Греко-Индия патшалығы: Тарих және мәдениеті

Кіріспе

Гелленистік дәуірдегі Оңтүстік Азияның солтүстік-батысындағы грек патшалығы (б.з.д. 200 – б.з. 10 ж.) Индо-грек патшалығы немесе Грек-үнді патшалығы, тарихи түрде Яван патшалығы (Яванраджа) деп те аталады. Бұл патшалық қазіргі Ауғанстан, Пәкістан және солтүстік-батыс Үндістанның әртүрлі аймақтарын қамтыған. Ол шамамен б.з.д. 200 жылдан б.з. 10 жылға дейін өмір сүрді. "Индо-грек патшалығы" термині бірнеше түрлі династиялық мемлекеттерді білдіреді, олар дәстүрлі түрде Таксила (қазіргі Пәкістанның Пәнджаб провинциясы), Пушкалавати және Сагала сияқты аймақтық орталықтармен байланысты. Басқа да ықтимал орталықтар туралы мәліметтер аз, мысалы, Птолемейдің "Географиясы" және кейінгі патшалардың атаулары Индо-грек ықпалы аймағының оңтүстігіндегі Теофила атты орын да бір кезде сатраптық немесе патшалық резиденция болғанын көрсетеді. Патшалықты грек-бактриялық патша Деметрий (кейінірек Евкратид) б.з.д. 200 жылы Бактриядан Үндістанға жорық жасағанда құрды. Үнді субконтинентіндегі гректер ақырында Бактрияда (қазіргі Ауғанстан мен Өзбекстан шекарасы) орналасқан грек-бактриялықтардан және қазіргі Солтүстік-Батыс Үнді субконтинентіндегі Индо-гректерден бөлінді. Екі ғасыл бойы билік құрған Индо-грек патшалары грек және үнді тілдерін, символдарды біріктірді, бұл олардың монеталарында көрінеді, сондай-ақ грек және үнді идеяларын араластырды, бұл археологиялық қазбаларда сақталған. Индо-грек мәдениетінің таралуының салдары бүгінгі күнге дейін сезіледі, әсіресе грек-буддистік өнерінің ықпалы арқылы. Индо-гректердің этникалық құрамы да белгілі бір дәрежеде әртүрлі болуы мүмкін. Полибийдің мәліметінше, Евтидем I – Магнезиялық грек. Оның ұлы, Индо-грек патшалығының негізін қалаушы Деметрий I, әкесінің тегі бойынша грек болған. Деметрий Селевкид әміршісі Антиох III-нің қызына үйленді. Кейінгі Индо-грек билеушілерінің тегі кейде нақты емес. Мысалы, Артемидор (б.з.д. 80 ж.) скифтік тегінен шыққан деп есептелген, бірақ қазір ол тұрақты Индо-грек патшасы ретінде қарастырылады. Индо-грек патшаларының ең танымалларының бірі Менандр I, ол Менандр II деген тағы бір Индо-грек патшасы болғанына қарамастан, көбінесе жай ғана "Менандр" деп аталады. Менандр I-нің астанасы Пәнджабтағы Сагала (қазіргі Сиалкот) қаласы болды. Менандрдың қайтысынан кейін оның империясының көп бөлігі бөлініп, Индо-гректердің ықпалы әлсіреді. Рави өзенінің шығысында жаңа патшалықтар мен республикалар әскери жеңістерді бейнелейтін жаңа монеталар шығара бастады. Ең ірілері Яудхея Республикасы, Арджунаяналар және Аудумбаралар болды. Яудхеялар мен Арджунаяналар "қылышпен жеңіске жеткен" деп есептеледі. Матурада Датта және Митра әулеттері пайда болды. Индо-гректер саяси бірлік ретінде шамамен б.з. 10 жылы Индо-скифтердің басып кіруінен кейін жойылды, бірақ грек халқының қалдықтары бірнеше ғасыр бойы Индо-парфтар, Кушандар және Индо-скифтердің билігінде сақталды. Олардың Батыс сатраптары мемлекеті гректерді қамтыған күйінде б.з. 415 жылына дейін өмір сүрді.

