1980 жылғы «Уақыт кеңістігі» романы туралы

Кіріспе

1980 жылы Грегори Бенфордтың романы.

«Таймскейп» – американдық жазушы Грегори Бенфордтың 1980 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы (авторлық құқығы көрсетілмеген Хиллари Фойстермен бірлесіп жазылған, Бенфордтың қарындасы, ол «қолжазбаға маңызды үлес қосты» деп есептеледі). Роман 1981 жылғы «Небула» және 1980 жылғы «Британдық ғылыми фантастика» сыйлықтарын, сондай-ақ 1981 жылғы ең үздік ғылыми фантастикалық роман үшін Джон У. Кэмпбелл атындағы естелік сыйлығын жеңіп алды. 1981 жылы «үздік халықаралық көркем әдебиет» номинациясында «Дитмар» сыйлығына ие болды. Роман ғылыми фантастика мен әдебиет сыншылары тарапынан кейіпкерлерді терең зерттеуі және қарым-қатынастардағы драмалық шиеленістерін, сонымен қатар уақыт саяхаты және экологиялық проблемалар сияқты ғылыми фантастиканың дәстүрлі элементтерін үйлестіргені үшін жоғары бағаланды. «Pocket Books» баспасы бұл кітаптың атауын өздерінің ғылыми фантастикалық сериясы үшін пайдаланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман жазылған уақыттан бастап, 1980 жылы жарық көргеннен кейін екі тұрғысынан қарастырылған. Бірінші бағыт 1998 жылға қадам басады, онда балдырлардың гүлдеуі және құрып кету сияқты экологиялық апаттар кең ауқымды жойылудың алдында тұр. Роман оқиғаларынан бұрын болған студенттік наразылықтар мен Нью-Йорк қаласына қарсы ядролық терроризм сияқты басқа да оқиғалар айтылады. Бұл бағыт Ұлыбританиядағы Кембридж университетімен байланысы бар ғалымдар тобының 1962–1963 жылдары Жердің астрономиялық орнына тахион арқылы хабарлар жіберіп, болашақтағы апат туралы өткенге ескертуге тырысуын көрсетеді. Тахион жарықтан жылдам қозғалатындықтан, бұл хабарлар өткенге жетеді. Бұл күш-жігерді ағылшын Джон Ренфрю және америкалық Грегори Маркхэм жетекшілік етеді, олар Бенфордтың бейнесімен ұқсас. Екінші бағыт 1962 жылы Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы Калифорния университетінде (UCSD) Ла-Хойяда орналасқан, онда жас ғалым Гордон Бернштейн өздігінен резонанс және индий антимонидіне қатысты физикалық тәжірибеде аномальды шуды анықтайды. Ол және оның студенттік көмекшісі Альберт Купер (автордың өзінің UCSD-дегі тәжірибесіне негізделген болуы мүмкін) шудың Морзе кодын құрастыру үшін уақытталған импульстар түрінде келіп жатқанын біледі. Нәтижесінде, 1998 жылғы команданың әже парадоксын болдырмау үшін жасаған тырысыстарының нәтижесінде, хабарлама стаккато сөйлем үзінділері мен шатасқан әріптерден тұрады. Олардың мақсаты – өткен зерттеушілерге ағымдағы экологиялық дағдарысты шешу үшін жеткілікті ақпарат беру, бірақ дағдарыстың толық шешілуіне жеткіліксіз (осылайша өткенге сигнал берудің қажеттілігін жойып, парадокс тудырмау). Хабарламаның биологиялық сипатынан туындаған профессор Бернштейн оны биология профессоры Майкл Рамзимен бөліседі. Хабарламада астрономиялық координаттар болғандықтан, ол оны Сол Шриффермен де бөліседі, ол Фрэнк Дрейкпен Озма жобасында жұмыс істеген ойдан туған ғалым. Бастапқыда бұл кейіпкерлер хабарламаның нағыз мағынасын түсінбейді. Рамси оны советтік биотерроризмге ишарат жасайтын