Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үйге байланысты құдай немесе рух
Deity or spirit associated with the home
Үй құдайы – үйді қорғайтын, бүкіл шаңырақты немесе оның белгілі бір мүшелерін бақылайтын құдай немесе рух. Бұл сенім көптеген елдердегі ежелгі діндерде де, халық ауыз әңгімелерінде де кең таралған. Үй құдайлары екі түрге бөлінеді: біріншісі – әдетте үй құдайы немесе ошақ құдайы деп аталатын белгілі бір құдай, көбінесе әйел құдай, үй мен ошақпен байланысты, мысалы, ежелгі гректердің Гестиясы. Үй құдайларының екінші түрі – жеке құдай емес, анимистік рухтардың бір түрі, олардың күші негізгі құдайларға қарағанда әлсіз болады. Мұндай рухтар ежелгі діндерде жиі кездесетін, мысалы, римдіктердің лареясы, корей шамандарының кашині, англосаксондық діннің кофгодалары. Олар христиандық қабылдағаннан кейін де халық арасында, англо-шотландтық броуни және славяндық домвой сияқты мифологиялық жаратылыстар ретінде сақталған. Үй құдайларына ғибадатханаларда емес, үйде ғибадат ететін, оларды кішкентай бейнелер (мысалы, Киелі кітаптағы терафимдер, мысалы, Төрелік кітабының 31:19 аятында «үй құдайлары» деп аударылған), нышандар, суреттер немесе мүсіндер арқылы бейнеленген. Оларды тұрмыстық заттардың арасында да кездестіруге болады, мысалы, Таварет сияқты косметикалық бұйымдарда. Мөлдір үйлерде үй құдайына арналған шағын киелі орын болуы мүмкін, римдіктерде мұндай орын ларарий деп аталатын. Құдайлар отбасы мүшелері секілді қарастырылып, оларды дастарқанға шақырып, тағам мен сусын сыйлаған.
A household deity is a deity or spirit that protects the home, looking after the entire household or certain key members. It has been a common belief in paganism as well as in folklore across many parts of the world. Household deities fit into two types; firstly, a specific deity typically a goddess often referred to as a hearth goddess or domestic goddess who is associated with the home and hearth, such as the ancient Greek Hestia. The second type of household deity is not one singular deity but a type or species of animistic, which usually has lesser powers than major deities. This type was common in the religions of antiquity, such as the lares of ancient Roman religion, the gashin of Korean shamanism, and cofgodas of Anglo Saxon paganism. These survived Christianisation as fairy like creatures existing in folklore, such as the Anglo Scottish brownie and Slavic domovoy. Household deities were usually worshipped not in temples but in the home, where they would be represented by small idols (such as the teraphim of the Bible, often translated as "household gods" in Genesis 31:19 for example), amulets, paintings, or reliefs. They could also be found on domestic objects, such as cosmetic articles in the case of Tawaret. The more prosperous houses might have a small shrine to the household god(s); the lararium served this purpose in the case of the Romans. The gods would be treated as members of the family and invited to join in meals or be given offerings of food and drink.
Мәдени эволюция және тіршілік ету
Эдвард Бернет Тайлор, мәдени антропология ғылымының негізін қалаушылардың бірі, мәдениеттің дамуындағы бұрынғы эволюциялық сатылардың іздері, қалдықтары туралы айтты. Ол сонымен қатар анимизм терминін енгізді. Тайлор антропология және социология ғылымдарының тағы бір негізін қалаушы Герберт Спенсермен адамның анимистік түсіндірмелерге бейімділігінің туа біткендігі жөнінде келіспеді, бірақ екеуі де ата-бабаларға табыну діннің бастауы екеніне және үй құдайлары осындай ерте кезеңнен жетіп келгендігіне келісті.
Edward Burnett Tylor, one of the main founders of the discipline of cultural anthropology, spoke of survivals, vestiges of earlier evolutionary stages in a culture's development. He also coined the term animism. Tylor disagreed with Herbert Spencer, another founder of anthropology, as well as of sociology, about the innateness of the human tendency towards animistic explanations, but both agreed that ancestor worship was the root of religion and that domestic deities were survivals from such an early stage.
Анимизм және тотемизм
Герберт Спенсер мен Эдвард Бернет Тайлордан өзгеше, олар ата-бабаларға табынудың анимистік тегі туралы теорияларды қорғады, Эмиль Дюркгейм оның тотемизмде пайда болғанын айтты. Бұл ерекшелік шамалы академиялық сипатта, себебі тотемизмді анимизмнің нақты бір түрі деп қарастыруға болады, ал Зигмунд Фрейд осы екі көзқарасты біріктіруге тырысты. Фрейдтің "Тотем және табу" еңбегінде тотем мен табу – бір психологиялық бейімділіктің сыртқы көрінісі немесе проявлениесі, бұл тұжырым көрінетін қайшылықты толықтырады немесе оны келістіреді. Фрейд метафизикалық күштерді объективтендірудің психоаналитикалық маңыздылығын, әсіресе оның отбасылық ерекшелігін баса көрсетуді ұнатты. Бұл ата-бабалық құрамды әлсіретудің орнына, оны күшейтеді.
In contradistinction to both Herbert Spencer and Edward Burnett Tylor, who defended theories of animistic origins of ancestor worship, Émile Durkheim saw its genesis in totemism. This distinction is somewhat academic since totemism may be regarded as a particularized manifestation of animism, and a synthesis of the two positions was attempted by Sigmund Freud. In Freud's Totem and Taboo, both totem and taboo are outward expressions or manifestations of the same psychological tendency, a concept which is complementary to, or which rather reconciles, the apparent conflict. Freud preferred to emphasize the psychoanalytic implications of the reification of metaphysical forces but with particular emphasis on its familial nature. This emphasis underscores, rather than weakens, the ancestral component.
Якоб Гримм (1835)
Еуропалық фольклоршы Джейкоб Гримм римдік lar familiaris-ті броуниге теңеуден тартынбады. Ол өзінің "Герман мифологиясында" былай деп түсіндіреді: "Ларвалар ларға жақын екенін көрсетеді, ал жақсы ларалар жиі қайтыс болған ата-бабалардың рухтары немесе жандары деп есептелген. Сондықтан, неміс наным-сенімдерінде жандардың үй иесіне немесе кобольдқа айналуының мысалдары кездеседі, және көбінесе тынышсыз рухтар мен көріністер арасында байланыс бар."
European folklorist Jacob Grimm did not hesitate to equate the Roman lar familiaris to the brownie. He explains in some detail in his Deutsche Mythologie:
Larva betrays its affinity to lar , and the good kindly lares were often held to be manes or souls of departed ancestors. So in our German superstition we find instances of souls becoming homesprites or kobolds, and still oftener is there a connexion between unquiet spirits and spectres.