Латвия тәуелсіздігі үшін күрес: КСРО және нацистік Германияның оккупациясына қарсы 1940-1991 жылдардағы қозғалыс. Депортация, соғыс және тәуелсіздік тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі латвиялық тәуелсіздік қозғалысы – 1940–1991 жылдар аралығындағы совет және нацистік Германияның оккупациясы кезінде Латвия Республикасының шетелдік оккупациясына қарсы күрестің қозғалысы болды.
The modern Latvian independence movement was the resistance movement to foreign occupation of the Republic of Latvia during Soviet and Nazi German occupation (1940–1991).
Жұмыспен қамтудың бірінші жылы (1940-1941 жж.)
1939 жылы 23 тамыздағы Молотов-Риббентроп келісімі Латвияны кеңестік ықпал аймағына бөліп берді. 1940 жылдың 5 тамызында Кеңес Одағы Латвияны күштеп аннексиялады. 1941 жылдың 14 маусымында 15 000 латыш азаматы ГУЛАГ лагерлеріне күштеп жер аударылды және көптеген әскери шенеуніктер атып тасталды.
The effects of the Molotov–Ribbentrop Pact of August 23, 1939 assigned Latvia to the Soviet sphere of influence. On August 5, 1940, the Soviet Union forcibly annexed Latvia. On June 14, 1941, 15,000 Latvian citizens were forcibly deported to Gulag camps and a large number of army officers shot.
Нацистік Германияның оккупациясы (19401944/1945)
1941 жылы Германия мен Кеңес Одағы арасындағы соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай Латвия территориясы Литва және Эстониямен бірге Рейхскомиссариат Остланд құрамына еніп, оның бөлігі ретінде басқарылды. Холокост кезінде ондаған мың латыш еврейлері, сондай-ақ режимге қарсы болған басқа жергілікті тұрғындар қаза тапты. Жерастылық қарсылық қозғалысының ішінде Латвия Орталық Кеңесі тәуелсіз және демократиялық Латвия Республикасын қайта орнатуға бағытталған қарсылық қозғалысының күш-жігерін жетекшілік етті.
Shortly after the start of the German–Soviet War in 1941, the territory of Latvia was occupied and governed as a part of Reichskommissariat Ostland along Lithuania and Estonia. Tens of thousands of Latvian Jews were killed in the Holocaust, along with other local opponents of the regime. Among the underground resistance movement, the Latvian Central Council led the efforts of the resistance movement which strived to restore an independent and democratic Republic of Latvia.
Кеңестерге қарсы партизандық соғыс (1945-1960 жж.)
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мыңдаған қарсылық күресшілері (соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі "Aizsargi" ұйымының және 19-шы латыш Waffen SS дивизиясының бұрынғы мүшелері) 1944–1945 жылдары Латвияның қайта оккупацияланғаннан кейін Кеңес режиміне қарсы сәтсіз партизандық соғысқа қатысты. Қарулы қарсылықтың көп бөлігі 1952 жылға дейін тоқтатылды.
After World War II thousands of resistance fighters (including former members of the pre World War II Aizsargi and 19th Latvian Waffen SS division) participated in unsuccessful guerrilla warfare against the Soviet regime after the reoccupation of Latvia in 1944–1945. Most of the armed resistance was suppressed by 1952.
