Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эсперанто тіліндегі гендерлік теңсіздікті жаңғырту жоспары – бұл халықаралық қосымша тіл Эсперантоның грамматикалық және лексикалық гендерлік теңдікті қалыпқа келтіруге бағытталған көптеген ұсыныстармен күресіп келе жатқан бір қыры. Төмендегі мәтінде, егер ұсынылған сөз немесе қолданыс Эсперантоның стандартты грамматикалық ережелеріне сәйкес келмесе, онда ол жұлдызшамен (* ) белгіленеді.
Planned modernization of gender in Esperanto
Gender asymmetry is an aspect of the constructed international auxiliary language Esperanto which has been challenged by numerous proposals seeking to regularize both grammatical and lexical gender. In the text below, when a proposed word or usage is not grammatically correct according to the standard rules of Esperanto grammar, it will be marked with an asterisk (*).
Гендерлік сөздерді қолдану
Бұл ұсыныстардың көптегені, мысалы, патрио сияқты жынысын өзгертетін барлық сөздердің еркек жұрнағы қолданылғаннан кейін бейтарапқа айналуын ұсынады, ал жынысы бастапқыда өзгере қоймаған таŭро және дамо сияқты сөздер ғана жыныстық белгісін сақтайды. Дегенмен, viro сөзінің көптеген еркек мағыналары болғандықтан, және оның нейтральді және әйелдік эквиваленттеріне арналған бөлек сөздер бар (адольто "ересек" немесе plenkreskulo "толық бойға жеткен", және фемино "әйел") viro сөзі де еркек түбір ретінде жиі қолданылады. Еунуко "евнух" сөзі кері жасалу арқылы кастрацияланған адамдар мен жануарлар үшін -uko жұрнағын тудырды, мысалы, "бово" ("мал") сөзінен "бовоко" ("сақа") сөзі жасалды, ол оксо ("сақа") сөзін ығыстырды, бірақ кейде осы контексте eks ("бұрынғы") жұрнағы да қолданылады: eksvirkato "кастрацияланған мысық" (әдеби мағынасы "бұрынғы ер мысық") және katuko.
Many of these proposals propose that all gender changing words such as patro become neutral once a masculine suffix is in use, with the only remaining gendered words being those such as taŭro and damo that never changed gender to begin with. However, since viro has numerous masculine uses, and there are already dedicated words for the neutral and feminine equivalents (adolto "adult" or plenkreskulo "grownup", and femino "woman"), viro is also commonly retained as a masculine root. The word eŭnuko "eunuch" has through back formation given rise to the suffix uko for castrated people or animals, creating forms such as bovuko "steer", from bovo "cattle", to replace okso "steer", though eks "ex " is sometimes seen in this context: eksvirkato "castrated cat" (lit. "ex male cat") vs. katuko.
Жыныстық нейтралды сын есімдер
Ағылшын тіліндегідей, эсперантода "ол" деген мағынаны білдіретін "li" және "she" мағынасындағы "ŝi" жекелік есімдіктері бар. Гендерді көрсетпеу үшін "li aŭ ŝi" ("ол немесе ол") деп қайталау, ағылшын тіліндегідей, жарамсыз, жат және күнделікті сөйлесімде де, әдебиетте де қолданылмайды. Бұл мәселені шешудің екі негізгі жолы бар: қолданыстағы есімдікті өзгерту және жаңа есімдік жасау.
As in English, Esperanto has a personal pronoun for "he", li, and "she", ŝi. Paraphrasing li aŭ ŝi "he or she" to avoid mentioning gender is, as in English, considered awkward, exclusive, and is avoided in conversation and literature. There are two general approaches to resolving this issue: modifying an existing pronoun, and creating a new pronoun.