Кіріспе

Вирустың түрі Адам полиомавирусы 2, көбінесе JC вирусы немесе Джон Каннингем вирусы деп аталады, адам полиомавирусының бір түрі (бұрын паповавирус деп белгілі болған). Ол 1965 жылы ZuRhein және Chou, сондай-ақ Silverman және Rubinstein электронды микроскопия арқылы анықталды, кейіннен мәдениетте оқшауланып, прогрессивті мультифокалды лейкоэнцефалопатия (ПМЛ) ауруымен ауырған Джон Каннингхэмнің есімдерінің бас әріптерімен аталды. Вирус ПМЛ және басқа ауруларды тек иммуножеткіліксіздік жағдайында ғана тудырады, мысалы, ЖИТС кезінде немесе иммунодепрессанттармен емдеу барысында (мысалы, мүшесі ауыстырылған науқастарда).

Инфекция және патогенез

Инфекцияның бастапқы ошағы тонзиллалар немесе асқазан-ішек жолы болуы мүмкін. Сондай-ақ, ол бүйректегі түтікшелі эпителий жасушаларын жұқтыруы мүмкін, онда вирус көбейіп, зәрмен вирус бөлшектерін шығарады. Сонымен қатар, жақындағы зерттеулер бұл вирустың адам спермасына, әрі хориондық қабықша тіндеріне де жасырын түрде жұқтыруы мүмкін екенін көрсетіп отыр. Адам полиомавирусына қарсы антиденелер өздігінен түсік болған әйелдерде де, жүктілігін өз еркімен тоқтатқан әйелдерде де табылды. Адам полиомавирусы 2 қан-ми тосқаулынан өтіп, орталық нерв жүйесіне енуі мүмкін, онда ол олигодендроциттер мен астроциттерді жұқтырады, мүмкін 5 HT2A серотонин рецепторы арқылы. Адам полиомавирусы 2 ДНК ПМЛ-ге шалдыққан және шалдырмаған (төменде қараңыз) ми тіндерінде анықталуы мүмкін. ПМЛ-мен ауыратын науқастардың орталық нерв жүйесінде табылған Адам полиомавирусы 2, әдетте сау адамдардағы Адам полиомавирусы 2-ден промотор тізбегі бойынша өзгеше болады. Осы промотор тізбегінің айырмашылықтары вирустың ОЖЖ-де тіршілік ету қабілетіне және, демек, ПМЛ дамуына ықпал етеді деп саналады. Бұл ерте тізбектермен кодталған белок, T антигені, вирус көбеюінде маңызды рөл атқарады, вирус ДНК-сының көшірілуінің басталуын бақылайды, сондай-ақ вирусқа қажетті әртүрлі капсидтік және реттеуші белоктардың қалыптасуына мүмкіндік беретін транскрипциялық өзгерісті жүзеге асырады. T антигенінің нақты этиологиялық рөлін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет, бірақ белсенді вирус архетиптік ұйықтасқан күйінен ерте оянуымен байланысы бар сияқты. Иммуножеткіліксіздік немесе иммуносупрессия Адам полиомавирусы 2-нің қайта белсендіруіне мүмкіндік береді. Мида ол олигодендроциттерді жойып, көбінесе өлімге алып келетін прогрессивті мультифокалды лейкоэнцефалопатияны (ПМЛ) тудырады. Бұл Адам полиомавирусы 2-нің ОЖЖ-де қайта белсендірілуі ме, әлде қан немесе лимфа жүйесі арқылы жаңадан белсендірілген Адам полиомавирусы 2-нің таралуы ма, әзірге белгісіз. 2000 жылдан бері жүргізілген бірнеше зерттеулер вирустың колоректальды қатерлі ісікке де байланысты екенін көрсетті, себебі Адам полиомавирусы 2 қатерлі ішек ісіктерінде табылды, бірақ бұл нәтижелер әлі де даулы.

