Кіріспе

Ирланд мифологиясындағы мифологиялық жандардың түрі, ирланд мифологиялық тұлғасы.

Дуллахан (ирландша: Dubhlachan; dúlachán, /'//d//u://l//@//,//h//a://n///) – ирланд фольклорындағы аңыз жандардың бір түрі. Ол қара атта бассыз шабандоз немесе өзінің басын алып жүретін атшы ретінде бейнеленеді. Бұл туралы түпкілікті дереккөздерде кеңінен айтылмаған, тіпті Ирландиялық фольклор комиссиясы Dúchas-тың кең ауқымды веб-сайтында да оған еш сілтеме жоқ. Сондықтан Дуллахан бастапқыда ирланд ауызша дәстүрінің бір бөлігі болғанына күмән туады.

Этимология

Дулахан немесе Дулахан (Dubhlachan [Duḃlaċan]) "гобгоблин" (жалпы термин; мысалы, Дулахан "unseelie (зұлым) фея" деп сипатталған), сөзбе-сөз "қараңғы, мұңды адамды білдіреді", - дейді лексикограф Эдвард О'Райли. Дулахан және Дуррахан – бұл "гобгоблинге" қатысты баламалы сөздер, және бұл формалар этимологиялық тұрғыдан dorr/durr "ашу" немесе durrach "қастық" немесе "аса қатыгез" деген сөздерден шыққан болуы мүмкін. Алғашқы ирланд тіліндегі сөздің түбірі dubh, яғни "қара" дегенді білдіреді. Дуллахан кейіннен "қараңғы, ашулы, мұңды, қатыгез немесе қастық жаратылыс" деп түсіндірілді. Крокердің материалдарына сүйенген О’Ханлонның кітабынан алынған (бұл merrow туралы материалдарға қатысты Фрэнк Кинаханның ескертуіне де қатысты). Әдетте қара атқа мінген (ат мінген адамның түсі туралы жалпылама мәлімет). Крокердің "Хенлонның диірмені" әңгімесінде "алты қара аттың тартқан қара колысқа" сипаттама бар. Крокердің түсіндірмесінде сондай-ақ "The Spectator" басылымынан "басы жоқ қара ат пішіндес рух" туралы хабарлама келтірілген.

Көру

Қазіргі заманғы бір комментатор Дуллаханның кесілген басымен көре алатынын және оны "өлімге жақын тұрған адамдарды іздеу үшін айналаға қарауға" пайдалана алатынын айтты. Ал, "Жемістік кешкі ас" ертегісіндегі бассыз көлікші "соқыр (ұры)" деп сипатталған, ал Крокер оның көру қабілеті жоқ деп есептейді.

Сабақ

Қазіргі заманғы (ХХІ ғасыр) бірқатар түсіндірмешілердің айтуынша, Дуллахан адам омыртқасын қамшы ретінде пайдаланады. "Жақсы әйел" ертегісінде шаруаның жамылған әйелмен кездесуі баяндалады, ол Дуллахан болып шығады. Лари Додд есімді шаруа, "Ақ аттылар елінің" тұрғыны, Галти тауларының (Галтимор) етегінде тұрады. Кейбіреулер Дуллаханды кельт құдайы Кром Дубтың жасқа келген рухы деп санайды.