Кіріспе

Тауға көтерілу түрі

Жоғарғы арқанмен көтерілу (немесе жоғарғы арқан) – тауға көтерілудің бір түрі, онда альпинист тау жолының жоғарғы жағындағы бекітілген зәкір арқылы өтетін және көтерілудің төменгі жағындағы сақтандырушыға (немесе "екіншіге") қайта оралатын тау арқанына қауіпсіз бекітіледі. Альпинист құласа, ол арқанға ілініп, құлау орнында тоқтатылады, содан кейін көтерілуді жалғастыра алады немесе сақтандырушы оны көтерілудің төменгі жағына бақыланатын түрде түсіре алады. Ішкі тау қабырғаларында арқанмен көтерілушілер механикалық автосақтандыру құрылғыларын қолданып, жалғыз өзі көтеріле алады. Анықтама бойынша, жоғарғы арқанмен көтерілу тек әдеттегі тау арқанынан жартысынан кем ұзындықтағы маршруттарда ғана мүмкін, яғни бір жолды, төмен биіктіктегі маршруттарда. Жоғарғы арқанмен көтерілу мұзға көтерілуде, сондай-ақ аралас көтерілу және құрғақ құралдарды қолдану сияқты байланысты спорт түрлерінде де қолданылады, және ол бәсекелес жылдамдықпен және мұзға көтерілуде автосақтандыру құрылғыларымен бірге қолданылады. Жоғарғы арқанмен көтерілу – тауға көтерілудің салыстырмалы түрде қауіпсіз түрлерінің бірі және көбінесе спортпен айналыса бастағандар мен жаңадан бастаушылар қолданады. Спорттық альпинизм дәуірінен бұрын, жаттығу үшін жоғарғы арқанмен көтерілу (headpointing немесе hangdogging деп аталады) жаман тәжірибе саналды; бірақ қазір ол қызыл нүктеге көтерілуге дайындалудың заңды әдісі болып табылады. Жаңа маршрутты жоғарғы арқанмен көтерілу – маршруттың алғашқы еркін бағындырылуы болып есептелмейді, және сақтандырушының альпинистке көмектесу мүмкіндігі болғандықтан, ол толыққанды еркін көтерілу емес (бірақ кейбіреулер босаңсу арқылы ол еркін көтерілуге ұқсас деп санайды), сондықтан ол "қалыпты" жетекші арқанмен көтерілуден өзгеше.

Сипаттама

Жоғарғы арқанда, альпинист және оның "аяғы" (немесе "екіншісі") көтерілудің жоғарғы жағында бекітілген зәкір орнатып, содан кейін арқанды осы зәкірден арқанның шамамен ортаңғы нүктесіне түсіреді (яғни, арқанның екі бөлігі қазір маршрут бойынша ілінеді). Жоғарғы арқанмен көтерілу тек альпинистердің маршруттың жоғарғы жағына басқа тәсілдермен жетуі мүмкін болған жағдайда ғана мүмкін, осылайша олар зәкірді орнатып, арқанды одан өткізе алады. Жоғарғы арқанда, альпинистік арқанның ұзындығы көтерілу маршрутынан кем дегенде екі есе болуы керек (яғни, арқан көтерілу маршрутының жоғарғы жағына және жерден басталатын альпинистке қайта оралуы керек). Типик альпинистік арқандардың ұзындығы белгілі болғандықтан, жоғарғы арқанды тек қауіпсіздік үшін одан қысқа болмаса, бірнеше қадамдық маршруттарда ғана жасауға болады. Сондай-ақ, жоғарғы арқанмен көтерілуді жаңа маршруттың бірінші еркін өтуін (FFA) растау үшін пайдалануға болмайды. Спорттық альпинизмдегі FFA анықтамасы – redpoint – спорттық және дәстүрлі альпинизмде стандартты анықтама болған кезде, мұндай айырмашылықтар жойылды және жетекші альпинистер redpoint FFA-ға дайындалғанда (немесе жобалағанда) асығу мен баспен арқанда ілгіше техникаларын кеңінен пайдаланады. 1998 жылғы "Hard Grit" альпинистік фильміндегі британдық дәстүрлі альпинист Джонни Доуес жоғарғы арқанды пайдалануды ұсынды, бірақ арқанның босаңсытуы жеткілікті болуын қадағалау керек, арқанға көмектесудің кез келген ықпалы болмауы үшін (яғни, құлау кезінде альпинист арқан тартылғанша бірнеше метр құлайды). Алайда, оның пікірі альпинистер қауымдастығы тарапынан қабылданбады.

Жабдық

Жетекшілікпен сырға көтерілу сияқты, жоғары арқанға ілу үшін де динамикалық ядролық арқанның бір шетінен бекітілген стандартты жабдықтар қажет (әдетте сегіз түйін арқылы). Арқанға сақшылық ететін екінші адам стандартты механикалық арқан құрылғысын пайдаланады, ол арқанға ілінген болады (яғни, барлық жетекші сырға көтерілуде қолданылатын сияқты), және қажет болған жағдайда арқанды босатады, бірақ сырға көтерілуші құлап кеткен жағдайда арқанды қатты ұстап алып, құламын тоқтатуға мүмкіндік береді. Кейбір сырға көтерілу аймақтарында жоғары арқанға көтерілушілерге берік бекітпе жасауға көмектесу үшін бағыттың жоғарғы бөлігіне тұрақты жасанды бекітпелер (мысалы, темір сақиналар немесе цемент блоктары) орналастырылады.

Жоғарғы арқанға жалғыз көтерілу

Жоғарғы арқанмен жалғыз көтерілу – бұл трассаның жоғарғы жағына бекітілген, бір ұзындықтағы статикалық арқанды көтерілу бойымен орналастыру (құрама жоғарғы арқаннан айырмашылығы, арқанның екі жағы қажет емес). Альпинист содан кейін кем дегенде бір прогресс түсіру құрылғысын (PCD) пайдаланып, мысалы Petzl Micro Traxion немесе Camp Lift сияқты, бекітілген арқанға өтеді, ол альпинист көтерілген кезде арқанның босауына мүмкіндік береді, бірақ құлаған жағдайда арқанды қатты ұстап тұрады. Үлкен қабырғаға көтерілу кезінде "екінші" (және басқа да жетекші емес альпинистер) үшін жоғарғы арқанмен жалғыз көтерілуді пайдалануға болады, бұл олардың жылдамдап көтерілуіне және жетекші альпинистке демалуға және/немесе басқа жұмыстарды жасауға (мысалы, жабдықты көтеру) уақыт береді.

Мұз үстінде альпинизмде қолдану

Мұзға өрмелеу, сондай-ақ аралас өрмелеу және құрғақ құралдармен байланысты спорт түрлері де альпинистерге жолдарды көтерілудің баламасы ретінде қауіпсіздікті арттыру үшін жоғары арқанмен қамтамасыз ету техникасын қолданады. Мұзда алдын-ала көтерілу, жартасқа қарағанда қиынрақ, себебі мұз бұрандаларын сенімді орналастыру мұздың сапасы мен тұрақтылығын бағалауды талап ететін күрделі тапсырма. Мұз үстіндегі жоғары арқанмен қамтамасыз ету техникасы тау шатырындағы техникамен бірдей, бірақ кейде маршруттың жоғарғы жағындағы сенімді тіреу нүктесін құру, егер ол мұзға бекітуді қажет етсе, күрделірек болуы мүмкін (мысалы, Абалаков тізбекті тіреу нүктесін жасау қажет болуы мүмкін).