Кіріспе

Еленнің кіші түрлері

Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауындағы орманды аймақтарда қоныстанған қара құйрықты еленнің немесе қара құйрықты бұғының екі түрі – қашар еленнің (Odocoileus hemionus) кіші түрлері болып табылады. Олар кейде жеке түр ретінде қарастырылған, бірақ дерлік барлық қазіргі заманғы мамандар олардың кіші түр екенін сақтайды. Колумбиялық қара құйрықты бұғы (Odocoileus hemionus columbianus) Солтүстік Американың батысында, Солтүстік Калифорниядан бастап АҚШ-тың Тынық мұхитының солтүстік-батысына және Канаданың Британдық Колумбиясының жағалауында таралған. Ситка бұғысы (O. h. sitkensis) Британдық Колумбиясы, Алясканың оңтүстік-шығысы және Алясканың оңтүстік-орталық бөлігінде (Кодиак аралына дейін) кездеседі.

Ауқым

Қара құйрықты бұғы Тынық мұхитының жағалауында Калифорнияның солтүстігі мен батысынан басталып, Алясканың оңтүстік-шығысына дейін қоныстанады. Орегон мен Калифорниядағы Каскад және Сьерра-Невада тауларының шығысында қара құйрықты бұғылардың орнын басқа құйрықты бұғылар басады, олардың құйрықтарының пішіні басқаша. Солтүстік Калифорнияның Сискию, Техама, Шаста және Плумас округтері (сондай-ақ тағы бірнеше округтер) сияқты бірнеше округтерінде қара құйрықты бұғылардың екі немесе үш түр табиғатында кездеседі. Калифорния мен Орегон шекарасында орналасқан Сискию округінің көп бөлігінде Колумбиялық қара құйрықты бұғылардың популяциясын кездестіруге болады. Дегенмен, бұл бұғылардың ареалы округтің орталық және шығыс бөліктерінде Рокки тауларының қосалқы түрімен (сонымен қатар Рокки тауларының басқа құйрықты бұғыларымен) қабаттаса бастайды. Қара құйрықты бұғы қазіргі уақытта Калифорнияда кең таралған, Сан-Луис-Обиспо және Санта-Барбара округтеріне дейін оңтүстікке қарай, батыс Орегон, Вашингтон, және жағалау мен ішкі Британдық Колумбияға дейін солтүстікке қарай, сондай-ақ Алясканың оңтүстік бөлігіне дейін таралған. Бұл өте танымал аңшылық мақсатында қолданылатын жануар.

Таксономия

Барлық соңғы зерттеушілер оны елік бұғысының (O. hemionus) бір түрі деп санайды. Бұл бұғы көбінесе таң және кешкі уақытта белсенді болады, сондай-ақ автомобильдермен соқтығысу жағдайлары жиі тіркеледі.

Тамақ және өсімдіктер

Елендер – шолғыш жануарлар. Қыс және көктемнің басында олар Дуглас шыршасы, батыс қызыл кедрі, қызыл жиде, салал, елен папоротнигі және ағаштарда өсетін лишайниктермен қоректенеді. Көктемнің соңынан күзге дейін олар шөптер, қарақұмық, алма, отқа құйылған шөп, мәңгі жасыл гүл, форбс, лосось жидек, салал және жапырақ майы жейді. Жұптасу маусымы, немесе «жаңбырлау» кезеңі қараша мен желтоқсанның басында басталады. Бұл кезде бұғылардың (еркек елендер) ұрғашы елендерді қуа жүргенін көруге болады. Жаңбырлаудан кейін бұғылар тығылып, көбінесе жараларын жазады және демалады. Олардың мүйіздері сынған, салмақтары азайған болады. Мүйіздерін қаңтар мен наурыз аралығында тастайды. Орман төсегіне түскен мүйіздер орман тұрғындарына кальций және басқа да қоректік заттардың көзі болып табылады. Бұғылар сәуірден тамызға дейін мүйіздерін қайта өсіреді. Ұрғашы елендердің жүктілік мерзімі 6-7 айға созылады, мамырдың соңы мен маусымда бұзаулар туады. Көбінесе егіз туады, бірақ жас ұрғашы елендерде бір бұзау болуы мүмкін. Үштік бұзаулар да кездеседі. Бұзаулар туғаннан кейін алғашқы аптада иісі болмайды және салмақтары аз болады. Бұл ана еленге бұзауларын жасырып, өз денесін қалпына келтіруге және туғаннан кейін қоректенуге мүмкіндік береді. Ол бұзауларын тамақтандыру үшін жеткілікті мөлшерде сүт өндіру үшін де жеуі керек. Ұрғашы елендер өте жақсы аналар болғанымен, бұзаулардың өлім-жітім көрсеткіші 45-70% құрайды. Ұрғашы елендер өз балаларын қорғауда өте мұқият және адамдарды жолатқыш ретінде қарастырады. Елендер иіс және төменгі аяқтарындағы бездерден шығатын феромондар арқылы байланысады. Метатарсал (аяқтың сыртқы жағы) ескерту иісін шығарады, тарсал (тізе буынының ішкі жағы) өзара тануға көмектеседі, ал саусаралық (саусақтар арасы) елендер қозғалғанда иіс із қалдырады. Елендердің көру және иіс сезімі өте жақсы дамыған. Олардың үлкен құлақтары біркелкі қозғалып, қауіптің белгісі болатын кез келген ерекше дыбысты анықтай алады. Таң, кеш және айлы түндерде елендерді жол жиегінде шолғылап жүргенін көруге болады. Жолдың екі жағында орманды алқаптар мен ашық, шөпті жайлар, мысалы, гольф алаңдары елендерді қызықтырады. Көлік жүргізер кезде сақтық таныту қажет, себебі көбінесе бір елен жолдан өткеннен кейін, тағы бірі немесе екеуі соңынан келеді.

