Кіріспе

Дифиллоботриум – жалпақ құрттар туысы. Олар адамдарда шикі немесе жеткіліксіз пісірілген балықты тұтыну арқылы дифиллоботриозды қоздыруы мүмкін. Дифиллоботриозды қоздыратын басты түр – D. latum, ол кең таспа құрт немесе балық таспа құрты деп белгілі. D. latum – балықтар мен сүтқоректілерді зарарлайтын псевдофиллидті цестода. D. latum Скандинавия, Батыс Ресей және Балтық елдерінде таралған, бірақ қазір Солтүстік Америкада, әсіресе Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағында да кездеседі. Ресейдің Солтүстік-Шығысында, екінші аралық иесі ретінде Тынық мұхитының бұрышы бар D. klebanovskii анықталды. Дифиллоботриум туысына D. dendriticum (бұрыш таспа құрты), бүкіл солтүстік жарты шарға тараған, D. pacificum, D. cordatum, D. ursi, D. lanceolatum, D. dalliae және D. yonagoensis түрлері де кіреді, олардың барлығы адамдарға өте сирек жұғады. Жапонияда адамдардың арасында ең көп кездесетін түр – D. nihonkaiense, ол 1986 жылы ғана D. latum-нан бөлек түр ретінде анықталды. Соңғы молекулалық зерттеулер D. nihonkaiense мен D. klebanovskii бір түр екенін көрсетті.

Морфология

Ересекті құрт үш айқын морфологиялық бөліктен тұрады: сколекс (басы), мойын және дененің төменгі жағы. Сколокстің әр жағында ішекке бекінуге арналған ботрий құрамындағы тіріс тәрізді ойық бар. Сколикс мойынға, яғни көбейгіш аймаққа бекінеді. Мойыннан құрттың көбею органдары орналасқан көптеген проглотит сегменттері өседі. D. latum – адамдардағы ең ұзын таспа құрты, оның орташа ұзындығы он метрді құрайды. Көптеген басқа таспа құрттарынан айырмашылығы, Diphyllobothrium жұмыртқалары адам нәжісімен шыққанда көбінесе эмбриондалмайды. Ересектерде проглотиттер ұзындығынан енірек болады (сондықтан оны кең таспа құрты деп атайды). Барлық псевдофиллидті цестодалардағыдай, жыныс тесіктері орталық жағынан ашылады.

Өмірлік цикл

Ересек таспа құрттар адамдарға, иттілерге, мысықтарға, аюларға, етегі барлық аяқты жануарларға және мысықтәрізділерге жұқтыруы мүмкін, бірақ кейбір жануарларға қатысты мәліметтердің дұрыстығы күмәнді. Жас жұмыртқалар соңғы мезбені құрап, құрттардың көбейетін сүтқоректі жануарлардың нәжісімен шығарылады. Копепод сияқты қолайлы тұщы су шабақтары жұтқаннан кейін, корацидиялар процеркоид дернәсілдеріне айналады (бірінші аралық мезбен). Процеркоид дернәсілдері көпеподты миноу немесе басқа ұсақ тұщы су балықтары (әдеттегі екінші аралық мезбен) жұтқаннан кейін, шабақтан босатылып, балықтың етіне еніп, онда плероцеркоид дернәсіліне (спарганумға) дамиды. Плероцеркоид дернәсілдері соңғы мезбенге (адамдарды қоса) жұқтыру кезеңі болып табылады. Адамдар көбінесе жартылай пісірілген миноу және осыған ұқсас ұсақ тұщы су балықтарын жемейді, сондықтан олар жұқтырудың маңызды көзі болып табылмайды. Дегенмен, осы кішкентай екінші аралық мезбендерді ірі жыртқыш балықтар, мысалы, форель, судақ, шабақ және сазан жеуі мүмкін. Бұл жағдайда спарганум ірі жыртқыш балықтардың бұлшық еттеріне қоныстанып, сүтқоректілер осы аралық мезбен балықты шикі немесе жартылай пісірілген күйінде жеу арқылы ауруға шалдығуы мүмкін. Жұқтырылған балықты жұтқаннан кейін плероцеркоидтер жетілмеген ересек құрттарға, содан кейін жұқа ішекте орналасатын ересек таспа құрттарына айналады. Ересек құрттар ішек қабырғасына екі жақты ойыстар (ботриялар) арқылы бекінеді. Кейбір түрлерде, мысалы D. latum, ересек құрттардың ұзындығы 10 метрден асып, 3000-нан астам проглоттидтері болады. Таспа құрттардың сегменттері (проглоттидтер) құрттың негізгі денесінен үнемі бөлініп, циклді қайта бастау үшін тұщы суға жас жұмыртқаларды шығарады. Жас жұмыртқалар проглоттидтерден шығарылады (бір құрттан күніне 1 миллионға дейін жұмыртқа) және нәжіспен шығарылады. Адамдарда инкубациялық кезең, одан кейін нәжісте жұмыртқалар пайда бола бастайды, әдетте 4-6 аптаға созылады, бірақ 2 аптадан 2 жылға дейін ауытқуы мүмкін.

Ауру

Дифиллоботриаз – паразиттік, зооноздық инфекция. D. latum аурудың кең спектрін және ауырлық деңгейін қоздырады. Таспа құрт иесіндегі бірнеше иммуномодуляторлардың концентрациясын өзгертеді. Сонымен қатар, ол нейроэндокриндік жауаптарды реттеу және секреция мен ішек қозғалысын күшейту арқылы асқазан-ішек жолында құрылымдық өзгерістерге де себеп болуы мүмкін. Зақымдану құртқа және оның миллиондаған жұмыртқаларына (күнделікті шамамен 1 миллион) қарсы организмнің иммундық жауабынан да туындауы мүмкін, бұл мастоциттер және эозинофильді жасушалардың дегрануляциясы арқылы қабыну цитокиндеріне әкеледі. Дифиллоботриоз – 20 миллионға дейін адамдарға жұққан балықтан таралатын ең маңызды зооноздық ауру саналады. D. latum адамдарда B12 витаминінің жетіспеушілігін тудырады, бұл мегалобласттық немесе қанайналымдық анемияға алып келеді. Құрт диеталық B12 витаминінің шамамен 80% -ын сіңіреді, ал созылған инфекция іш ауруына, механикалық кедергіге және темір тапшылығы анемиясының белгілеріне әкелуі мүмкін. D. latum инфекциясы ұзаққа созылған пациенттерге никозамид немесе празиквантел сияқты антипаразиттік препараттармен бірге B12 витаминін толықтыру ұсынылуы керек.