Кіріспе

Аректриомантия (алекторомантия немесе алекторомантия деп те аталады; ἀλεκτρυών және μαντεία сөзінен шыққан) – жануардың, әсіресе ақ әтеш немесе әтештің, жерге шашылған астыққа (мысалы, бидайға) тоқуын бақылап білу арқылы болжаудың бір түрі. Пулуларийдің міндеті – осы мақсатқа пайдаланылатын құстарды бағып, тамақтандыру еді. Болжаушы астықты әріптер түрінде тізіп, құстардың қай әріпті тоқитынын байқап, жақсы хабар алуға тырысады. Тағы бір нұсқада, құс шеңбердің ортасына байланады, ал шеңбердің шетіне әліпби бойынша әріптер белгіленеді, әр әріптің қасына астық салынады. Құс әр түйірді тоқитын сайын, болжаушы сол әріпті жазып алады. Құс жеген сайын түйірлер қайтадан толықтырылады, соның салдарынан әріптер қайталанып жазылуы мүмкін. Жазылған әріптердің тізбегінде белгілі бір хабар жасырынып тұрады. Бұл болжау түрі Ouija тақтасымен (әріптерді кездейсоқ таңдау арқылы), гиромантиямен (болжаушының төңірегіндегі шеңберден әріптерді кездейсоқ таңдау арқылы) және орнископиямен (құстардың қимыл-қозғалысы арқылы болжау) байланысты. Алектриомантия – қасиетті әтешті құрбан етудің де бір түрі. Алектриомантия арқылы қасиетті әтешті пайдалану осы діни мағынада түсіндіріледі және құдайлар мен адамдар арасында байланыс орнату мақсатымен өткізілетін әтеш шайқасы ретінде қарастырылады.

Тарих

Әлемнің әртүрлі аймақтарында әтештерді болжау үшін жиі пайдаланған, және ғасырлар бойы әртүрлі әдістер қолданылып келген. Бұл бақырлықтың ең көп таралған және танымал түрі – әріптерге шашылған жүгеріні жеп жатқан әтешті бақылауға негізделген. Бұл тәжірибе Күн немесе Ай Торпақ немесе Арыстан шоқжұлдызында болған кезде қолданылған. Жерге әріптерден шеңбер (бастапқыда 24 әріп, себебі j, v әріптері i, u сияқты саналған) салынды және әр әріптің үстіне дәнді азық шашылды. Содан кейін, әдетте ақ түсті әтешті босатып, ол дәндерді жеуге рұхсат етілді, осылайша жақсылықты білдіретін әріптерді таңдады. Таңдалған әріптер таңдау ретімен оқылуы немесе анаграмма жасау үшін қайта жинақталуы мүмкін. Кейде болжаушылар екі-үш әріп алып, оларды түсіндіретін. Әтеш жеген дәндердің орнына қосымша дәндер салынды. Бұл сиқыр өнерінің қанша уақыттан бері қолданылып келгенін нақты білмейміз, бірақ оны кем дегенде 300 жылға дейін араб тегіндес сириялық неоплатоник философ Ямблихтың куәліктерімен байланыстыруға болады. Аңыз бойынша, сиқыршы Ямблих осы өнерді Валенс Цезардың орнын басатын адамды анықтау үшін қолданған, бірақ "Тхео" әріптеріндегі төрт дәнды таңдаған құс Теодосий, Теодот, Теодорус немесе Теодект кім екеніне нақтылық бермеді. Бірақ Валенс бұл туралы білген соң, аты осы әріптермен басталатын бірнеше адамды өлімге кесті.

Африка

Африкада қара тауық немесе әтеш қолданылады, мұндай діни тәжірибе мен сенімде "болашақты болжау, құдайдан шабыт алу" мақсатымен қасиетті әтеш немесе қасиетті ыдыс деп атауға болады. Африкалық баяндамашы жерге дәнді шашып, құс жеп болған соң, жерде қалған белгілерді түсіндіреді. Тағы бір әдіс, аздап қолданылатын болса, алфавит әріптерін тізбектеп айту және әтеш қай әріпте шақырса, сол әріптерді жазып алу болып табылады. Әріптер ретімен тіркеліп, содан кейін баяндамашылар таңдаған сұраққа жауап ретінде олар түсіндірілетін еді.

Римдік электромантия

Алектриомантия римдіктер арасында терең тамырланған дәстүрдің бір бөлігі болды, онда тауық жануарды болжамшы деп сену арқылы түрлі болжаулар жасау үшін пайдаланылды. Осы себепті тауық қоғамдық саясатта маңызды рөл атқарды, себебі ешбір маңызды шешім жануарды болжау рәсімдерінде қолданбай қабылданбады. Тауықтың мүшелері, қауырсындары, терісі, еті және сүйектері арқылы болашақты болжау үшін де қолданды, осы үшін арнайы күрәбастылар дайындалған. Римдіктердің тауықпен болжау ырымдары күрделі және ұйымдасқан, осындай дәстүрді қолданған ежелгі өркениеттердің арасында теңдесі жоқ. Осының алғашқы түрлерінің бірін этрускілер жасады, олар өмірдің ең маңызды мәселелеріне жауап табу үшін тауықты пайдалана отырып, алектриомантияның күрделі рәсімін құрды. Бұл процесте этрус әліпбиін бейнелейтін жиырма бөлікке бөлінген шеңбер пайдаланылды, әр бөлікке жүгері шашылды. Құс ортаға қойылып, оның тамақ іздеу реті тіркелді. Атап айтқанда, ежелгі Римде ұрлық жасағандарды анықтау үшін алектриомантия қолданылды. Алектриомантияның сирек кездесетін, ескірген мағынасы – "құйрық тасы арқылы болжау". Құйрық тасы немесе алектория – "бұлақтай үлкен, кристалл түстес тас, кейбір әтештердің ағазасынан немесе ішегінен табылған" (Котгрейв). Бұл тастар әтештің ағазасынан табылған деп есептелді. Олар римдіктерге белгілі болған (латын тілінде "alectoria gemma", яғни "әтештің асыл тасы") және оларға сиқырлы күштер тән деп саналды. Олардың литомантиялық болжау үшін қолданылғаны белгілі, бірақ оның егжей-тегжейлі сипаттамасы табылмады.