Басқа штамдар және жаңа патологиялық синдромдар

Адам полиомавирусы 2 инфекциясы классикалық түрде ақ зат демиелинизациясымен және ПМЛ патогенезімен байланысты болғанымен, соңғы әдебиеттерде вирус түрлері басқа жаңа синдромдардың этиологиялық себептері ретінде анықталды. Мысалы, адам полиомавирусы 2 мидың түйіршік жасушалық қабатын жұқтырып, пуркинье талшықтарына зиян келтірмей, нәтижесінде мидың ауыр атрофиясына алып келеді. Бұл синдром, JCV түйіршік жасушалық қабаты нейронопатиясы (JCV GCN) деп аталады, VP1 кодтау аймағындағы мутациясы бар JC түрінің өнімді және литикалық инфекциясымен сипатталады. Адам полиомавирусы 2 сонымен қатар кортикальды пирамидалық нейрондарды (CPN) және астроциттерді жұқтыру арқылы энцефалопатияны дамуына себепші болып көрінеді. Бұл вирус жалпы халық арасында кең таралған, адамдардың 70-90% жұғады; көптеген адамдар балалық шақта немесе жасөспірім кезеңінде адам полиомавирусымен жұғады. Ол бүкіл әлемдегі қалалық кәріз суларында жоғары концентрацияда табылады, бұл кейбір зерттеушілерді инфекцияның типолық жолы ретінде ластанған суды күдікке түсіреді. Әртүрлі географиялық аймақтарда шағын генетикалық вариациялар тұрақты түрде кездеседі; осылайша, адам полиомавирусы 2 үлгілерінің генетикалық талдауы адамдардың көші-қоны тарихын анықтауда пайдалы болды. 14 субтип немесе генотип белгілі, олардың әрқайсысы нақты географиялық аймақпен байланысты. Олардың үшеуі Еуропада (a, b және c) кездеседі. Африканың шағын түрі – Af1 Орталық және Батыс Африкада кездеседі. Африканың басты түрі – Af2 бүкіл Африкада, сондай-ақ Батыс және Оңтүстік Азияда таралған. Келесі азиялық түрлер белгілі: B1a, B1b, B1d, B2, CY, MY және SC. Балама нөмірлеу жүйесінде генотиптер 1–8 және қосымша әріптермен белгіленеді. 1 және 4 типтері Еуропада, сондай-ақ Солтүстік Жапония, Солтүстік-Шығыс Сібір және Солтүстік Канаданың аборигендері арасында кездеседі. Бұл екі тип бір-бірімен тығыз байланысты. 3 және 6 типтері Сахара асты Африкасында кездеседі: 3 тип Эфиопияда, Танзанияда және Оңтүстік Африкада оқшауланды. 6 тип Ганада кездеседі. Екі тип те Орталық Африканың Биака пигмейлері мен бантуларында табылған. 2 типтің бірнеше нұсқасы бар: 2A субтипі негізінен жапон және американдықтарда (инуиттерді қоспағанда) кездеседі; 2B еуразиялықтарда; 2D үндістерде, ал 2E австралиялықтар мен Тынық мұхитының батыс аймақтарындағы халықтарда кездеседі. 7A субтипі Қытайдың оңтүстігінде және Оңтүстік-Шығыс Азияда кездеседі. 7B субтипі Қытайдың солтүстігінде, Моңғолияда және Жапонияда кездеседі. 7C субтипі Қытайдың солтүстік және оңтүстігінде кездеседі. 8 тип Папуа-Жаңа Гвинея мен Тынық мұхиты аралдарында кездеседі. JC полиомавирусы түрлерінің географиялық таралуы JC генотипін анықтау арқылы әртүрлі континенттерден келген адамдардың тегін анықтауға көмектеседі.

Қайта белсендірілуімен байланысты дәрілер

Иммунодефицит осы вирустың ПМЛ-ға прогрессиялауына себеп болғандықтан, иммуносупрессанттар жұқтырған адамдарға қолдануға қарсы көрсетіледі. Ритюксимаб (Ритуксан) препаратының қорабында: Адам полиомавирусы 2 жұқтыру нәтижесінде прогрессивті мультифокалды лейкоэнцефалопатия және препаратпен емделген науқастарда өлім жағдайлары тіркелген деген ескерту бар. Натализумаб (Tysabri) препаратының қорабында клиникалық сынақтар кезінде натализумаб алған үш науқаста Адам полиомавирусы 2 прогрессивті мультифокалды лейкоэнцефалопатияға әкелді деген ескерту бар. Қазір бұл ПМЛ-дің ең көп кездесетін себептерінің бірі. Қосымша ескерту Tecfidera және Gilenya препараттарына да қатысты, олардың екеуінде де ПМЛ салдарынан өлім жағдайлары тіркелді. 2009 жылдың 19 ақпанында ефализумаб (Raptiva) препараты үшін қорапшаға Адам полиомавирусы 2 жұқтыру нәтижесінде прогрессивті мультифокалды лейкоэнцефалопатия дамыды деген мәлімдеме енгізілді. Препарат ПМЛ-мен байланысы болғандықтан 2009 жылдың 10 сәуірінде АҚШ нарығынан алынып тасталды. Брентуксимаб ведотин (Адцетрис) препараты бойынша FDA 2011 жылдың 13 қаңтарында ПМЛ-дің екі жағдайы тіркелгеннен кейін ескерту жасады, бұл осыған байланысты жағдайлардың жалпы санын үшке жеткізді.