Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1966 жылы Киелі кітаптың католик тіліндегі аудармасы
1966 Catholic English translation of the Bible
Иерусалим Киелі кітабы (JB немесе TJB) – 1966 жылы Дартон, Лонгман және Тодд баспасында жарық көрген Киелі кітаптың ағылшын тіліндегі аудармасы. Католик Киелі кітабы 73 кітаптан тұрады: 39 кітабы Еврей Киелі кітабымен ортақ, ал Ескі өсиет ретінде жеті деутероканондық кітап, және барлық христиандардың ортақ Жаңа өсиеті ретінде 27 кітап кіреді. Онда көптеген түсіндірмелер мен кіріспелер де бар. Шамамен жарты ғасыр бойы Иерусалим Киелі кітабы Солтүстік Американы қоспағанда, көптеген ағылшын тілді елдерде католиктердің құлшылық ғибадатында қолданылатын оқу жоспарының негізі болды. Бірақ соңғы жылдары әртүрлі епископтар кеңестері, оның ішінде Ұлыбритания мен Үндістандағы католик басылымындағы ағылшын тіліндегі стандартты нұсқа, сондай-ақ Австралияда, Жаңа Зеландияда және Ирландиядағы Жаңа Иерусалим Киелі кітабының қайта қаралып жаңартылған нұсқасына көшуді бастады.
The Jerusalem Bible (JB or TJB) is an English translation of the Bible published in 1966 by Darton, Longman & Todd. As a Catholic Bible, it includes 73 books: the 39 books shared with the Hebrew Bible, along with the seven deuterocanonical books, as the Old Testament, and the 27 books shared by all Christians as the New Testament. It also contains copious footnotes and introductions. For roughly half a century, the Jerusalem Bible has been the basis of the lectionary for Mass used in Catholic worship throughout much of the English speaking world outside of North America, though in recent years various Bishops' conferences have begun to transition to newer translations, including the English Standard Version, Catholic Edition in the United Kingdom and India and the Revised New Jerusalem Bible in Australia, New Zealand, and Ireland.
Тарих
1943 жылы папа Пий XII «Дивино аффланте спириту» атты энцикликалық хатында католиктерді Иеронимнің латын тіліндегі «Вулгатасынан» емес, еврей және грек тілдеріндегі түпнұсқа мәтіндерден Киелі жазбаларды аударуға шақырды. Осының нәтижесінде бірнеше доминикандықтар мен Иерусалимдегі Эколь Библик мектебінің басқа да ғалымдары Киелі жазбаларды француз тіліне аударды. Осы еңбектердің нәтижесінде 1956 жылы «Иерусалим Киелі кітабы» (La Bible de Jérusalem) жарық көрді. Бұл француз аудармасы 1966 жылы ағылшын тіліндегі «Иерусалим Киелі кітабының» жасалуына түрткі болды. Көптеген кітаптар үшін ағылшын тіліндегі аударма еврей және грек мәтіндерінен жасалған; бірнеше интерпретациясы бар өлеңдерде француз аудармашылары таңдаған интерпретация көбінесе қолданылды. Ескі өсиеттің бірнеше кітабы үшін ағылшын аудармасының алғашқы нұсқасы француз тілінен тікелей жасалды, содан кейін Бас редактор (Фр Александр Джонс) осы нұсқаны еврей немесе арамей мәтіндерімен сөз сайын салыстырып, жаңартты.
In 1943 Pope Pius XII issued an encyclical letter, Divino afflante Spiritu, which encouraged Catholics to translate the scriptures from the Hebrew and Greek texts, rather than from Jerome's Latin Vulgate. As a result, a number of Dominicans and other scholars at the École Biblique in Jerusalem translated the scriptures into French. The product of these efforts was published as La Bible de Jérusalem in 1956. This French translation served as the impetus for an English translation in 1966, the Jerusalem Bible. For the majority of the books, the English translation was a translation of the Hebrew and Greek texts; in passages with more than one interpretation, the interpretation chosen by the French translators is generally followed. For a small number of Old Testament books, the first draft of the English translation was made directly from the French, and then the General Editor (Fr Alexander Jones) produced a revised draft by comparing this word for word with the Hebrew or Aramaic texts.
