Кіріспе

Жұмыс істейтін, табысы кедейлік шегінен төмен адамдар – кітап.

Жұмыс істейтін кедейлер – бұл төмен жалақылы жұмыстар мен отбасылық табыстың төмендігіне байланысты табысы белгілі бір кедейлік шегінен төмен болатын жұмыс істейтін адамдар. Бұл адамдар жылына кем дегенде 27 апта жұмыс істейді немесе жұмыс іздейді, бірақ кедейлік шегінен төмен қалады. АҚШ-та жұмыс істейтін кедейлерді ресми өлшеу мәселесі даулы. Көптеген әлеуметтанушылар ресми қолданылатын өлшемдер жұмыс істейтін кедейлердің нақты санын толық көрсетпейді деп санайды. Жақында жасалған бір зерттеу осыны өлшеудің 100-ден астам жолын ұсынды және АҚШ халқының 2-ден 19%-ы аралығындағы көрсеткішті анықтады. Сондай-ақ жұмыс істейтін кедейлерге қалай көмектесуге болатыны туралы да пікір таластар бар. Пікірлер, бір жағынан, кедейлерге әлеуметтік көмекті ұлғайтудан, екінші жағынан, кедейлерді өзін-өзі қамтамасыз етуге ынталандыруға дейін, көбінесе екеуінің де түрлі деңгейде қолдауын білдіреді.

Абсолютті

АҚШ Еңбек департаментінің мәліметінше, жұмыс істейтін кедейлер – «өткен жылы еңбек нарығында (яғни жұмыс істеген немесе жұмыс іздеген) кем дегенде 27 апта өткізген, бірақ кірісі ресми кедейлік шегінен төмен болған адамдар». Яғни, егер адам өткен жылдың жартысынан астам уақытын еңбек нарығында өткізіп, ресми кедейлік шегінен жоғары табыс таппаса, АҚШ Еңбек департаменті оны «жұмыс істейтін кедей» деп санайды. (Ескертпе: АҚШ Халық санағы бюросы белгілейтін кедейлік шегі отбасы мүшелерінің саны мен жасына қарай өзгеріп отырады.) 2021 жылғы мәлімет бойынша, төрт адамдық отбасы үшін кедейлік шегі 27 479 доллар, ал жалғыз адам үшін – 13 788 доллар. Ресми кедейлік шегі 1963 жылғы тағамдық өнімдердің ең төмен бағасының үш еселенген сомасы, отбасының салықтан бұрынғы жалпы табысы және отбасы мүшелерінің саны ескеріле отырып есептеледі. 2017 жылы жұмыс істейтін кедейлердің саны 6,9 миллион адамды құрады. Соңғы деректерге сәйкес, Ұлыбританияда жұмыс істейтін кедейлердің көрсеткіші 10% құрайды, ал 2018 жылы орташа апталық табыс 507 фунт стерлинг болды.

АҚШ-тағы жұмысшы кедейлердің бейіні

2017 жылғы АҚШ Еңбек статистикасы бюросының есебіне сәйкес, өткен жылы кем дегенде 27 апта жұмыс істеген немесе жұмыс іздеген адамдардың 4,5% кедейлік шегінен төмен кіріс алған. Олардың 10,9% жартылай, ал 2,9% толық жұмыспен қамтылған. Кедейлік деңгейі ең жоғары кәсіптер – ауыл шаруашылығы, сондай-ақ жылдам тамақтану немесе бөлшек сауда сияқты қызмет көрсету саласы және құрылыс саласы, тиісінше 9,7%, 9,0% және 7,1% құрайды. Жұмыс істейтін кедейлердің ең ірі этникалық топтары – афроамерикалықтар мен испаниялықтар немесе латын американдықтары, екеуі де 7,9% құрайды, ал ақ нәсілділер 3,9%, азиялықтар 2,9% шамасында. Әйелдердің жұмыс істеп, кедейлікте өмір сүру ықтималдығы ерлерге қарағанда әлдеқайда жоғары – 10% 5,6% қарағанда. Жұмыс істейтін кедейлердің көпшілігі орта мектепті бітірген немесе одан төмен білімді, 5% жоғары білім алған, 3,2% колледждің кіші курсын бітірген, ал 1,5% бакалавр немесе одан жоғары академиялық дәрежеге ие. Балалары бар отбасылардың кедейлікте өмір сүру ықтималдығы жалғыз адамдарға қарағанда төрт есе жоғары, сондай-ақ жалғыз әйелдер басқаратын отбасылар жұмыс істейтін кедей отбасылардың 16% құрайды.

