Кіріспе

Amorphophallus konjac

Konjac (немесе konjak, /lang/'/k//ɒ//n//j//æ//k/, /'/k//ɒ//n//dʒ//æ//k/ KONyak, KONjak) және konnyaku – Аморфофалл коньягінің жалпы атауы, Оңтүстік-Батыс Қытайдың Юньнань провинциясына тән, жеуге жарамды түйнектік сабағы бар көкөніс түрі. Гүлдері қара-қызғылт түсті, 55 см (22 дюйм) дейін ұзын, қоршаулы жапырақшада (spathe) жетіледі. Бұл өсімдіктің түйнектік сабағынан жасалған тағам ағылшын тілінде жапонша konnyaku деген атаумен кеңінен танымал. Коньяк 6-шы ғасырдан бері Жапонияда емдік тағам ретінде қолданылып келеді.

Өсіру және пайдалану

Конжак Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда өсіріледі және одан сол аттас ұн мен желе жасау үшін қолданылатын ірі крахмалды түйінділері бағалы саналады. Ол сонымен қатар гелатинге вегетариандық балама ретінде де қолданылады. Жапонияда өндірілетін конжақтың 90% астамы Гунма префектурасында жасалады.

Шығыс Азия

Жапон тағамдарында коньяк (коньяку) оден сияқты тағамдарда кездеседі. Ол әдетте моңғолдақ сұр түсті және көптеген желатиндерге қарағанда тығыз. Оның өзіндік дәмі өте шамалы; көбінесе кездесетін түрі тұзға ұқсас, көбінесе теңіздің иісі мен дәмі сезіледі (оған қосылған теңіз шөптерінің ұнтағынан, бірақ кейбір түрлерінде теңіз шөптері болмайды). Жапонияда оны дәмінен гөрі текстурасы үшін бағалайды. (糸蒟蒻) – коньяктан жасалған, жіптей кесілген жапон тағамы. Оны әдетте пісіру алдында суымен бірге пластик қаптарда сатады. Атауының мағынасы – «жіп коньяк». Жапон коньякуын коньяк ұнын сумен және әк суымен арастырып дайындайды. Хиджики оның қара түсі мен ерекше дәмін беру үшін жиі қосылады. Ешқандай бояушы қоспалар қосылмаса, коньяк ақ түсті болады. Содан кейін оны қайнатып, суытып, қаттыру үшін салқындатады. Коньяқты кеспе нұдл түрінде жасағанда ширатаки деп атайды және сукияки мен гюдон сияқты тағамдарда қолданылады.

Дәстүрлі медицина

Конжак өсімдігінің құрғатылған түйнегінде шамамен 40% глюкоманан гомуы бар. Бұл полисахарид конжак желесін тұтқыр затқа айналдырады, оны дәстүрлі қытай медицинасында қолдануға болады.

Жеміс желімшегі

Конжактан Шығыс Азияда танымал жеміс желесінен жасалған тәтті тағам дайындауға болады, ол АҚШ-та личи тостағандары (әдеттегі дәмі бойынша) немесе конжак қандыры деп белгілі, көбінесе бір тістеп жейтіндей пластикалық тостағандарда ұсынылады.

Суға бату қаупі

Мүмкін, Сан-Франциско шығанағы аймағында балалар мен қарт адамдардың коньяк қант жеп тұншығуынан болған бірнеше қайғылы оқиғалар мен өлімге жақын жағдайлардың нәтижесінде, АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) 2001 жылы өнімдерге ескертулер шығарды, содан кейін АҚШ және Канадада қайтарып алу шаралары жүргізілді. Жақындағы веб-сайттарда тұншығу және ішек бітелу қаупі туралы ескертулер жарияланды. Желатин және басқа да көп қолданылатын гельдейтін заттардан өзгеше, коньяк жемісінің желесі ауызда оңай ерімейді. Кейбір өнімдердің гелі соншалықты берік болып келеді, оны ыдырату үшін шағу қажет. Өнімді ыдыстан ақырын қысып шығаруға арналған болса да, тұтынушы жеткілікті күшпен сорып алып, оны трахеяға түсіріп алуы мүмкін. Осы қауіптің алдын алу үшін Еуропалық Одақ пен Австралия коньяк жемісінің желесіне тыйым салды. Кейбір коньяк желелерінің мөлшері мен консистенциясы тұншығу қаупін тудырмаса да, үкіметтік тыйымдарға қарамастан әсер етеді. Көптеген өнімдерде ата-аналарға ескерту жазылған, олар балаларына бермес бұрын желеді мұқият шағу керектігін айтады. Жапонияның коньяк тағамдарын өндіруші ірі компаниясы MannanLife, 21 айлық жапон бала тоңазытылған MannanLife коньяк желесімен тұншығып қайтыс болғаннан кейін желе өндірісін уақытша тоқтатты. 1995 жылдан 2008 жылға дейін коньяктан тұншығып 17 адам көз жұмды. MannanLife коньяк желесінің қаптамасына тұтынушыларға арналған қосымша хабарлама қосылды, онда оны кішкентай балаларға беру алдында кішірек бөліктерге бөлуге кеңес берілді. 1999 жылы Калифорния штатының Сан-Хосе қаласында тұратын 8 жасар Мишель Энриль коньяк гелінен жасалған тәттіге тұншығып қалды. Ол комаға түсіп, 27 айдан кейін 11 жасында қайтыс болды. Энрильдер Тайваньдық тәтті өндіруші компанияға қарсы 16,7 миллион долларлық сот шешімін жеңіп алды.

Вегандық теңіз өнімдері баламасы

Конжак түйінді ұнтағының айқын балық иісі бар және ол вегандық теңіз өнімдерінің балама өнімдерінің құрамына қолданылады. Оны өсімдік негізіндегі теңіз өнімдерінің түрлеріне қосуға болады. Қытай асүйінде, акула қанатының сорпасын өсімдік негізінде дайындағанда, акула қанатының орнына жұқа конжак гелі қолданылуы мүмкін.

Басқа қолданыстар

Конжакты Кореяда танымал және Батыста күннен-күнге танымал болып жатқан бетке арналған массаж құралдары ретінде де қолдануға болады. Ең көп қолданылатыны – конжак шүберегі, ол ерекшелігімен көзге түседі, себебі оны әдеттегі арқандар немесе сүлгілер сияқты теріні тітіркендіретін құралдармен салыстырғанда, сезімтал теріге де қолдануға болады. Оны дәрілер мен құрылғыларды, мысалы, ішекке бағытталған дәрілерді жеткізу жүйелерін (OCDDS) жасау үшін пайдалануға болады, бұл дәрілерді тікелей ішекке жеткізуге мүмкіндік береді. Жапонияда дәстүрлі қолмен қағаз жасау кезінде конняку қағазға бояу, үйкеу, бүктеу және момигами сияқты басқа да манипуляциялар үшін беріктік сыйлайды. Ширатаки кеспесі АҚШ-та аз көмірсутектерімен танымал.