Hellenistic era Greek kingdom in northwestern South Asia (200 BC–10 AD)

The Indo Greek Kingdom, or Graeco Indian Kingdom, also known historically as the Yavana Kingdom (Yavanarajya), was a Hellenistic era Greek kingdom covering various parts of modern day Afghanistan, Pakistan and northwestern India. This kingdom was in existence from c. 200 BC to c. 10 AD. The expression "Indo Greek Kingdom" loosely describes a number of various dynastic polities, traditionally associated with a number of regional capitals like Taxila (modern Punjab), Pushkalavati, and Sagala. Other potential centers are only hinted at; for instance, Ptolemy's Geographia and the nomenclature of later kings suggest that a certain Theophila in the south of the Indo Greek sphere of influence may also have been a satrapal or royal seat at one time. The kingdom was founded when the Graeco Bactrian king Demetrius (and later Eucratides) invaded India from Bactria in 200 BC. The Greeks in the Indian Subcontinent were eventually divided from the Graeco Bactrians centered on Bactria (now the border between Afghanistan and Uzbekistan), and the Indo Greeks in the present day North Western Indian Subcontinent. During the two centuries of their rule, the Indo Greek kings combined the Greek and Indian languages and symbols, as seen on their coins, and blended Greek and Indian ideas, as seen in the archaeological remains. The diffusion of Indo Greek culture had consequences which are still felt today, particularly through the influence of Greco Buddhist art. The ethnicity of the Indo Greek may also have been hybrid to some degree. Euthydemus I was, according to Polybius, a Magnesian Greek. His son, Demetrius I, founder of the Indo Greek kingdom, was therefore of Greek ethnicity at least by his father. A marriage treaty was arranged for the same Demetrius with a daughter of the Seleucid ruler Antiochus III. The ethnicity of later Indo Greek rulers is sometimes less clear. For example, Artemidoros (80 BC) was supposed to have been of Indo Scythian descent, although he is now seen as a regular Indo Greek king. Menander I, being the most well known amongst the Indo Greek kings, is often referred to simply as "Menander," despite the fact that there was indeed another Indo Greek King known as Menander II. Menander I's capital was at Sagala in the Punjab (present day Sialkot). Following the death of Menander, most of his empire splintered and Indo Greek influence was considerably reduced. Many new kingdoms and republics east of the Ravi River began to mint new coinage depicting military victories. The most prominent entities to form were the Yaudheya Republic, Arjunayanas, and the Audumbaras. The Yaudheyas and Arjunayanas both are said to have won "victory by the sword". The Datta dynasty and Mitra dynasty soon followed in Mathura. The Indo Greeks ultimately disappeared as a political entity around 10 AD following the invasions of the Indo Scythians, although pockets of Greek populations probably remained for several centuries longer under the subsequent rule of the Indo Parthians, the Kushans, and the Indo Scythians, whose Western Satraps state lingered on encompassing local Greeks, up to 415 CE.

Шунгалардың көтерілуі (б.з.д. 185 жыл)

Үндістанда Маурья әулеті шамамен б.з.д. 185 жылы Маурья императорлық күштерінің бас қолбасшысы Пушьямитра Шунганың брахман ретінде Маурья императорларының соңғысы Брихадратханы өлтіргенімен құлатылды. Пушьямитра Шунга таққа отырды және Панжабқа дейін батысқа қарай өз билігін кеңейткен Шунга империясын құрды. Буддистік дереккөздер, мысалы Ашокавадана, Пушьямитра буддистерге қарсылық танытқан және буддистік сенімді қудалаған деп айтады. Наланда, Бодхгая, Сарнат немесе Матура сияқты көптеген будда монастырьлары (вихаралар) индуистік ғибадатханаларға айналдырылды. Бұл уақытта индуизм мен буддизмнің бәсекелестікке түскендігі, шунгалар екіншісін екіншісіне қарағанда артық көретіндігі дүниежүзілік дереккөздермен дәлелденгенмен, Этьен Ламотт және Ромила Тапар сияқты тарихшылар буддистердің буддистерді қуғын-сүргінге ұшырауы туралы буддистік есептер көбіне асыра айтылады деп санайды. Алайда кейбір Пураникалық дереккөздер Маурья әулетінен кейін брахманизмнің қайта өркендеуін және миллиондаған буддистердің өлтірілуін сипаттайды, мысалы Бхавишья Пурананың Пратисарга Парвасы:

> "Бұл уақытта [Чандрагупта, Биндусара және Ашоканың билігінен кейін] брахманалардың ең жақсысы Каньякубжа Арбуда атты таудың басында құрбандыққа шалды. Ведалық мантралардың әсерінен яджнадан (жұбанадан) төрт кшатрия пайда болды. Олар Ашоканы өздерінің бақылауында ұстап, буддистерді жойып жіберді. 4 миллион буддист болған және олардың барлығы сирек кездесетін қарулармен өлтірілген."

