Эмиль Эдде: Ливан саяхаты мен мемлекет қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ливандық саясаткер Эмиль Эдде (إميل إدّه; 5 мамыр 1886 – 28 қыркүйек 1949) – Ливанның екі рет президенті қызметін атқарған ливандық заңгер және саясаткер.

Ерте өмір және білім

Эмиль Эдде Бейруттен шыққан маронит христиан отбасының мүшесі болды. Олар негізінен Маанидтер мен Шиһабтар билігі тұсында Ливан саясатына қатысты. Ол Дамаскіде дүниеге келді, оның әкесі Ибрагим Эдде француз консулдығында аудармашы болып жұмыс істеген. Ол Сент-Жозеф университетінде оқыды, 1902 жылы Францияға көшіп, Экс-ан-Прованста заң білімін алды және үш жылдан кейін бітірді. Әкесінің денсаулығы нашарлағандықтан, ол 1909 жылы докторлық диссертациясын қорғауға үлкермей, Бейрутке қайта оралуға мәжбүр болды. 1912 жылы Бейруттағы француз консулдығының адвокаты болып тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол Ливан тауын Осман империясынан бөліп шығаруға тырысты, соның салдарынан өлім жазасына кесілді. Бірақ Эдде қашып, Александрияға паналады. Ол ливандық және сириялық еріктілерден құралған француз армиясының Шығыс бөлімін құруға қатысты. Осы кезеңде ол Францияда тұратын ағасы Жозеф арқылы француз билігімен байланыс тастады.

Саяси мансап

1918 жылғы 9 қазанда құрылған Париж бейбітшілік конференциясына Ливанның бірінші делегациясының мүшесі ретінде сайланды. Сонымен қатар, 1920 жылғы қаңтарда епископ Абдулла Хури төрағалығымен құрылған үшінші Ливан делегациясына тағайындалды. Оның танытқан еңбегі Ливан ұлттық бірлігі деңгейінде тарихи жетістіктерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Эдде Ливан тауындағы директорлар кеңесін – Патриарх Илия Хуайек басқаратын екінші делегацияның келісінен бұрын – Ливаннан тартылып алынған аумақтарды қайтару туралы шешім қабылдауға шақырды. Эмиль Эдде үшінші делегациядағы қызметі барысында меморандумдар мен петицияларға қол қойды, сондай-ақ Фейсал-Клемансо келісімінен кейін Сирия федерализмін жақтаған француз ағымына және сионистердің талаптарына қарсы тұрды. Үшінші делегацияның төрағасы архиепископ Абдулла Хури мен Вейцман қатысқан отырыста Эдде: «Сионизм Литани өзеніне дейінгі Оңтүстік Ливанды Палестинаға қосып алуды мақсат етеді, бұл ливандықтар тарапынан қабылданбайды» деді. Эдде 1924 жылғы қазаннан 1925 жылғы қаңтарға дейін Парламент спикері қызметін атқарды, 1936 жылы Ливан Республикасының Президенті болып сайланды және өкілеттігі кезеңінде Франция-Ливан шартына қол қойды, ол Ливанға бес жылдық ратификациядан кейін тәуелсіздік беруді көздейді. Алайда, француз үкіметі оны ратификациялаудан бас тартты. Президенттік мерзімінде ол Ливанның премьер-министрі лауазымына мұсылман суннитті тағайындаудың қазіргі кездегі қалыпты тәжірибесін дамытты. 1943 жылғы сайлауда шейх Бешара Эль-Хури тізіміне қарсы қатысып, 1943 жылғы 9 тамызда Ливан Ұлттық блогының бағдарламасы болған сайлауалды мәлімдеме жасады. Ол бірнеше баптарда жиынтықталды, олардың ең бастысы – Ливанның толық демократиялық тәуелсіздігі, Ливанның Біріккен Ұлттар Ұйымының (Ұлттар лигасының орнына келеді) ісіне адалдығы, өзара құрмет пен толық егемендік негізінде бауырлас елдермен жақын достық қарым-қатынастар, барлық діндерге құрмет, ливандықтардың азаматтық және саяси құқықтарындағы теңдігі, мемлекеттік қызметтердегі әділ өкілдік, құзыреттілікке негізделген мемлекеттік басқару реформасы, білім беруді тарату және дамыту, ауыл шаруашылығын, өнеркәсіп пен сауданы дамыту, ливандық экспаттардың мүдделерін қорғау, барлық ливандықтарды олардың түрлі діни секталарына қарамастан біріктіретін біртұтас ел – Ливан отаны. Сол кезеңде оқиғалар тізбегімен жүзеге асты және қауіп-қатерлер күшейді, бұл Эмиль Эддеге Ливанды қорғау және оның идеяларын жеткізуге жауапты партия құру қажеттігін тудырды. Сондықтан оның блогынан үш депутат – Амин Әл-Саад, Асаад Әл-Бустани және Жорж Акль 1946 жылғы 15 мамырда Ішкі істер министрінен хабарлама алу үшін өтініш берді, сонымен бірге сол күні Ішкі істер министрінен №7582 нөмірімен мақұлдама алды. Осылайша Ливан Ұлттық блогы партиясы ресми түрде құрылды және бағдарлама мен ішкі регламент негізінде жұмыс істеді. Кейіннен Кесруан Эль-Хазен партия төрағасы болып сайланды.

