Кіріспе

Джозеф Мартин Маккейб (12 қараша 1867 – 10 қаңтар 1955) – ағылшын жазушысы және еркін ойлау туралы лекция оқушысы. Бұрын өмірінде Рим католик дін қызметкері болғаннан кейін, ол "Англиядағы еркін ойлаудың көрнекті жақтастарының бірі" атанды. Ол философия ғылымының көрнекті маманы ретінде танылды және 1893–1894 жылдар аралығында бір жылға Ловен католик университетінде оқуға жіберілді. Мұнда ол Альбин ван Хунакерден иврит тілін жақсы оқыды, ал Т. Ж. Ламиден сирия тілін оқуы тиісті деңгейде болмады. Ол сондай-ақ Мерсьемен дос болып, одан сабақ алды. Лондонға оралғаннан кейін діни және білім беру қызметін қайта бастады, 1895 жылдың қазан айында Бэкингемдегі жаңадан ашылған францискан колледжінің (қазір Бэкингемдегі Санкт-Бернардин католик шіркеуі) басшысы болып тағайындалды. Ол бірте-бірте дініне сенімсіздікпен қарап, ақырында 1896 жылдың ақпан айында бұл қызметтен және діни лауазымынан бас тартты.

Жазушылық мансап

Діни қызметтен кеткеннен кейін көп ұзамай МакКейб жазуға кірісті. Ол өзінің тәжірибелері туралы «Римнен рационализмге» атты кітапша жазды, оны 1897 жылы жариялады, содан кейін оны кітап көлеміне дейін кеңейтті («Моностырьде өткен он екі жыл» (1897)). Уильям Фергюсон оның жайлы: «Ол католиктерге қатысты өте теріс көзқараста болды, сонымен қатар діни сенімді жалпы түрде әлсіретті» деп жазды. 1898 жылдан 1899 жылға дейін ол Лестер секулярлық қоғамының хатшысы болды, ал 1899 жылы Ұлыбританияның Рационалистік баспасөз қауымдастығының құрылтайшы кеңес мүшесі болды. Ол ғылым, дін, саясат, тарих және мәдениет туралы көп жазды, өмірінде 250-ге жуық кітап жазды. Оның көптеген кітаптары мен кітапшаларын Э. Холдеман Джулиус басып шығарды.

Маккейб Г.К. Честертонның «Еретиктер» кітабына енгенімен де белгілі. Бұрынғы эссесінде ол Честертонды оның маңызды жазбаларына әзіл-қалжың қосып жазғаны үшін сынады. Осылайша ол Честертонға «Мырза Маккейб менің шын емес, тек күлкілі екенімді ойлайды, себебі мырза Маккейб күлкілі дегенді шындыққа қарсы деп санайды. Күлкілі – күлкілі емес нәрсенің қарсысы, басқа ештеңенің емес» деген пікір білдіруге мүмкіндік берді. Маккейб сондай-ақ ұйымдарда белсенді болды, бірақ оның өмірбаяны оның кейбір жетекші тұлғаларымен қарым-қатынасының қиын болғанын көрсетеді, сондықтан Маккейб пен түрлі топтар арасындағы қарым-қатынас та керіліске толуы мүмкін. Ол South Place этикалық қоғамының бекітілген лекторы болды, онда ол 1934 жылдан кейін де кейде сөйлейтін. Маккейбтің еркін ойлау ұстанымы жасы ұлғайған сайын күштірек болды, ол өлер алдындағы жылы Ұлттық секулярлық қоғамға қосылды.

Дін

Оның «Қайта тірілу мифі» (1925) және «Иса ешқашан өмір сүрген бе?» (1926) атты эсселерінде Маккейб христиандық діннің ежелгі мәңгүрт сенімдерінің тікелей көрінісі екенін жазды. Құрбан болған құтқарушылар мен олардың қайта тірілу мифтері христиандық пайда болғанға дейін ежелгі әлемде кеңінен танымал және тойланып келген. Маккейбтің сөзіне қарағанда, Исаның қайта тірілу туралы жазылған жазбаларда көптеген келіспеушіліктер, қайшылықтар мен қателіктер бар, олар жылдар бойы көптеген авторлар тарапынан құрастырылғандықтан сенімсіз. Маккейб Исаны эссендіктердің қасиетті адамы деп санайды, ол уақыт өте келе әңгімелер мен ауызша дәстүрлер арқылы Құдайға айналдырылды. Маккейбтің еңбектерінің басым бөлігі оның өскен және білім алған Рим-католик діни жүйесіне тарихи сын тұрғысынан талдау жасауға арналған. Ол өз ұстанымдарын құжаттап, талдауларында мұқият болды және Римдік дінді әділ бағалады, бірақ Римдік католицизм тарихи қателіктерді, өйстеулер мен мифтерді таратып, жалғастыратыны және жалған құжаттармен қолдайтыны оның ойына анық болды. Маккейбтің қайта тірілу мифтері мен христиандықтан бұрынғы адам кейпіндегі құдайлар туралы пікірлері дұрыс, бірақ олардың бірігуі және «христиандық» ішінде бейнеленуі туралы қорытындылары оның Рим-католик білімімен боялған. Маккейб адал тарихшы болған. Өзінің сөздерімен, ол тарихты, әсіресе шіркеу тарихын зерттеуден алған білімін былай түсіндірді: «Тарихшылар әрқашан католик шіркеуінің ең қауіпті жауы болды». Шамамен 1947 жылы Маккейб «Британ энциклопедиясын» католик шіркеуіне қарай бейімділік танытқаны үшін айыптады. Ол 1929 жылы жарық көрген 14-шы басылымда шіркеу туралы 11-ші басылымдағы сын пікірлердің жоқ екенін мәлімдеді. Маккейб 1951 жылы «Колумбия энциклопедиясын» да католик шіркеуіне қарай бейтараптық танытқаны үшін айыптады. Осы және осыған ұқсас әрекеттері оны христиан сыншыларының пікірінше «католиктерге қарсы күрескен» деп тануына себеп болды. Алайда, биограф Билл Кук бұл айыптаманы жоққа шығарып, Маккейбтің «Католиктер басқалардан жаман да емес, жақсы да емес» және «Менде католик қарапайым адамдарына ешқандай көңілі толықпайтын пікір жоқ, бұл ақымақтық болар еді» деген пікірін келтірді.

Спиритуизм

1920 жылы Маккейб Лондонның Куинс-холл залында спиритизмнің дәуірлері туралы спиритист Артур Конан Дойлмен ашық пікірсайыс жүргізді. Кейіннен Маккейб спиритизмге қарсы дәлелдерін "Спиритизм – алдаспаншылыққа негізделген бе?" атты кітапшасында жариялады. Маккейб арам медиумдардың әдістерін әшкерелеп, спиритизмнің ғылыми негізі жоқ екенін жазды. Оның "Ғылыми қайраткерлер және спиритизм" мақаласы – бұл тақырыпты күдікпен қарастыратын талдау және Уильям Крукс, Чезаре Ломброзо сияқты түрлі ғалымдар медиумдық амалдар арқылы спиритизмге қалай сеніп қалғанын көрсетеді. Ол сондай-ақ 1847 жылдан бастап "Спиритизм: танымал тарих" кітабын жазды.