Кіріспе

Активтерді бағалау теориясы

Қаржы саласында арбитраждық бағалау теориясы (АБТ) – қаржы активтерін бағалауға түрлі макроэкономикалық (жүйелік) тәуекел факторларын байланыстыратын көп факторлы модель. Экономист Стивен Росс 1976 жылы ұсынған бұл теория, өзінің алдыңғы моделі – капитал активтерін бағалау моделінен (КАБМ) жақсартылған балама деп есептеледі. АБТ бір баға принципіне негізделген, ол тепе-теңдік нарығында рационалды инвесторлар тепе-теңдік бағасының түзілуіне арбитраж жасауға ұмтылады. Сонымен қатар, жаңа АБТ моделі алдыңғы КАБМ моделіне қарағанда теориялық тұрғыда көбірек қолданылады және динамикалық сипатқа ие. Грегори Коннор мен Роберт Корайчиктың 1986 жылғы мақаласында АБТ аясында портфельдің тиімділігін бағалау тәсілі ұсынылып, Дженсен коэффициентінің портфельдің тиімділігін өлшеуде қолданылуы мүмкіндігі көрсетілген.

Жалпы үлгі

Қайтарулары, факторлық жүктемелері және факторлары бар активтер жиынтығы үшін АТТ-да қолданылатын жалпы факторлық модель: мұнда көпөлшемді қалыпты үлестірім қолданылады. Жалпы, факторлар келесідей таралады деп есептеу пайдалы: мұнда күтілетін тәуекел премиясы векторы және фактордың ковариациялық матрицасы. Қайтарулар мен факторлар үшін шу терминдері өзара байланысты емес деп есептесек, қайтарулардың орташасы және ковариациясы сәйкесінше: Әдетте, біз модельдегі факторларды білеміз деп есептейміз, бұл ең кішкентай квадраттар әдісін қолдануға мүмкіндік береді. Дегенмен, мұның орнына факторлар жасырын айнымалылар деп қарастырып, психометрияда қолданылатын формаға ұқсас факторлық талдау арқылы оларды анықтауға болады.

Халықаралық арбитраж бағасы теориясы

Халықаралық арбитраждық баға теориясы (IAPT) – арбитраждық баға теориясының негізгі идеясының маңызды кеңейтілген нұсқасы, ол валюта бағамының тәуекелі сияқты факторларды ескереді. 1983 жылы Бруно Солник бастапқы арбитраждық баға теориясын халықаралық валюта бағамымен байланысты тәуекелдерді қамтитын етіп кеңейтті, осылайша модельді көп валюталық операциялармен жүзеге асырылатын халықаралық нарықтарда қолдануға мүмкіндік берді. Солник пікірінше, барлық халықаралық активтерге ортақ бірнеше факторлар болуы мүмкін, ал керісінше, кейбір нарықтарға ұлттығына байланысты қолданылатын басқа да ортақ факторлар болуы мүмкін. Fama және French 1995 жылы үш факторлы модель ұсынды, бұл модель Солник ұсынғандай, интеграцияланған халықаралық нарықтарда факторлардың ортақ жиынтығы болуы мүмкін екенін көрсетеді, соның салдарынан олардың моделін пайдалану арқылы барлық интеграцияланған нарықтардағы активтерге баға белгілеуге болады. Fama және French үш факторлы моделі акциялардың табысын нарықтық тәуекел, мөлшері және құны негізінде түсіндіруге бағытталған. 2012 жылғы зерттеме мақсаты – Солниктің IAPT моделін эмпирикалық тұрғыдан зерттеу және базалық валютаның құбылулары активтердің тәуекелдік сыйлықақыларына тікелей және түсінікті әсер ететіні туралы ұсынысты тексеру болды. Бұл жеке инвестордың табысын валюталық және валюталық емес (жалпы) табысқа бөліп, қайтару қатынасын құру арқылы тексерілді. Зерттемеде Fama және French үш факторлы моделі (жоғарыда түсіндірілгендей) қолданылды, ол халықаралық валютаның ортақ факторларға тигізетін әсерін бағалауға мүмкіндік берді. Халықаралық нарықтардағы жалпы валюталық тәуекел тікелей валюталық тәуекел мен қалдық нарықтық факторлардан тұрады деген қорытындыға келді. Бұл, эмпирикалық деректермен бірге, валютаның құбылулары тәуекелдік сыйлықақыларға және АПТ моделіне кіретін факторлық жүктемелерге тікелей әсер ететінін растайды, демек, IAPT моделінің дұрыстығын нақтылайды.