Аударма
Жаңа Иерусалим Киелі кітаптың редакторы Генри Вэнсброу былай мәлімдейді: "Иерусалим Киелі кітабы негізінен француз тіліндегі "Байбл де Йерусалем" (Bible de Jérusalem) аудармасы болды, ол негізінен ағылшын тілінде сөйлейтін әлемге осы француз Киелі кітабының ғылыми зерттеулерін жеткізу үшін жасалған. Мәтіннің аудармасы бастапқыда жазбаларға арналған құрал ғана болды". Ол сондай-ақ былай деп жазады: "Керісінше деген талаптарға қарамастан, Иерусалим Киелі кітабы француз тілінен аударылғаны, мүмкін еврей немесе грек тіліне сирек қарап отырылғаны анық, ал кері аударма жасалмаған". Иерусалим Киелі кітабы – 17 ғасырғы Дуай-Реймс нұсқасынан бері кеңінен қабылданған алғашқы католиктік ағылшын тіліндегі Киелі кітап аудармасы. Ол жоғары ғылыми деңгейі үшін кеңінен мақталды және либералды және орташа протестанттар тарапынан жоғары бағаланады және кейде қолданылады. Иерусалим Киелі кітабы – епископ шіркеуінің қызметтерінде қолдануға рұқсат етілген нұсқалардың бірі. Дж. Р. Р. Толкин Иерусалим Киелі кітабы үшін Жона кітабын аударды, бірақ оның соңғы нұсқасы көп өзгертілді, және ол оның "басты серіктестерінің" бірі ретінде тізімделген.
The editor of the New Jerusalem Bible, Henry Wansbrough, claims the Jerusalem Bible "was basically a translation from the French Bible de Jérusalem, conceived primarily to convey to the English speaking world the biblical scholarship of this French Bible. The translation of the text was originally no more than a vehicle for the notes". He also writes: "Despite claims to the contrary, it is clear that the Jerusalem Bible was translated from the French, possibly with occasional glances at the Hebrew or Greek, rather than vice versa." The Jerusalem Bible was the first widely accepted Catholic English translation of the Bible since the Douay–Rheims Version of the 17th century. It has also been widely praised for an overall very high level of scholarship, and is widely admired and sometimes used by liberal and moderate Protestants. The Jerusalem Bible is one of the versions authorized to be used in services of the Episcopal Church. J. R. R. Tolkien translated the Book of Jonah for the Jerusalem Bible, although its final version was heavily edited, and he is listed among its "principal collaborators".
Тетраграмматонның аудармасы
Иерусалим Киелі кітабында Құдайдың есімі ретінде Ескі өсиеттегі тарихи атауы "Яхве" қайта қолданылды, бұл аудармада 6823 жерде осылай көрсетілген. Егер 1956 жылғы "Иерусалим Киелі кітабы" тікелей орындалған болса, бұл есім "Мәңгілік" деп аударылған болар еді. Бұл қадамды кейбір адамдар құптады. 2008 жылдың 29 маусымында, Құдайға табыну және қасиеттіліктер жөніндегі Конгрегация префекті кардинал Фрэнсис Аринзе Папа Бенедикт XVI-ның тапсырысымен барлық епископтар конференциясының президенттеріне хат жолдап, "Яхве" есімін литургиялық мақсатта қолданылатын католик Киелі кітаптарынан (әсіресе Иерусалим Киелі кітабы мәтінін пайдаланатын CTS New Catholic Bible), сондай-ақ әндер мен дұғалардан шығару керектігін мәлімдеді, себебі осы есімнің айтылуы ұзақ жылдар бойы қалыптасқан еврей және христиан дәстүріне қайшы келеді.
The Jerusalem Bible returned to the use of the historical name Yahweh as the name of God in the Old Testament, rendered as such in 6,823 places within this translation. If La Bible de Jerusalem of 1956 had been followed literally, this name would have been translated as "the Eternal". The move has been welcomed by some. On 29 June 2008, Cardinal Francis Arinze, Prefect of the Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments, wrote to the presidents of all conferences of bishops at the behest of Pope Benedict XVI, stating that the use of the name Yahweh was to be dropped from Catholic Bibles in liturgical use (most notably the CTS New Catholic Bible which uses the Jerusalem Bible text), as well as from songs and prayers, since pronunciation of this name violates long standing Jewish and Christian tradition.