таралуы және дамуы

2018 жылы АҚШ халық санағы бюросының кедейліктің ресми анықтамасы бойынша, 38,1 миллион АҚШ азаматы кедейлік шегінен төмен болды (халықтың 11,8%). Бірақ бұл көрсеткішке 18 жасқа дейінгі балалар, 65 жастан асқан зейнеткерлер және жұмыс істей алмайтын мүгедектер де кіреді. 18 мен 64 жас аралығындағы адамдардың кедейлік деңгейі 10,7% немесе 21,1 миллион адамды құрады. Олардың шамамен жартысы, яғни 5,1%-ы кем дегенде жартылай уақыт жұмыс істеді. АҚШ халық санағы бюросының кедейлік анықтамасын пайдаланғанда, жұмыс істейтін адамдар арасындағы кедейлік деңгейі 1978 жылдан бері салыстырмалы түрде тұрақты болып келеді. Бұл жоспар үйде тамақтанбаған кездегі шығындарды ескермеді, және ол пайдалы деп есептелгенімен, әртүрлілігі шектеулі және бірқалыпты болды, сондықтан бұл уақытша шара ретінде қарастырылды. АҚШ үкіметі бұл санды алды – сол кездегі орташа отбасы табысының үштен бірін тамаққа жұмсайтынын ескере отырып – оны үш есеге көбейтті. Осылайша кедейлік шегін анықтаудың стандартты әдісі қалыптасты. Тамақ жоспары өзгерген жоқ, тек инфляцияға байланысты түзетілді. Бір пікір бойынша, қазіргі уақытта бұл кедейлікті өлшеудің дұрыс тәсілі емес, себебі 1960 жылдардан бері өмір салты күрт өзгерді.

АҚШ Еуропамен салыстырғанда

Басқа да жоғары табысқа ие елдер соңғы 40 жыл ішінде өндіріс секторының төмендеуін бастан өткерді, бірақ көпшілігі АҚШ-тағыдай еңбек нарығының поляризациясына тап болған жоқ. Еңбек нарығының поляризациясы АҚШ, Ұлыбритания және Австралия сияқты еркін нарықтық экономикаларда ең күшті болды. Дания мен Франция сияқты елдер де сол экономикалық қысымға ұшырады, бірақ олардың "қоса алғандағы" (немесе "теңдікке бағытталған") еңбек нарығы институттары, мысалы, орталықтандырылған және ынтымақтастыққа негізделген ұжымдық келісімдер мен күшті ең төменгі жалақы заңдары, олар поляризацияны аз сезінді. Халықаралық зерттеулер көрсеткендей, Еуропа елдеріндегі жұмыспен байланысты кедейлік деңгейі АҚШ-тан әлдеқайда төмен. Бұл айырмашылықтың көп бөлігін Еуропа елдерінің әл-ауқаты АҚШ-қа қарағанда жоғары деңгейде болуымен түсіндіруге болады. Жомарт әл-ауқат мемлекетінің жұмыспен байланысты кедейліктің төмен деңгейімен байланысы "Қауіп факторлары" және "Кедейлікке қарсы саясат" бөлімдерінде егжей-тегжейлі қарастырылған. Келесі графикте Брэйди, Фуллертон және Кросс (2010) деректері қолданылады, ол елдердің шағын үлгісі үшін жұмыспен байланысты кедейлік деңгейін көрсетеді. Брэйди, Фуллертон және Кросс (2010) бұл деректерге Люксембург табыс зерттеуі арқылы қол жеткізді. Бұл график жеке тұлға емес, үй шаруашылығы деңгейіндегі кедейлікті өлшейді. Егер үй шаруашылығының табысы елдің орташа табысының 50%-нан кем болса, ол "кедей" деп есептеледі. Бұл кедейліктің абсолютті емес, салыстырмалы өлшемі. Егер үй шаруашылығының кем дегенде бір мүшесі сауалнама жүргізілген кезде жұмыс істесе, ол "жұмыс істейтін" үй шаруашылығы болып саналады. Бұл графиктен көрінетін ең маңызды мәселе – АҚШ-тағы жұмыспен байланысты кедейлік деңгейі Еуропа елдеріне қарағанда едәуір жоғары.

Жарыс

АҚШ-тағы азшылықтар кедейлікпен өте көптеп зардап шегеді. Афроамерикалықтар мен испаноязылдылардың жұмыс істейтін кедейлер қатарында болу ықтималдығы ақтарға қарағанда екі есе жоғары. 2017 жылы афроамерикалықтар мен испаноязылдылар арасында бұл көрсеткіш 7,9% болса, ақтар үшін 3,9%, ал азиялықтар үшін 2,9% құрады.