He was elected as a member of the first Lebanese delegation to the Paris Peace Conference that was formed on October 9, 1918, and was also appointed to the third Lebanese delegation formed in January 1920 under the chairmanship of Bishop Abdullah Khoury. The workmanship he demonstrated enabled him to make historical achievements on the level of the Lebanese national entity. Eddé urged the board of directors in Mount Lebanon – on the eve of the second delegation's departure, headed by Patriarch Elias Hoayek – to issue a decision demanding the recovery of territories taken from Lebanon. Émile Eddé signed memoranda and petitions in the framework of his activity within the third delegation, and faced the French current calling for Syrian federalism after the Faisal Clemenceau agreement and the Zionists’ demands in a meeting attended by the third delegation under the chairmanship of Archbishop Abdullah Khoury and Weizmann, saying that Zionism aims to annex southern Lebanon up to the Litani to Palestine, which is rejected by the Lebanese people. Eddé served as the speaker of the Parliament from October 1924 to January 1925,

Emile Eddé was elected President of the Lebanese Republic in 1936 and signed during his term the Franco Lebanese Treaty which provides for granting Lebanon its independence 5 years after ratifying the same. Nonetheless, the French government refused to ratify it thereafter. He also developed during his presidential term the currently prevailing practice of nominating a Muslim Sunni as Lebanese Prime Minister. He ran in the elections of 1943 against the list of Sheikh Bechara El Khoury, and issued an electoral statement on August 9, 1943, which became as a program for the Lebanese National Bloc. It was summarized in several points, chief among which are Lebanon's full democratic independence, Lebanon's attachment to the United Nations’ cause (which will replace the League of Nations), closer friendly ties with fraternal countries on the basis of mutual respect and full sovereignty, respect for all religions, equality between the Lebanese in terms of civil and political rights, equitable representation in public office based on competency, reform of the State's public administration, dissemination and mainstreaming of education, development of agriculture, industry and trade, safeguarding the Lebanese expatriates’ interests, bringing together all the Lebanese regardless of their different sects in a united nation – the Lebanese homeland. During that period, incidents succeeded each other and dangers exacerbated, rendering it necessary for Émile Eddé to establish a party that takes charge of defending Lebanon and conveying his ideas. Therefore, three deputies from his bloc: Amin Al Saad, Asaad Al Bustani and George Akl filed, on May 15, 1946, an application in order to be duly provided with a statement of notification from the Minister of Interior, and on the same day, they received the Minister of Interior's approval under No. 7582. Hence, the Lebanese National Bloc party was officially founded and was based on a program and an internal system. After that, Kesrouan El Khazen was elected President of the Party.