Тынық мекенді басқару туралы дау

Алясканың оңтүстік-шығысында Ситка бұғысы – бұл аймаққа тән сирек кездесетін Александр архипелагының қасқырының (Canis lupus ligoni) негізгі жемі. 1990 жылдардың ортасында АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі осы қасқырдың түрін қорғауға алынсын ба деген петицияны қарады және 1997 жылдың тамызында орман шаруашылығы қызметі үш ай бұрын қабылданған Тонгасс ұлттық орман жоспарына қасқырдың популяциясын сақтау үшін енгізген шараларға негізделгендіктен, тізімге енгізудің қажеті жоқ деп шешті. Тонгасс ұлттық орманы қасқырларды сақтау үшін маңызды, себебі ол аймақтың жер аумағының 80% құрайды. Қасқырды қорғау мақсатында стандарттар мен нұсқаулар енгізілді, олар орман кесудің салдарынан қыста бұғылардың жеткілікті саны сақталып, қасқырдың популяциясының сақталуын және аңшыларға жеткілікті бұғы етінің қамтамасыз етілуін қамтамасыз етуге бағытталған. Қажетті жүк көтергіштігі бастапқыда бір шаршы мильге 13 бұғы деп белгіленген, бірақ 2000 жылы 18 бұғыға түзетілді. Жүк көтергіштігін анықтау үшін бұғы моделін пайдалану қажет, және бұл мақсатта қолда бар жалғыз құрал. Алайда, Тонгасс қасқыры стандарты мен нұсқаулықтарындағы бұғы ережелерін Орман шаруашылығы қызметінің іске асыруы көп жылдар бойы дау тудырды және 2008 жылы Greenpeace және Cascadia Wildlands ұйымдары төрт ағаш кесу жобасы бойынша сотқа шағымданып, талас қозғады. Орман шаруашылығы қызметі бұғы моделінде қолданған деректер жиынтығының агенттіктің өзінің 2000 жылы жүргізген зерттеуі бойынша бұғылардың жүк көтергіштігін асыра бағалап, ағаш кесудің әсерін төмендетіп көрсеткені белгілі болды. Сонымен қатар, жүк көтергіштігін есептеуде қолданылатын "бұғы көбейткіші" деп аталатын түрлендіру коэффициенті дұрыс қолданылмады, бұл жүк көтергіштігін 30% артық бағалауға және салдарынан әсерді төмендетуге алып келді. Екі қателіктің біріктірілген әсері өзгермелі, себебі Vol Strata мекеннің сапасына байланысты емес. Traitors Cove Timber Sales жобасына қатысты 2011 жылы талапкерлер 9-шы апелляциялық соттағы ауызша жарыс барысында жобаның ЭҚБ-сында (Экологиялық салдарын бағалау) көрсетілген бір шаршы мильге 21 бұғының жүк көтергіштігі және агенттік 2008 жылы жасаған жарияланбаған түзетулерге сәйкес, бір шаршы мильге 9,5 бұғы (Тонгасс орман жоспарының талабының жартысы) арасындағы айырмашылықты атап өтті. 9-шы округтік алқа 2011 жылдың 2 тамызында бірауыздан талапкерлердің пайдасына шешім шығарды, төрт ағаш кесу шешімін Орман шаруашылығы қызметіне қайтарып берді және бұғыларға тигізетін әсерді қайта талдау кезінде қажетті нұсқаулар берді. Сот шешімінде былай делінген: "Біз АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің Тонгасс аймағындағы төрт ағаш кесу жобасын мақұлдау туралы шешімін жеткілікті түрде түсіндірмегенін ойлаймыз. Орман шаруашылығы қызметі бір шаршы мильге 100 бұғыны ең көп жүк көтергіштігі ретінде анықтайтын кестеге қалай келгенін және бір шаршы мильге 130 бұғыны ықтимал жүк көтергіштігі ретінде қабылдауға рұқсат бергенін түсіндіре алмады. Агенттік анықталған фактілер мен қабылданған шешімдер арасындағы рационалды байланысты көрсетуге міндетті, бірақ бұл жағдайда олай істемеді." (Pac. Coast Fed'n of Fisherman's Ass'ns v. U. S. Bureau of Reclamation, 426 F.3d 1082, 1091 (9th Cir. 2005)). 2013 жылдың қыркүйегінде, сол сот ісі бойынша, Анкоридж қаласындағы АҚШ аудандық соты Орман шаруашылығы қызметіне екінші рет сотқа жіберді, себебі агенттіктің бірінші сотқа дейінгі жұмысы модельдеу мәселелерін шешпеді. Сотқа қатысты ағаш кесудің төрт жобасы бойынша жұмыстар 2008 жылдан бері тоқтатылған.