Кіріспе

Гавайидің әлсіздерді қорғау туралы дәстүрлі заңы – Kānāwai Māmalahoe, немесе Сынық күрек заңы (кейде Сынық ескек заңы деп те аударылады), сондай-ақ Kānāwai hoʻōla kanaka деп аталады, бұл «өмірдің қадірлілігі заңы» деп аударылады, 1797 жылы король Камехамеха I заңы ретінде пайда болған. «Барлық қарттар, әйелдер және балалар жол жиегінде қауіпсіз жатуға тиіс» деген заң штат конституциясының 9-бабы, 10-тармағында бекітілген және соғыс кезінде азаматтар мен басқа да жауынгер емес адамдарға қатысты қазіргі заманғы адам құқықтары заңдарының үлгісіне айналды. Бұл заң Камехамеханың Пунаға жасаған әскери жорығы кезінде болған оқиғаның нәтижесінде құрылды. Оның тобы жағажайда қарапайым халыққа кездесті. Баласын көтеріп кетіп бара жатқан бір адамның қашқанын қуып, екі балықшыны ұстауға тырысқанда Камехамеханың аяғы рифке ілініп қалды. Балықшылардың бірі, Калелеики, оны қорғану үшін күрекпен басына қатты соқты, күрек сынып қалды. Камехамеха сол кезде қаза таба алатын еді, бірақ балықшы оны өлтірмей сақтап қалды. Бірнеше жыл өткен соң, сол балықшы Камехамеханың алдына әкелінді. Оны өлтіруге бұйырмай, Камехамеха балықшының тек өз жерін және отбасын қорғағанын айтты, соның нәтижесінде Сынық күрек заңы жарияланды.

Мәдени контекст

Қанауаи Мамалахоэ Камехамеха І-нің толығымен жаңа ойлап табуы емес, қайта Гавайиде бұрынғы көптеген буын бойы сақталған үкіметтік биліктің заңдылығына қатысты ұғымдардың нақты айқындалуы болды. Гавайи халықтық әңгімелерінде басшыларды қудалау туралы сан алуан оқиғалар бар – көбінесе, бірақ әрқашан емес, халықтың жазалауы арқылы, қарапайым халықтың жаман үкіметке қатысты төзбеушілігінің салдарынан. Саясатта да, басшылықта да шебер, сонымен қатар дағдылы жауынгер болған Камехамеха осы ұғымдарды пайдаланып, халықтың күшті наразылығына айналуы мүмкін жағдайды өзінің саяси пайдасына айналдырды, сонымен бірге болашақ ұрпақ үшін халқының адам құқықтарын қорғады.

Қазіргі заманғы маңыздылығы мен дау-дамайлары

Kānāwai Māmalahoe гавайилік құқықтар, егде жастағылардың құқығы, балалардың құқығы, үйсіздерді қолдау және велосипедшілердің қауіпсіздігі салаларында қолданылды. Ол сондай-ақ Гонолулу полиция бөлімінің белгісінің ортасында кесілген ескектердің символы ретінде бейнеленеді. 1955 жылдан бері Гавайи сауда палатасы жергілікті және ұлттық тұлғаларды "Сынық ескек орденіне" енгізіп, қоғамдық игілікке қосқан үлесін мойындайды. Алғашқы марапатты президент Дуайт Д. Эйзенхауэр алды. Бұл Уильям С. Ричардсон заң мектебінің ресми емес символы болып табылады, ол заңгерлік білім беруге қатысты этикалық принциптерін көрсетеді. Осы ретте, әсіресе Гавайи егемендігі қозғалысының адам құқықтары мәселелерін ескере отырып (Гавайи штатының аннексиясы мен құрылуы көбінесе заңсыз деп есептеледі, себебі ол жеке келісім шартының орнына заң арқылы жүзеге асырылды), Kānāwai Māmalahoe ұзаққа созылған дау-жанжалдың нысаны болды. Мәселелер Камехамеха I заңының штат конституциясында қолданылуы және, әсіресе, туған жерінен айырылған, мемлекеттік пайдалануға немесе жеке меншікке айналған ата-бабаларының жерінде тұратын баспанасыз адамдарға қатысты қарым-қатынас төңірегінде айналады. The Honolulu Star Advertiser басылымы Гавайидегі қазіргі баспанасыз халыққа Сынық ескек заңының қазіргі қолданылуын талқылаған редакциялық мақала жариялады. Мақалада 2014 жылы Гавайи заң шығарушы органына енгізілген 1889 нөміріндегі заң жобасын қолдау және баспанасыз адамдардың құқықтарының жарғысын мойындау туралы мәлімдеме жасалды.