Латвияның үшінші оянуы (1986-1991)
"Перестройка" латыштарға, әсіресе қоршаған ортаны қорғау сияқты жалпы мәселелерді қарастыра отырып, батыл ұлтшылдық бағдарламаны жүзеге асыруға мүмкіндік берді. 1987 жылғы 14 маусымда "Хельсинки 86" тобы Ригадағы Бостандық монументіне гүл шоқтарын қою рәсімін ұйымдастырды. Бұл оқиға Латвияда ұлттық батылдық пен өзіне сенімділіктің қайта жандануын көрсетті. 1989 жылғы 28 шілдеде Латвия КСР Жоғарғы Кеңесі "Егемендік декларациясын" қабылдады және Конституцияға өзгерістер енгізіп, өз заңдарының КСРО заңдарынан жоғары тұратынын бекітті. 1990 жылғы 18 наурыздағы демократиялық сайлауда тәуелсіздік жақтасы латыс Халық майданының кандидаттары Жоғарғы Кеңесте екі үшін бір бөлігін құрады. 4 мамырда Кеңес "өткінші" кезеңнен кейін Латвияның толық тәуелсіздігін қалпына келтіру ниеті туралы мәлімдеді; үш күннен кейін Иварс Годманис Министрлер Кеңесінің төрағасы, яғни премьер-министр болып сайланды. 1991 жылғы қаңтарда совет саяси және әскери күштері Ригадағы орталық баспахананы басып алып, үкіметтік функцияларды узурпациялау үшін "Ұлттық құтқару комитетін" құру арқылы заңды латыс билігін құлатуға тырысты. 1991 жылғы 20 қаңтарда Рига ОМОН-ы Латвияның Ішкі істер министрлігіне шабуыл жасап, алты адамды қаза қылды. – Латвиядағы 1991 жылғы қаңтар оқиғаларына қараңыз. Кейін Рига аудандық соты ОМОН-ның жеті мүшесін кінәлі деп танып, шартты жаза тағайындады. Латвия тұрғындарының 73 пайызы 3 наурызда өткен референдумда тәуелсіздікке деген берік қолдауын білдірді. Көптеген этникалық орыстар да бұл ұсынысты қолдады. Латвия 1991 жылғы 21 тамызда совет төңкерісінің сәтсіз аяқталуынан кейін де-факто тәуелсіздік алды. Жаңа тәуелсіздіктің халықаралық мойындалуы, соның ішінде КСРО (6 қыркүйекте) одан кейін жүрді. Латвияның КСРО-ға күштеп қосылуын ешқашан мойындамаған АҚШ 5 қыркүйекте Латвиямен толық дипломатиялық қарым-қатынасты қайта жаңартты және 6 қыркүйекте Латвияның тәуелсіздігін мойындады.
"Perestroika" enabled Latvians to pursue a bolder nationalistic program, particularly through such general issues as environmental protection. On June 14, 1987, the group Helsinki 86 organised a ceremony of placing flowers at the Freedom Monument in Riga. This event demonstrated the rebirth of national courage and self confidence in Latvia. On July 28, 1989, the Supreme Soviet of the Latvian SSR adopted a "Declaration of Sovereignty" and amended the Constitution to assert the supremacy of its laws over those of the U. S. S. R. Pro independence Latvian Popular Front candidates gained a two thirds majority in the Supreme Council in the March 18, 1990 democratic elections. On May 4, the Council declared its intention to restore full Latvian independence after a "transitional" period; 3 days later, Ivars Godmanis was chosen Council of Ministers Chairman, or Prime Minister. In January 1991, Soviet political and military forces tried unsuccessfully to overthrow the legitimate Latvian authorities by occupying the central publishing house in Riga and establishing a "Committee of National Salvation" to usurp governmental functions. On January 20, 1991, Riga OMON attacked Latvia's Interior Ministry, killing six people. – see January 1991 events in Latvia. Seven OMON members were subsequently found guilty by the Riga District Court and received suspended sentences. Seventy three percent of all Latvian residents confirmed their strong support for independence March 3 in an advisory referendum. A large number of ethnic Russians also voted for the proposition. Latvia claimed de facto independence on August 21, 1991, in the aftermath of the failed Soviet coup attempt. International recognition of renewed independence, including the U. S. S. R. (on September 6), followed. The United States, which had never recognized Latvia's forcible annexation by the U. S. S. R., resumed full diplomatic relations with Latvia on September 5 and recognized Latvian independence on September 6.