әскери хабарлама деп санайды, ал Шриффер оны ғарыштан келген деп ойлайды. Шриффер бұл теорияны жариялап, өзінің зерттеулерінде Бернштейннің есімін атайды. Алайда Бернштейннің бақылаушысы Исаак Лейкин хабарламаға күмәнданады және Бернштейннің бастапқы жобасымен жұмыс істеуін және сигналға назар аудармауын қалайды. Осылайша, тәжірибелер тоқтатылып, Бернштейн жоғарылаудан бас тартылады, ал Купер кандидаттық емтиханды сәтсіз аяқтайды. Сигнал сонымен қатар Бернштейннің қарындасы Пеннимен қарым-қатынасындағы қиындықтарды күшейтеді. 1998 жылы Ян Петерсон Ла-Хойядағы сақтау орнынан хабарламалар алынғанын көрсететін қағазды табады. Осы уақытта балдырлардың гүлдеуінің вирустық сипаты күтілгеннен гөрі жылдам және көптеген ақпарат құралдары арқылы таралып жатқаны анықталды. Су айналымы арқылы сіңірілген вирустық материалдың салдарынан пайда болған ерекше сары бұлттар жақын арада планетаның ауыл шаруашылығына да әсер етеді, соның салдарынан тамақ уланудың кең таралған жағдайларына әкеледі. Америка Құрама Штаттарына ұшып бара жатқанда, Маркхэм ұшақ апатынан қаза табады, өйткені ұшқыштар бұлттардың біріне тым жақын ұшып, құрысуға ұшырайды. Өткен оқиғалар желісінде, қазір 1963 жылға жеткен Бернштейн сигналдардан бас тартпайды. Ол сигнал шуы Колумбия университетінің зертханасында байқалған кезде марапат алады (тахион тұжырымын ойлап тапқан Колумбияның Джеральд Файнбергке деген құрмет). Хабардағы нұсқауларды пайдаланып, Рамзи бақыланатын тәжірибеде гүлдеу жағдайларын қайталайды және оның қаншалықты қауіпті екенін түсінеді. Бернштейн хабардағы астрономиялық координаттардың 1998 жылы Жердің Күннің шыңына байланысты болатын орнын көрсететінін біледі. Сонымен қатар ол болашақтан одан да көп, үмітсіз хабар алады. Нақты дәлелдер келтіріп, Бернштейн өзінің зерттеулерін жариялайды. Бұл шешімнің салдары зор. 22 қарашада Даллас қаласында физика мұғалімі жоғары сынып оқушысын Бернштейннің зерттеулерінің көшірмесін алу үшін Техас мектеп кітап қоймасына жібереді. Ол Ли Харви Освальдтың президент Джон Кеннедиге жасаған қастандық әрекетіне кедергі келтіреді, атушыға шабуыл жасайды және өлімге әкелетін үшінші оқты қате бағытқа бұрады. Кеннеди ауыр жарақат алғанмен, аман қалады. Бұл парадокс балама әлемді тудырады және түпнұсқа 1998 жылмен байланысты тоқтатып қояды. Соңғы тарауларда түпнұсқа 1998 жылдың өмір сүруге жарамсыз, құлдырап бара жатқан әлемі көрсетілген, экологиялық апаттың күшеюі адам өміріне айқын әсер етеді. Петерсон ол бұрыннан дайындаған бекітілген шаруа үйіне шегінеді. Ренфрю сигналдарды жіберіп беруді жалғастырады (Гордон алған одан да анық хабарды қоса), бірақ ғимараттың генераторы тоқтағанша. Алайда, ол 2349 жылдан келген сигналды алады. Соңғы тарауда, 1974 жылғы баламалы әлемде ғылымдағы жетістіктері үшін марапаттау рәсімі өтеді. Кеннедидің аман қалғандығына байланысты, марапаттарды табыстаған Америка Құрама Штаттарының Президенті Уильям Скрантон, телефондық тыңшылық салдарынан Бобби Кеннедиді жеңген адам болып саналады. Сигналдан туған жұмыстары үшін ғалымдар марапатталады, оның ішінде Бернштейн, ол тахионды ашқандығы үшін Энрико Ферми сыйлығын алады.