Греко-римдік әлемнің көпшілігі үшін, кем дегенде патшалар мен соғыстар туралы повесть тарихы сақталған; бұл Үндістан үшін жетіспейді. Индо-гректер туралы негізгі грек-римдік дереккөз - Юстин, ол римдік тарихшы Помпей Трогустан алынған антология жазды, ол өз кезегінде грек дереккөздерінен Август Цезарь кезінде жазды. Осы оншақты сөйлемнен басқа, географ Страбон Еуразияның пішіні туралы Эратостенмен ұзақ уақыт бойы айтысқан кезде Үндістанды бірнеше рет атаған. Олардың көпшілігі таза географиялық мәлімдемелер, бірақ ол Эратостеннің деректері бойынша кейбір грек патшалары Александрдан да алыс жерлерді жаулап алды деп айтады; Страбон оларға сенбейді, сонымен қатар Менандр мен Евтидем ұлы Димитрийдің Александрдан да көп тайпаларды жаулап алғанын сенбейді. Полибийдің бір кітабында Менандр туралы жарты әңгіме бар, ол бізге толық жеткен жоқ. Үнді әдебиетінің көздері бар, олар Милинда Панха, буддалық дана Нагасена мен Индо-грек патшаларымен байланысты болуы мүмкін үндістелген есімдер арасындағы диалог. Бұл дереккөздердегі есімдер үнемі үндістеліп келеді, және, мысалы, Дхармамитра "Деметрийді" білдіре ме, әлде сол есімді үнді билеушісі ме деген дау бар. Хан императоры Вуның бактрияға қытайлық экспедициясы болды, ол Ұлы тарихшының жазбаларында және Бұрынғы хан кітабында жазылған, кейінгі хан кітабында қосымша дәлелдер бар; қытай тіліне аударылған жерлер мен халықтарды анықтау қиын, және бірнеше баламалы түсіндірмелер ұсынылды. Индо-гректердің кең және ұзақ әсерінің басқа дәлелі б.з.д. I ғасырда жасалған Яванджарая жазуында кездеседі. Онда "Иониялықтардан" алынған Явандар туралы айтылады, бұл термин сол кезде "Индогректер" дегенді білдіреді.

Димитрийдің Үндістанға кеңінен жайылуы

Евфидемнің ұлы Димитрий I грек-бактриялық патша ретінде танылады, ол гректердің Үндістанға кеңеюін алғаш рет бастады. Сондықтан ол Үнді-грек мемлекетінің негізін қалаушы болып саналады. Грек патшаларының Үндістанды басып алу мақсаты белгісіз, бірақ Сунга әулетінің Маурья империясын құлатуы осы кеңеюге үлкен серпіліс берген деп есептеледі. Индо-гректер, әсіресе Милиндапаньяда буддизмге өткен деп айтылатын Менандр I, үнді буддистерінен көмек алған болуы мүмкін. Оның әкесінің тұсында жазылған жазуда Димитрийдің жеңіске жеткені жарияланған. Сонымен қатар, ол Индо-грек тарихындағы нақты даталардың біріне ие: әкесі Антиох III-ті екі жылға тойтарыс бергеннен кейін, б.з.д. 208–6 жылдары жасалған бейбіт келісімде Димитрий мен Антиохтың қызының некесі туралы ұсыныс болған. Димитрий I-нің монеталары Арахосияда және Кабул аңғарында табылған; соңғысы гректердің Үндістанға (олар осылай анықтаған) алғашқы кіруі болған. Сонымен қатар, Серестер мен Фринге қарсы шығысқа бағытталған жорықтар туралы әдеби мәліметтер бар, бірақ осы жаулаулардың реті мен мерзімі белгісіз. Димитрий I Кабул аңғары, Арахосия және, мүмкін, Гандараны бағындырған сияқты; ол үнді монеталарын шығармаған, демек оның жаулаулары Үндістанға осы деңгейге жетпеген немесе ол оларды бекітуге үлкермей қайтыс болған. Оның монеталарында Димитрий I әрқашан Александрдың киген піл бас киімін тағу арқылы бейнеленген, бұл оның үнді жаулауларының символы болған сияқты. Бопеараччи Димитрийдің Һинд Куштың оңтүстігіндегі жеңістерінен кейін «Үндістан патшасы» атағын алғанын айтады. Оған, мүмкін, кейіннен ғана, Ἀνίκητος ("Аникетос", латынша "Invincible") атағы берілген – бұл Александр Искендір қабылдаған Гераклдың құлшылық атауы; кейінірек Индо-грек патшалары Лисий, Филоксен және Артемидор да оны қабылдады. Соңында, Димитрий б.з.д. 186/5 жылы басталған, жақында ғана ашылған Яван дәуірінің негізін қалаушы болуы мүмкін.

