Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Солтүстік Америкаға тән колумбин түрі.
Western North American species of columbine
Aquilegia formosa, қызыл колумбин, батыс колумбин немесе (белгісіз) "қызыл колумбин" – Аляскадан Бая Калифорнияға дейін, сондай-ақ Монтана мен Вайомингке дейін Солтүстік Американың батысында өсетін кең таралған жабайы гүл.
Aquilegia formosa, the crimson columbine, western columbine, or (ambiguously) "red columbine", is a common wildflower native to western North America, from Alaska to Baja California, and eastward to Montana and Wyoming.
Сипаттама
Aquilegia formosa – биіктігі 20–80 см, орташа биіктігі шамамен 60 см болатын көпжылдық шөп. Сәуірден тамызға дейін гүлдейді (аймақтарға байланысты уақыты өзгеруі мүмкін), гүлдерінің ұзындығы 5 см шамасында, қызыл және сары түсті. Гүлдің тостағанша жапырақтары мен гүл шоқтарының ұштары әдетте қызғылт-сары түсті болады, бұл пеларгонидин және цианидин антоцианиндері мен каротиноидтарға байланысты. Гүл шоқтарының жапырақтары сары түсті, олар каротиноидтармен боялған. Негізгі тозаңдаушылар – құстар, бірақ аралар, көбелектер және шыбындар да гүлдерге келеді. Гүлдің құс тозаңдауға бейімделгеніне қарамастан, Калифорнияның орталық Сьерра-Невада тауларының шығыс жағындағы 9000–10000 фут биіктікте Aquilegia formosa, Aquilegia pubescens түрлерімен гибридтік аймақтар құрайды, олар көбінесе көбелектермен тозаңданады. Гүлдерін жеуге болады, олардың дәмі тәтті, бірақ тұқымдары өлімге әкелуі мүмкін, ал өсімдіктің көп бөлігінде цианогенді гликозидтер бар.
Aquilegia formosa is a perennial herb that grows to 20–80 cm in height, averaging around 60 cm. Flowers, which can be seen from April to August (with some variation between regions), are about 5 cm long and red and yellow in color. The sepals and petal spurs are typically a reddish orange color, attributed to the anthocyanin pigments pelargonidin and cyanidin, and carotenoids. Petal blades are yellow, pigmented by carotenoids. The primary pollinators are hummingbirds, although bees, butterflies, and flies will also visit flowers. Despite several floral adaptations to hummingbird pollination, at ~9,000 10,000 feet in elevation in the eastern drainages of the central Sierra Nevada mountains of California, A. formosa forms hybrid zones with Aquilegia pubescens, which is primarily pollinated by hawk moths. The flowers are edible, with a sweet taste—though the seeds can be fatal if eaten, and most parts of the plant contain cyanogenic glycosides.
Тарату
Қызыл аққобыз өсімдігі таралған аймағында түрлі орталарда (шапарал, еменді ормандар, жасыл және қылқан жапырақты аралас ормандар) кездеседі. Ол шөлді жерлерде және 3300 метрден биік тауларда өспейді, сондай-ақ Калифорнияның Орталық аңғарында таралмайды. Ылғалды жерлерді, мысалы, өзен жағалауларын ұнатады.
Within its range, the crimson columbine can be found in most kinds of habitat (chaparral, oak woodland, mixed evergreen or coniferous forest). It is not found on desert floors, nor at altitudes above 3300 metres, and it is absent from the Central Valley of California. It prefers moist locations such as stream banks.
Американың түпкүлдік пайдалануы
Кейбір таулық үндістер тайпалары Aquilegia formosa гүлін парфюм жасау үшін қолданған. Сондай-ақ, оны бірнеше жергілікті американдық тайпалар емдік мақсатта да пайдаланған.
Some Plateau Indian tribes used the Aquilegia formosa to concoct a perfume. It is also used medicinally by several Native American tribes.
Этимология
Aquilegia латын сөзі "aquila" – "құбылан" дегенді білдіреді, немесе ортағасырлық неміс тіліндегі "Acheleia" немесе "Akelei" сөздерінен шыққан болуы мүмкін; бұл атау оның қызылбас сияқты гүлшоғырларына байланысты қойылған. Formosa – "әдемі", "сұлу" немесе "жақсы пішінделген" деген мағынаны білдіреді.
Aquilegia is derived from the Latin word 'aquila', meaning 'eagle', or possibly from the Medieval German words 'Acheleia' or 'Akelei'; this name is in reference to its talon like nectaries. Formosa means 'handsome', 'beautiful', or 'well formed'.