Кіріспе
Орта ағылшын діни өлеңі
The Cursor Mundi (немесе ‘Әлемді шарлаушы’) – 14 ғасырдың басында Нортумбрия орта ағылшын тілінде жазылған діни өлең. Ол христиан дінінің жаратылыстан соңғы сот күніне дейінгі тарихын кеңінен баяндайды. Өлеңнің ұзындығы шамамен 30 000 жолдан тұрады, бірақ көркемдік шеберлігімен көзге түседі. Ол қарастыратын материалдың молдығына қарамастан, мүсілтелігімен және түсінікті, оңай баяндалуымен ерекшеленеді. Cursor Mundi ортағасырлық зерттеушілер мен лексикографтардан тыс шеңберде көбінесе белгісіз болып табылады. Дегенмен, осы өлең Оксфорд ағылшын сөздігіне (OED) 1000-нан астам жаңа сөзді – яғни Cursor Mundi-де алғаш рет пайда болғанға дейін белгісіз болған сөздерді ұсынған мәтіндердің бірі. Cursor Mundi-нің алғашқы заманауи басылымын 1874 және 1892 жылдар аралығында Richard Morris пастор алты томдық сериямен Early English Text Society баспасында жариялады. Cursor Mundi авторы барлық оқиғаларын жеті кезеңге немесе “Әлемнің жеті дәуіріне” бөледі:
Жаратылыс – Нұх заманына дейін;
Топан су – тілдердің араласуына дейін;
Ыбырайым заманы – Саулдың өліміне дейін;
Дәуіт патшалығы – Яһуданың тұтқынға алынуына дейін;
Мәриямның тууы – Жақия Баптист заманына дейін;
Исаның крещениесі – Крестің табылуына дейін. Бұл “Рақым уақыты” деп аталады. Соңғы сот күні және одан кейінгі әлемнің жағдайы. Бүкіл шығарма бойында Крестің тарихына ерекше мән берілген. Мүмкін, бұл Константиннің анасы, Киелі Еленаның британдық тегі болғаны және Англияда ерекше құрметке ие болғанымен байланысты. Cursor Mundi өзінің ұзындығымен, көлемімен және автордың сол замандағы экзегетикалық дәстүрлер туралы кең және әртүрлі білімімен ерекше орынға ие.
Creation to the time of Noah;
Flood to the confusion of tongues;
Time of Abraham to the death of Saul;
Reign of David to the Captivity of Judah;
Parentage of the Virgin Mary to the time of John the Baptist;
Baptism of Jesus to the Finding of the Cross. This is called "the time of Grace." Day of Doom and the state of the world after Doomsday. Special prominence is given throughout the work to the history of the Cross. This may be because St. Helena, the mother of Constantine, was reputed to have been of British birth and was exceptionally popular in England. The Cursor Mundi occupies a unique place, because of its length, its scope, and its author's broad and eclectic knowledge of the traditions of exegesis in his time.
Атау
Автор түсіндіргендей, кітап әлем тарихының көбін қамтығандықтан, оны "cursur o werld" деп атау қажет болды, яғни "әлемді басып өтуші", сондықтан Cursor Mundi.
Авторлығы
"Курсор Мунди" қолтаңбасыз, ал мәтіннің еш жерінде автордың аты аталмайды. Дегенмен, автор өзінің "пастор" екенін айтады, ал Rev. Моррис (1892 ж.) оның білімді әрі қарапайым дін қызметкері болғанын көрсеткен. Генрих Хупе болжағандай, оның аты Линдебергтің Иоанны, ол Линкольнширдегі Лимбер Магнамен байланысты, бұл қолжазбаны көшірген жазушының қате оқуына негізделген пікір.
Құрылымы
"Курсор Мунди" өлеңі шамамен 30 мың жолдан тұрады. Ықшам өлеңдер көбінесе сегіз буынды жұптар түрінде жазылған, бірақ Мәсіхтің құмарлық шегуі мен өлімі туралы жазғанда, ақын сегіз және алты буынды ұйқасты жолдарды кезектестіре қолданады. Айқышқа шалынғаннан кейін келетін Мәсіх пен адам арасындағы әңгіме көбінесе алты жолдан тұратын, бір ұйқаспен аяқталатын строфалардан құралған. (G) – Геттинген университеті кітапханасы, Theol. 107 қолжазбасы. (T) – Кембридж, Троица колледжі кітапханасы, R.3.8 қолжазбасы. (E) – Эдинбург, Корольдік дәрігерлер колледжі кітапханасы. (H) – Лондон, Британ кітапханасы, Heralds College of Arms, Arundel 57 қолжазбасы. 14 ғасырдың соңында "Курсор Мунди" және Ричард Хамполдің "Ар-ожданның қозғауы" жинақтарынан тұрады. (L) – Оксфорд, Бодлей кітапханасы, Laud Misc. 416 қолжазбасы. (B) – Bedford қолжазбасы немесе Британ кітапханасы, Лондон, Additional 36983. 15 ғасыр (1442) қолжазбасында "Курсор Мундиден" басқа да бірнеше діни мәтіндер бар (мысалы, "Ар-ожданның қозғауы", Киелі Рух аббаттығы және Кельнның үш патшасы). Британ кітапханасы, Лондон, Additional 31042. Роберт Торнтон көшірген 15 ғасырдың ортасындағы қолжазба.