Бірінші екі тілді және көп дінді ақша жүйесі

Димитрийдің қайтысынан кейін Бактрия патшалары Панталеон мен Агатокл, Таксилаға дейін шығысқа қарай табылған үнді жазулары бар алғашқы екі тілді монеталарды соқты. Осы кезеңде (б.з.б. 185–170 ж.ш.) Бактрия мемлекеті Гандараны да қамтыған болуы мүмкін. Алғашқы екі тілді монеталар брахми жазуын пайдаланса, кейінгі патшалар көбінесе харошти жазуын қолданды. Олар сондай-ақ индуистік құдайлар немесе Будда ретінде әртүрлі интерпретацияланған үнді құдайларын монеталарға бейнелеуге дейін барды. Осы символдар Маурианнан кейінгі Гандара монеталарында да кездеседі. Агатоклдың индуистік монеталары аз ғана, бірақ әсерлі. 1970 жылы Ай-Ханумда индуистік құдайлардың суреттері салынған алты үнді стандартындағы күміс драхма табылды. Бұл Вишнудың ертегі Аватары: Гада найзасы мен тырмасы бар Баларама Санкаршана, және Шанка (інжу тәрізді қабық немесе құбыр) мен Сударшана Чакра дөңгелегі бар Васудева Кришна. Деметрийдің қайтысынан кейін бірнеше Бактрия патшалары билік құрды, және олардың арасындағы азаматтық соғыстар Аполлодот I-ге (б.з.б. 180/175 ж. шамасында) Бактриядан билік етпеген алғашқы нағыз грек-үнді патшасы болуға мүмкіндік берген сияқты. Оның көптеген монеталары Үндістанда табылған, сонымен қатар ол Гандара және Батыс Пенджабта да билік құрған болуы мүмкін. Аполлодот I-ден кейін Антимах II, шамасы Бактрия патшасы Антимах I-нің ұлы, билік құрды немесе оныңмен бірге биледі.