Білім

Білім деңгейінің жоғарылауы, әдетте, кедейліктің төмендеуіне алып келеді. Дегенмен, жоғары білім кедейліктен құтылудың кепілі емес. Жұмыс істейтін кедейлердің 5,0%-ы колледж тәжірибесіне ие, 3,2%-ы орта білім алған, ал 1,5%-ы бакалавр немесе одан жоғары білім алған. Қара және испано-америкалықтардың кедейлік деңгейі, ақ және азиялықтарға қарағанда, барлық білім деңгейлерінде жоғары. АҚШ-та студенттік несие бойынша қарыз, егер қарыз алушы несие төлемдерін жабуға жеткілікті жалақы таппаса, капиталдандырылған пайыздың арқасында кедейлікке соқтыруы мүмкін.

Отбасылар

Некеде тұрған және бірге тұратын серіктестер жеке адамдар мен жалғыз ата-аналарға қарағанда кедейлікке ұшырау ықтималдығы төмен. 2018 жылы некеде тұрған және бірге тұратын серіктестердің кедейлікте өмір сүру көрсеткіші 7,7% және 13,9% болды, ал жеке тұлғалар үшін бұл көрсеткіш 21,9% құрады. Жалғыз аналар жалғыз әкелерге қарағанда кедейлікке ұшырау ықтималдығы жоғары, тиісінше 25% және 15,1%.

Мүгедектік

Мүгедектік жағдайы бар жұмысшылар мүгедектігі жоқ әріптестерінен едәуір аз табыс көреді.

Кедейлікке қарсы саясат

Ғалымдар, саясаткерлер және басқалар жұмыс істейтін кедейлікті азайту немесе жою үшін әртүрлі ұсыныстар жасады. Осы ұсыныстардың көпшілігі АҚШ-қа қатысты, бірақ олар басқа елдер үшін де маңызды болуы мүмкін. Бұл бөлімнің қалған бөлігінде ең көп талқыланатын шешімдердің пайдалы және зиянды жақтары қарастырылады.

Әлеуметтік мемлекет жомарттығы

Ломан (2009) және Брэди, Фуллертон және Кросс (2010) сияқты халықаралық зерттеулер нақты көрсетеді, кеңпейіл әл-ауқат мемлекеттері бар елдерде жұмыс істейтін кедейліктің деңгейі, демографиялық жағдайлар, экономикалық өнімділік және еңбек нарығы институттары ескерілген жағдайда да, әл-ауқат мемлекеттері аз кеңпейіл елдерге қарағанда төмен болады. Кеңпейіл әлеуметтік мемлекет жұмыс істейтін кедейлікті азайту үшін екі маңызды міндетті атқарады: ол адамдардың қабылдауға дайын ең төменгі жалақы деңгейін көтереді және төмен жалақы алатын жұмысшылардың көп бөлігін ақшалай және ақшалай емес мемлекеттік жәрдемақылар арқылы кедейліктен шығарады. Дегенмен, 2011 жылға қарай, көптеген Еуропа елдеріндегі жұмыссыздық деңгейі АҚШ-тан төмен болды. Сонымен қатар, Батыс Еуропа экономикасының өсу қарқыны кейде АҚШ-тан төмен болуы мүмкін, бірақ олардың өсу қарқыны көбінесе тұрақтырақ болады, ал АҚШ-тың өсу қарқыны салыстырмалы түрде айқын құбылуға бейім. Жеке штаттар бала күтіміне қаржылық көмек ұсынады, бірақ көмектің мөлшері әртүрлі. Көбінесе көмек Бала күтімі және даму бойынша блок гранттар арқылы жүзеге асырылады. Көптеген субсидиялар қатаң табыс талаптарына сәйкес келеді және көбінесе 13 жасқа дейінгі балалары бар отбасыларға арналған (егер бала мүгедек болса, жас шегі көбінесе ұзартылады). Көптеген субсидиялар үйде күтім жасауға рұқсат береді, бірақ кейбіреулері тек күндізгі күтім орталықтарын қабылдайды, сондықтан талаптарды тексеріңіз. Алайда, академиялық зерттеуде сұралағандардың жартысы нақты мемлекеттік көмек сұрамаса да, қаржылық қолдау үшін салық қайтарымына үміттенгендерін білдірді.

Жалақы және жәрдемақылар

Барбара Эренрайх өзінің "Никель және дим" (2001) кітабының қорытындысында американдықтар жұмыс берушілерге жұмысшылардың еңбекақысын жақсарту үшін қысым көрсетуі қажет екенін айтады. Сондықтан, жұмыспен қамту мүмкіндіктерінің жағдайы жақсармаса, аз қамтылғандар арасында некелерді көбейту ғана жұмыс істейтін кедейліктің деңгейін төмендетуі күмәнді. Қорыта айтқанда, жұмыс істейтін кедейліктің тиімді шешімдері көп қырлы болып табылады. Жоғарыда айтылған ұсыныстардың әрқайсысы АҚШ-та жұмыс істейтін кедейлікті азайтуға көмектесе алады, бірақ олардың кем дегенде бірнешесі бірдей іске асырылса, одан да зор нәтижелерге қол жеткізуге болады.