Коэн "Меншіктің және жауапкершіліктің мәні және өзіндік шекаралары" атты эсселерінде қарастырған. Бұл жұмыстың маңыздылығы меншіктің феноменологиясын және денеге де, мүлікке де қатысты жеке есімдіктерді қолданудың біздің жалпы тәжірибемізді аңғартады, бұл жауапкершілік және меншік туралы құқықтық түсініктер мен пікірталастардың халықтық негізін құрайды. Тағы бір көзқарас бойынша, еңбек бөтендеуге жатады, себебі оны сыртқа тапсыруға болады, осылайша ол өзінен алыстатылады. Осы көзқарас бойынша, адамның өз еркімен құлдыққа сатуға жасаған таңдауы да өзін-өзі иелену принципімен қорғалады.

Тарих

Джон Локк өзінің "Үкімет туралы екі трактатында" "әр адамның өз жеке басында құқығы бар" деп жазды. Либертариандық философ Роберт Нозик Локкты "адамның өзінің тағдырын және не істейтінін шешуге құқығы бар, сондай-ақ өзінің ісінің нәтижесін алуға құқығы бар" деп түсіндіреді. Жосия Уоррен "жеке адамның қадір-қасиеті" туралы алғашқы болып жазды.