Менандр I билігі

Келесі маңызды индо-грек патшасы Менандр I болды, ол индо-грек патшаларының ең табыстысы саналады және түрлі жаулап алулары арқылы патшалықты ең үлкен аумаққа дейін кеңейтті. Оның монеталары ең көп кездеседі және ең үлкен географиялық аймақта, басқа индо-грек патшаларының кез келгенінен көп таралған. Менандрдың суреті қойылған монеталар 600 мильнен астам қашықтықта, шығыс Пәнджабта да табылды. Менандр екінші жаулап алу толқынын бастаған сияқты, және ең шығыс аймақтарын осы ол жаулап алған. Осылайша, б.з.д. 165 жылдан бастап, 130 жылы қайтыс болғанға дейін Менандр I Сагаламен астанасы ретінде Пәнджабты басқарды. Кейіннен Менандр Явнараджая жазуы жазылған Матураға, Солтүстік Үндістанға жорық жасады. Бірақ бұл біртұтас империя болды ма, әлде негізгі қалалық орталықтар немесе полистер арқылы басқарылды ма, белгісіз. Содан кейін Греко-Бактрия патшалығының патшасы Евкратид I солтүстік-батыс шекарада индо-гректермен соғыс бастады. Артмиталық Аполлодордың айтуынша, Индо-гректердің аумағына бір кезде Үндістанның Синд және мүмкін Гуджарат теңіз жағалауындағы провинциялары кірген. Археологиялық зерттеулермен Индо-гректердің аумағы тек Кабул аңғарынан шығыс Пәнджабқа дейін расталды, сондықтан гректердің сыртта болуы қысқа ғасырлық немесе болмаған болуы мүмкін. Кейбір дереккөздер Индо-гректердің Солтүстік Үндістанның Шунга астанасы Паталипутраға жеткен болуы мүмкін деп мәлімдейді. Алайда, бұл жорықтың мәні даулы. Бұл науқанға қатысты жалғыз жазылған негізгі мәлімет Юга Пуранада келтірілген, бірақ бұл мәтін алдағы қақтығыстың болашақ болжамы ретінде жазылған. Жорық жүзеге асырылды ма, әлде Яван (Индо-гректер) осы науқанда табысқа жетті ме, белгісіз. "Панчала мен Матураның елі Сакетаны жаулап алған соң, зұлым және батыл Явандар Кусумадхваджаға ("Гүлді байрақ қаласы", Паталипутра) жетеді. Паталипутрадағы қалың саз қоршауға жеткенде, барлық провинциялар тәртіпсіздікке ұшырайды. Соңында, ағаш тәрізді машиналарын (қоршау машиналарын) қолданып, үлкен шайқас болады." (Gargi Samhita, 5-параграф) Алайда, Явандардың Паталипутраны басып алғаны туралы мәлімдеме нумизматикалық немесе тарихи деректермен расталмайды, тіпті кейбір жазулармен қайшы келеді. Калинга патшасы Харавеланың төртінші жылындағы Хатигумпа жазуында, оның әскерінің моральдық жағдайы нашар болғандықтан Индо-грек әскерін Матураға кері шегіндіргені жазылған. Сол кезде әскерді кім басқарғаны белгісіз, бірақ ол Менандр I немесе кейінірек билеуші болуы мүмкін. Ал билік басындағы он екінші жылында Харавела Шунга империясымен шайқасып, Пушиамитра Шунга деп танылған император Брашпатимитраны жеңді. Харавела содан кейін астана Паталипутраны тонады, Калингадан тоналған джайнистік мүсіндер мен қазыналарды қайтарып алды. Хронология мен б.з.д. 1 ғасырындағы датаға сүйене отырып, Менандрдың Харавела билік еткен кезде Индо-гректерге басшылық еткені болжанады. "Сегізінші жылында (Харавела) үлкен әскерімен Горадхагириді тонап, Раджагахаға (Раджагриха) қысым жасады. Бұл ерлік туралы дауысты хабардан кейін Яван (грек) патшасы Дими[та] өзінің моральдық жағдайы нашар әскерін Матураға қайтарып алды." (Хатигумпа жазуы, 7-8 жол) Бактрияның маңызды патшасы Евкратид б.з.д. 2 ғасырдың ортасында Индо-грек патшалығына шабуыл жасаған сияқты. "Үнді патшасы" деп аталған Димитрий төрт ай бойы Евкратидты қоршауға алды, деп Justin хабарлады, бірақ ол жеңілді. Бұл Димитрий кім болғаны және қашан қоршау болғаны белгісіз. Кейбір ғалымдар оны Димитрий I деп санайды. "((Димитрий I) Евкратидты төрт ай бойы қоршап алған Димитрий болды", Д. В. Мак Дауолл, 201-202 беттер, Ауғанстан, Шығыс пен Батыс арасындағы ежелгі торап. Бұл талдау Бопеарахкиге қарсы келеді, ол Димитрий I Евкратид билікке келгенге дейін көп бұрын қайтыс болды деп болжайды. Дегенмен, Евкратидтың б.з.д. 170 және 150 жылдары аралығында Индысқа дейінгі аумақты басып алғаны белгілі. Оның жетістіктерін ақырында Индо-грек патшасы Менандр I қайтарып алды. Менандр будда әдебиетінде де еске алынады, онда ол Милинда деп аталады. Милинда Панхада ол буддизмге өткен және архат болған деп сипатталады. Оның реликвиялары Будданы еске түсіретіндей етіп сақталған. Ол сондай-ақ, Афина Алькидемос ("Халықты қорғаушы") бейнеленген, шығыстағы көптеген ізбасарлары қабылдаған жаңа монета түрін енгізді. Менандрдың қайтысынан кейін оның империясы Үндістанда жаңа патшалықтар мен республикалардың пайда болуына байланысты айтарлықтай кішірейді. Б.з.д. 2 ғасырдың ортасынан бастап, Қытай шекарасынан ұзақ көшіп-қонуды аяқтаған Юэцхилер скифтерді солтүстіктен Бактрияға итермеледі. Шамамен б.з.д. 130 жылы соңғы Греко-Бактрия патшасы Гелиокль шабуыл кезінде қаза тапты және Греко-Бактрия патшалығы тоқтатылды. Парфиялықтар да Бактрия патшалығының құлауында рөл атқарды және скифтерді ығыстырды. Алайда, Менандрдың қайтысынан кейін б.з.д. 130 жылға дейін Индо-грек патшалығындағы оқиғалар туралы тарихи жазбалар жоқ, себебі Индо-гректер енді Греко-Римдік әлемнен оқшауланған. Индо-грек мемлекеттерінің кейінгі тарихы, б.з.д./б.з. ауысуына дейін, археологиялық және нумизматикалық талдауларға сүйене отырып жазылған.

The next important Indo Greek king was Menander I who is considered to have been the most successful of the Indo Greek kings, and who expanded the kingdom to its greatest extent by means of his various conquests. The finds of his coins are the most numerous and occur across the greatest geographical area, more than any of the other Indo Greek kings. Coins stamped with Menander's likeness can be found as far away as Eastern Punjab over 600 miles distant. Menander seems to have begun a second wave of conquests, and it seems likely that the easternmost conquests were made by him. Thus from 165 BCE until his death in 130 BCE, Menander I ruled Punjab with Sagala as his capital. Menander subsequently made an expedition across northern India to Mathura, where the Yavnarajya inscription was recorded. However, it is not known if this was a contiguous empire, or ruled through key city centers or polis. Soon after, Eucratides I king of the Greco Bactrian Kingdom began warring with the Indo Greeks in the north western frontier. According to Apollodorus of Artemita, quoted by Strabo, the Indo Greek territory for a while included the Indian coastal provinces of Sindh and possibly Gujarat. With archaeological methods, the Indo Greek territory can however only be confirmed from the Kabul Valley to the eastern Punjab, so Greek presence outside was probably short lived or non existent. Some sources also claim that the Indo Greeks may have reached the Shunga capital Pataliputra in northern India. However, the nature of this expedition is a matter of controversy. The only recorded primary account regarding this campaign was written in the Yuga Purana, however this text was written as a forthcoming prophecy of an impending conflict. It is not known if the expedition was carried out, or if the Yavanas (Indo Greeks) were successful in this campaign. text="After having conquered Saketa, the country of the Panchala and the Mathuras, the Yavanas, wicked and valiant, will reach Kusumadhvaja ("The town of the flower standard", Pataliputra). The thick mud fortifications at Pataliputra being reached, all the provinces will be in disorder, without doubt. Ultimately, a great battle will follow, with tree like engines (siege engines). "|author=|title=|source=Yuga Purana (Gargi Samhita, Paragraph 5)