The story is written from two viewpoints, equidistant from the novel's publication in 1980. The first thread is set in a 1998 ravaged by ecological disasters such as algal blooms and diebacks on the brink of large scale extinctions. Various other events are mentioned in passing, such as student riots and an event of nuclear terrorism against New York City that took place before the events of the novel. This thread follows a group of scientists in the United Kingdom connected with the University of Cambridge and their attempts to warn the past of the impending disaster by sending tachyon induced messages to the astronomical position the Earth occupied in 1962–1963. Given the faster than light nature of the tachyon, these messages will effectively reach the past. These efforts are led by John Renfrew, an Englishman, and Gregory Markham, an American most likely modeled on Benford himself. The second thread is set at the University of California, San Diego (UCSD), in La Jolla, California in 1962, where a young scientist, Gordon Bernstein, discovers anomalous noise in a physics experiment relating to spontaneous resonance and indium antimonide. He and his student assistant, Albert Cooper (also likely based on the author and his experiences at UCSD), discover that the noise is coming in bursts timed to form Morse code. The resulting message is made of staccato sentence fragments and jumbled letters, due to the 1998 team's efforts to avoid a grandfather paradox. Their aim is to give the past researchers enough information to start efforts on solving the pending ecological crisis, but not enough that the crisis will be entirely solved (thus making a signal to the past unnecessary and creating a paradox). Due to the biological nature of the message, Professor Bernstein shares the message with a professor of biology, Michael Ramsey. Since the message also gives astronomical coordinates, he also shares it with Saul Shriffer, a fictional scientist who is said to have worked with Frank Drake on Project Ozma. Initially, these characters fail to understand the true meaning of the message. Ramsey believes it to be an intercepted military dispatch hinting at Soviet bioterrorism, while Shriffer thinks the message is of extraterrestrial origin. Shriffer goes public with this theory, mentioning Bernstein in his findings. However, Bernstein's overseer, Isaac Lakin, is skeptical of the messages and wants Bernstein to keep working on his original project and ignore the signal. As a result of this interruption in their experimentation, Bernstein is denied a promotion and Cooper fails a candidacy examination. The signal also exacerbates difficulties in Bernstein's relationship with his girlfriend, Penny. In 1998, Ian Peterson recovers a safe deposit box in La Jolla containing a piece of paper indicating that the messages were received. Meanwhile, it is clear that the viral nature of the algal bloom is spreading it faster and through more media than originally expected. Strange yellow clouds that have been appearing are said to be a result of the viral material being absorbed through the water cycle, and it soon affects the planet's agriculture as well, resulting in widespread cases of food poisoning. Flying to the United States, Markham is killed in a plane crash when the pilots fly too close to one of the clouds and experience seizures. In the past storyline, now advanced into 1963, Bernstein refuses to give up on the signals. He is rewarded when the signal noise is also observed in a laboratory at Columbia University (a nod towards the inventor of the tachyon concept, Gerald Feinberg of Columbia). Using hints in the message, Ramsey replicates the conditions of the bloom in a controlled experiment and realizes the danger it represents. Bernstein finds out that the astronomical coordinates given in the message represent where the Earth will be in 1998 due to the solar apex. He also receives a more coherent, despairing message from the future. Having built a solid case, Bernstein goes public and publishes his results. This decision has monumental consequences. On November 22, a high school student in Dallas is sent by his physics teacher to the Texas School Book Depository to get a copy of Bernstein's findings. There he interrupts Lee Harvey Oswald's assassination attempt on President John F. Kennedy, attacking the shooter and sending the would be fatal third shot awry. Though seriously injured, Kennedy survives. This paradox creates an alternate universe and forever ends the contact with the original 1998. The concluding chapters portray the 1998 of the original timeline as a bleak, failing world, the intensified ecological disaster taking a noticeable toll on the human way of life. Peterson retreats to a fortified country farmhouse which he has obviously prepared well in advance. Renfrew continues to send out signals (including the more coherent one that Gordon receives) until the building's generator gives out. Before it does, however, he receives a signal purportedly from the year 2349. In the final chapter, set in the alternate 1974, an awards ceremony is held for achievement in science. In light of Kennedy's survival, the United States President giving out the awards is William Scranton, who is said to have defeated Bobby Kennedy due to a telephone tapping scandal. The scientists whose work stemmed from the signal are honored, including Bernstein, who receives the Enrico Fermi Prize for his discovery of the tachyon.