Жаңартулар
1973 жылы француз тіліндегі аударма жаңартылды. 1998 жылы француз тілінде үшінші басылым жарық көрді. 1985 жылы ағылшын тіліндегі аударма толығымен жаңартылды. Бұл жаңа аударма – «Жаңа Иерусалим Киелі Кітабы» деп аталады – түпнұсқа тілдерден жаңадан аударылды және француз аудармасына тікелей байланысты емес (бірақ француздық Иерусалим Киелі Кітабының стильдік және түсіндірмелік таңдауларының көптеген аспектілерін сақтады). 2007 жылы Католиктік Шындық Қоғамы «CTS New Catholic Bible» басылымын жариялады, ол 1966 жылғы Иерусалим Киелі Кітабы мәтінінің қайта қаралуынан тұрады, оның мақсаты – мәтінді ағылшын тілді елдердің көпшілігінде қолданылатын лекционарийлердегі мәтінмен сәйкестендіру, сондай-ақ Құдайға табыну және құрбандықтар тәртібі жөніндегі Конгрегация мен Папалық Киелі Кітап Комиссиясының нұсқауларына сәйкес ету. Ескі Ғаһиратта «Жахве» есімі «Құдай» деген сөзбен ауыстырылды, ал Забурлар 1963 жылғы «Грааль Забурларымен» толығымен алмастырылды. Жаңа редакцияға жаңа кіріспелер, мәтіндік және діни жазбалар қосылды, қажет болған жағдайда «Жаңа Иерусалим Киелі Кітабы» түсіндірмелерінен алынған материалдармен толықтырылды. 1998 жылы соңғы рет жаңартылған француз тіліндегі «La Bible de Jérusalem» қазір «The Bible in its Traditions» тақырыбымен қайта қарау жобасының аясында жұмыс істеуде. Нұсқауларға сәйкес, еврейлік кітаптарды аударғанда Септуагинтаға көбірек мән беріледі, бірақ Масореттік мәтін негізгі дереккөз болып қала береді. Демонстрациялық томның француз тіліндегі бөлігі және ағылшын тіліндегі аударманың бір үлгісі онлайн режимінде қолжетімді. «Darton, Longman and Todd» баспасы 2018 жылы «Revised New Jerusalem Bible» басылымын жариялады. «Жаңа аударма түпнұсқа кітаптарды дәл беру үшін формальды эквиваленттілік аудармасын қолданады, сонымен қатар оқырманға ұнамды тілге және инклюзивті тілге сезімталдық танытады», – делінген мәлімдемеде. Онда Генри Вансброу жазған жаңа оқу жазбалары мен кітаптарға кіріспелер бар.
In 1973, the French translation received an update. A third French edition was produced in 1998. In 1985, the English translation was completely updated. This new translation – known as the New Jerusalem Bible – was freshly translated from the original languages and not tied to any French translation (except indirectly, because it maintained many of the stylistic and interpretive choices of the French Jerusalem Bible). In 2007 the Catholic Truth Society published the CTS New Catholic Bible, consisting of a revision of the original 1966 Jerusalem Bible text in order to make its text match the text which is contained in the lectionaries which are used in most English speaking countries, in conformity with the directives of the Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments and the Pontifical Biblical Commission. The name "Yahweh" has been replaced with "the LORD" throughout the Old Testament, and the Psalms have been completely replaced with the 1963 Grail Psalter. The revised text is accompanied by new introductions, and textual and liturgical notes, supplemented as needed with material from the notes to the New Jerusalem Bible. Last updated in 1998, the French La Bible de Jérusalem is currently the subject of a revision project operating under the title The Bible in its Traditions. According to the notes, more weight will be given to the Septuagint in the translation of the Hebrew Bible scriptures, though the Masoretic Text will remain the primary source. The French portion of the Demonstration Volume is available online, together with a single sample of the English translation. Publisher Darton, Longman and Todd published the Revised New Jerusalem Bible in 2018. Substantially revising the JB and NJB texts, the new translation "applies formal equivalence translation for a more accurate rendering of the original scriptures, sensitivity to readable speech patterns and more inclusive language". It contains new study notes and book introductions written by Henry Wansbrough.