However the claim that the Yavanas held Pataliputra is not supported by numismatic or historical accounts, and is even contradicted by some inscriptions. King Kharavela of Kalinga, during his forth year reigning, was recorded in the Hathigumpha inscription to have routed a demoralized Indo Greek army back to Mathura. It is not known which Indo Greek was leading the army at the time, however it is presumed to be Menander I or perhaps even a later ruler. Then during his twelfth year in power, Kharavela is recorded to have battled the Shunga Empire and defeated the emperor Brhaspatimitra, known as Pushyamitra Shunga. Kharavela is then stated to have sacked the capital Pataliputra, and reclaimed the Jain idols and treasures that had been plundered from Kalinga and taken to Pataliputra. Based on the chronology and date during 1st century BC, it is postulated that Menander was the one leading the Indo Greeks during Kharavela's reign. text="Then in the eighth year, (Kharavela) with a large army having sacked Goradhagiri causes pressure on Rajagaha (Rajagriha). On account of the loud report of this act of valour, the Yavana (Greek) King Dimi[ta] retreated to Mathura having extricated his demoralized army. "|author=|title=|source= Hathigumpha inscription (lines 7 8)

The important Bactrian king Eucratides seems to have attacked the Indo Greek kingdom during the mid 2nd century BC. A Demetrius, called "King of the Indians", seems to have confronted Eucratides in a four month siege, reported by Justin, but he ultimately lost. It is uncertain who this Demetrius was, and when the siege happened. Some scholars believe that it was Demetrius I. "(Demetrius I) was probably the Demetrius who besieged Eucratides for four months", D. W. Mac Dowall, pp. 201–202, Afghanistan, ancien carrefour entre l'est et l'ouest. This analysis goes against Bopearachchi, who has suggested that Demetrius I died long before Eucratides came to power.</ref> In any case, Eucratides seems to have occupied territory as far as the Indus, between ca. 170 BC and 150 BC. His advances were ultimately reclaimed by the Indo Greek king Menander I,

Menander is also remembered in Buddhist literature, where he is called Milinda. He is described in the Milinda Panha as a convert to Buddhism and that he became an arhat whose relics were enshrined in a manner reminiscent of a Buddha. He also introduced a new coin type, with Athena Alkidemos ("Protector of the people") on the reverse, which was adopted by most of his successors in the East. Following the death of Menander his empire was greatly reduced due to the emergence of new kingdoms and republics within India. From the mid 2nd century BC, the Scythians, in turn being pushed forward by the Yuezhi who were completing a long migration from the border of China, started to invade Bactria from the north. Around 130 BC the last Greco Bactrian king Heliocles was probably killed during the invasion and the Greco Bactrian kingdom proper ceased to exist. The Parthians also probably played a role in the downfall of the Bactrian kingdom, and supplanted the Scythians. There are however no historical recordings of events in the Indo Greek kingdom after Menander's death around 130 BC, since the Indo Greeks had now become very isolated from the rest of the Graeco Roman world. The later history of the Indo Greek states, which lasted to around the shift BC/AD, is reconstructed almost entirely from archaeological and numismatical analyses.

Матурадағы билік

[[Файл:Яванраджа жазуы.jpg|thumb|350px|Матурада табылған Яванраджа жазуында "Яван гегемониясының 116-шы жылының соңғы күні" (Яванраджа) немесе Яван дәуірі бойынша 116-шы жылындағы жазу бар. Бұл гректердің б.з.б. 60 жылға дейін Матураны билегенін көрсетеді. Птолемей Менандрдың билеуі Матураға (Μόδυρα) дейін жеткенін айтқан, б.з.б. II-I ғасырлардағы Грек-Индияның Харьянаны басып алуын көрсетеді. сол жақтағы сурет: Матура Гераклы. Матурадағы Немеялық арыстанды өлтіріп жатқан Геракл мүсіні. Қазір Калькуттадағы Үнді мұражайында сақталуда. 1988 жылы Матурада табылған Яванраджа жазуында "Яван гегемониясының (Яванраджа) 116-шы жылының соңғы күні" деп жазылған. "Яванраджа" б.з.б. 70-60 жылдарға дейін (Яван дәуірінің 116-шы жылы) Матурадағы Грек-Индиялық билікке қатысты болуы мүмкін. Матурадағы Грек-Индиялық биліктің аумағы туралы пікірлер әртүрлі, бірақ Матурада Сунга әулетінің қалдықтары табылған жоқ. Археологиялық қазбалар нәтижесінде құйма монеталар табылды, олар Метра әулетіне (өздерін монеталарында "патшалар" деп атамаған монета шығарушылар) тиесілі, бұл әулет б.з.б. 150-20 жылдар аралығында Матурада болған. | сурет2 = Парсы дворяны пальто, дұпта, шалбар және тюрбан киген. шамамен б.з.б. II ғасыр. Матура мұражайының 18-11 көрмесі. Тарих алды және терракота галереясы. Матура, Үндістан. "Пальто, дұпта, шалбар және тюрбан киген парсы дворяны", Матура, б.з.б. II ғасыр. Матура мұражайы. Бұл мүсіндер осы кезеңде үндістердің шетелдіктермен байланысының күшеюін көрсетеді. Б.з.б. I ғасырға жатқызылатын, қазір Матура мұражайында сақталатын, шлем киген сарбаздың бас киімі де белгілі. Матураны Митра әулеті жаулап алған немесе б.з.б. I ғасырда Датта әулеті тәуелсіз билеген болуы мүмкін. Қалай болғанда да, Матура христиан дәуірінің I ғасырынан бастап Индо-Скифтік Солтүстік сатраптардың бақылауында болды.

Дін

бас бармақ индий-коринфтік бас әріп, грек-рим стиліндегі пальто киген, фибуласы бар адамды бейнелейді және құлшын тілеу ишарасын жасайды. Буткара ступасы, Шығыс өнері ұлттық мұражайы, Рим. бас бармақ Менеандр I-нің стандартты индий монетасы. Беткі жағы ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ "Құтқарушы патша Менеандр". Артында жеңіс алақанының бейнесі, Харошти жазуы Māhārajasa trātadasa Menandrāsa, Британ мұражайы. Буткара ступасының эволюциясы, оның көп бөлігі Индо-грек кезеңінде эллиндік сәулет элементтерін қосу арқылы жүрді. Грек құдайларының классикалық пантеонына (Зевс, Геракл, Афина, Аполлон) табынудан басқа, Индо-гректер жергілікті діндермен, әсіресе буддизммен, сондай-ақ индуизммен және зороастризммен де байланыста болды.

"Дхарманың ізбасарлары"

бас бармағы Менандр II (б.з.д. 90–85 жж.) монетасы. Харошти жазуымен «Дхарманың ізбасары Менандер патша», Зевс Nike-ті ұстап тұр, ал Nike жеңіс гүлшоғырын сегіз спицалы дөңгелек үстінде ұстап тұр. Бірнеше индо-грек патшалары монеталарының беткі жағында харошти жазуымен «Дхармикаса» атағын, яғни «Дхарманың ізбасары» атағын қолданды. Грек тіліндегі сәйкес жазу – «Dikaios» («Әділ»), грек монеталарында жиі кездесетін қасиет. «Дхарманың ізбасары» деген сөз тіркесі, әрине, бұл сөзді ізгі патшалар, әсіресе Ашока заманында жазбаларында қолданғандықтан, үнді халқы үшін тым маңызды болды. «Дхармакаса», яғни «Дхарманың ізбасары» атағын қолданған жеті патша – б.з.д. 150 жылға жуық, Менандр I билегеннен кейін пайда болған соңғы индо-грек патшалары, олар негізінен Гандара аймағымен байланысты: Зоил I (б.з.д. 130–120 жж.), Страто (б.з.д. 130–110 жж.), Гелиокл II (б.з.д. 95–80 жж.), Теофил (б.з.д. 130 немесе 90 жж.), Менандр II (б.з.д. 90–85 жж.), Архебиос (б.з.д. 90–80 жж.) және Пейоколос (б.з.д. шамамен 90 ж.). Дхармика атрибутын бір ғасырдан кейін белгілі буддалық жолбасшы, индо-скиф патшасы Харахостес өзінің монеталарында алдыңғы патшасы Азестің қасиеттерін мадақтау үшін қайта қолданды.

Бата беру ым-ишаралары

Б.з.д. 100 жыл шамасында Агатоклея мен I Стратон тұсында монеталарда патшалар мен құдайлар бата тілеу қимылдарын жасай бастады, олар көбінесе буддалық Витарка мудрасына ұқсас болып көрінеді. Ғасырлар өте келе, қолдың нақты пішіні бұрынғыдай анық болмай қалды. Осы бата тілеу қимылын индо-скифтер де жиі пайдаланды.

Экономика

Индо-гректердің экономикасы туралы өте аз мәлімет белгілі, бірақ ол өте дамыған болуы мүмкін.

Ақша шығару

Олардың монеталарының көптігі, әсіресе Хиндукуш таулы аймағындағы кең көлемді кен өндіру операцияларын және дамыған ақша экономикасын көрсетеді. Индо-гректер гректердің "дөңгелек" және үнділердің "шаршы" стандарттарында екі тілді монеталар шығарды, бұл ақша айналымының қоғамның барлық топтарына жеткенін көрсетеді. Шығыстағы Куниндалар және оңтүстіктегі Сатаваханалар сияқты көрші мемлекеттердің Индо-грек ақша жүйесін қабылдауы, Индо-грек монеталарының халықаралық саудада кеңінен қолданылғанын көрсетеді.

Төлемдер

бас бармағыБ.з.б. 2–1 ғасырлардағы мифологиялық сахнаны бейнелейтін тас палитра. Сонымен қатар, Гиндо-грек патшалары шығарған, әсіресе бір тілді аттикалық үлгідегі монеталар, Хиндукуштан солтүстіктегі Юэчжи тайпаларына белгілі бір салық төлеу үшін қолданылған болуы мүмкін. Керісінше, осы монеталардың ешқайсысы Хиндукуш тауларының оңтүстігінде табылған емес.

Қытаймен сауда

[[Файл:Греко-Бактрия патшалығының патшасы Панталеонның монетасы. jpg|thumb|left|Панталеон патшасының мыс-никель монеталары металдың қытайлық шығу тегіне нұсқау береді. Б.з.д. 128 жылы Бактрияға сапар шеккен қытай саяхатшысы Чжан Цянның жанама куәлігі, Оңтүстік Қытаймен қарқынды сауда Солтүстік Үндістан арқылы жүргенін көрсетеді. Чжан Цян бактриялық базарларда қытай тауарларын тапқанын және олардың Солтүстік-Батыс Үндістан арқылы транзиттен өткенін айтады. Ол сонымен қатар бұл аймақты Бактрия өркениетіне ұқсас деп сипаттайды: "Мен Бактрияда болғанда", - деп хабарлады Чжан Цян, - "Цюннан бамбук құбырларын және Шу провинциясында жасалған мата (жібек пе?) көрдім. Мен адамдардан осындай заттарды қалай алғанын сұрағанда, олар: "Біздің саудагерлер оларды Шенду (Солтүстік-Батыс Үндістан) базарларынан сатып алады. Шенду Бактриядан оңтүстік-шығысқа қарай бірнеше мың ли қашықтықта жатыр. Халық жер жыртып, Бактрия халқы сияқты өмір сүреді" деді. Сима Цян, "Ұлы тарихшының жазбалары", Бёртон Уотсон аудармасы, 236-бет. Қытайдың бірінші императоры Цинь Ши Хуанның б.з.д. III ғасырға жататын мазарындағы жаңа қазбалар да сол жерде табылған өнер туындыларында, оның ішінде әйгілі терракота армиясын жасауда гректердің ықпалын көрсетеді. Сондай-ақ, грек суретшілері сол кезде Қытайға келіп, жергілікті шеберлерге мүсін жасау өнерін үйреткен болуы мүмкін деген пікір бар.

Үнді мұхиты саудасы

Үнді мұхиты арқылы теңіз қатынастары б.з.д. 3 ғасырында басталды және б.з.д. кезеңіндегі грек-үнділіктердің Үндістанның батыс жағалауы бойымен аумақтық кеңеюімен бірге одан әрі дамыды. Алғашқы байланыстар Птолемейлер Қызыл теңізде Миос-Гормос және Беренике порттарын салғанда басталды, олардың бағыты – Инд өзенінің дельтасы, Катхиявар түбегі немесе Музирис болды. Б.з.д. 130 жыл шамасында, Евдокс Цизикке жасаған сәтті сапары туралы хабар берілген (Страбон, Геог. II.3.4), ол Үндістанға барып, иіссулар мен асыл тастармен оралды. Грек-үнділік билігі аяқталар кезде, жыл сайын Миос-Гормостан Үндістанға 120-ға дейін кеме жүзіп шығар еді (Страбон Геог. II.5.12).