Қазақша: Заманауи философия – жаңа дәуірде пайда болған ой-пікірлер жиынтығы. Роджер Скрутонның кітабынан, тарихы, ерекшеліктері мен шеңбері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Соңғы уақыттағы философия – Роджер Скрутонның кітабы.
Philosophy in recent times
the book by Roger Scruton
Қазіргі заманғы философия – қазіргі дәуірде дамыған және заманауилықпен байланысты философия. Бұл нақты бір ілім немесе мектеп емес (сондықтан оны модернизммен шатастыруға болмайды), бірақ оның көп бөлігіне ортақ белгілі бір пікірлер бар, олар оны ертерек философиядан ажыратады. XVII ғасыр мен XX ғасырдың басы қазіргі заманғы философияның басталуы мен аяқталуын шартты түрде белгілейді. Ренессанс дәуірінің қаншалықты бөлігін қосу керек деген мәселе даулы; сондай-ақ, қазіргі заманның XX ғасырда аяқталған-аяқталмағаны және оның орнын постмодернизм басып алған-алмағаны да белгісіз. Осы сұрақтарға жауап беру, «қазіргі заманғы философия» терминін қолдану ауқымын анықтайды.
Modern philosophy is philosophy developed in the modern era and associated with modernity. It is not a specific doctrine or school (and thus should not be confused with Modernism), although there are certain assumptions common to much of it, which helps to distinguish it from earlier philosophy. The 17th and early 20th centuries roughly mark the beginning and the end of modern philosophy. How much of the Renaissance should be included is a matter for dispute; likewise modernity may or may not have ended in the twentieth century and been replaced by postmodernity. How one decides these questions will determine the scope of one's use of the term "modern philosophy."
Заманауи батыс философиясы
Қайта өрлеу дәуірінің зияткерлік тарихының қазіргі заманғы философияның қаншалықты бөлігі екендігі даулы: ерте өрлеу дәуірі кейінгі жоғары өрлеу дәуірімен салыстырғанда көбірек ортағасырлық және аз заманауи саналады. Кейін, 17-18 ғасырларда ой философиясы, эпистемология және метафизиканың маңызды өкілдері екі негізгі топқа бөлінді. "Рационалистер", көбінесе Франция мен Германияда, барлық білім санадағы белгілі бір "туа пайда болған идеялардан" басталуы керек деп таластады. Басты рационалистер Декарт, Барух Спиноза, Готфрид Лейбниц және Николас Малебранш болды. "Эмпириктер" керісінше, білім сезімдік тәжірибеден басталуы тиіс деп есептеді. Бұл бағыттың маңызды өкілдері Джон Локк, Джордж Беркли және Дэвид Юм (Бұл ретроспективті санаттар, оларға Кант көбінесе жауапты). Этика және саяси философия әдетте осы санаттарға жатқызылмайды, бірақ осы философтардың барлығы этика саласында өздерінің ерекше стильдерінде жұмыс істеді. Саяси философиядағы басқа да маңызды тұлғалар Томас Гоббс және Жан Жак Руссо. 18 ғасырдың соңында Иммануил Кант рационализм мен эмпиризмді біріктіретін жаңа философиялық жүйені ұсынды. Ол дұрыс айтқан болса да, философиялық пікірталас толығымен аяқталған жоқ. Кант 19 ғасырдың басында Германияда неміс идеализмінен бастау алған философиялық жұмыстардың өрбуіне себепкер болды. Идеализмнің ерекше тақырыбы – әлем мен сана бірдей категорияларға сәйкес түсінілуі керек еді; ол Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің еңбегінде аяқталды, ол "Құқық философиясының элементтеріне" кіріспесінде «Нақты – рационалды, рационалды – нақты» деді. Гегельдің еңбектерін оның ізбасарлары мен сыншылары көптеген бағыттарда дамытты. Карл Маркс Гегельдің тарих философиясын және Ұлыбританияда басым болған эмпирикалық этиканы қабылдап, Гегельдің идеяларын қатаң материалистік формаға айналдырды, бұл қоғам туралы ғылымның дамуына негіз салды. Керісінше, Сёрен Кьеркегор барлық жүйелі философияны өмір мен мағынаға жетекшілік ете алмайтындықтан жоққа шығарды. Кьеркегор үшін өмір – шешілетін құпия емес, оны өмір сүру үшін жаратылған. Артур Шопенгауэр идеализмді әлем бейнелер мен құштарлықтардың нәтижесіз, аяқсыз ойынынан басқа ештеңе емес деген тұжырымға жеткізді және атеизм мен пессимизмді жақтады. Шопенгауэрдің идеяларын Ницше қабылдап, өзгертті, ол әлемді жоққа шығарудың әртүрлі формаларын пайдаланып, «Құдай өлді» деп жариялады және барлық жүйелі философияны және жеке тұлғадан асып түсетін нақты шындыққа ұмтылуды жоққа шығарды. Ницше мұнда пессимизмге негіз емес, жаңа еркіндікке мүмкіндік тапты. 19 ғасырдағы британдық философияға неогельдік және неміс идеалистік ойды біріктірген британдық идеализмнің түрлері үстемдік етті. Осыған қарсылық ретінде Бертран Рассел және Джордж Эдвард Мур сияқты тұлғалар аналитикалық философия бағытына қарай бет бұрды, ол негізінен дәстүрлі эмпиризмді жаңартып, неміс математигі Готтлоб Фреге логикасының жаңа жетістіктерін ескеруге мүмкіндік берді.
How much of Renaissance intellectual history is part of modern philosophy is disputed: the Early Renaissance is often considered less modern and more medieval compared to the later High Renaissance. Later, by the 17th and 18th centuries the major figures in philosophy of mind, epistemology, and metaphysics were roughly divided into two main groups. The "Rationalists," mostly in France and Germany, argued all knowledge must begin from certain "innate ideas" in the mind. Major rationalists were Descartes, Baruch Spinoza, Gottfried Leibniz, and Nicolas Malebranche. The "Empiricists," by contrast, held that knowledge must begin with sensory experience. Major figures in this line of thought are John Locke, George Berkeley, and David Hume (These are retrospective categories, for which Kant is largely responsible). Ethics and political philosophy are usually not subsumed under these categories, though all these philosophers worked in ethics, in their own distinctive styles. Other important figures in political philosophy include Thomas Hobbes and Jean Jacques Rousseau. In the late eighteenth century Immanuel Kant set forth a groundbreaking philosophical system which claimed to bring unity to rationalism and empiricism. Whether or not he was right, he did not entirely succeed in ending philosophical dispute. Kant sparked a storm of philosophical work in Germany in the early nineteenth century, beginning with German idealism. The characteristic theme of idealism was that the world and the mind equally must be understood according to the same categories; it culminated in the work of Georg Wilhelm Friedrich Hegel, who among many other things said in the Preface to his Elements of the Philosophy of Right that "The real is rational; the rational is real." Hegel's work was carried in many directions by his followers and critics. Karl Marx appropriated both Hegel's philosophy of history and the empirical ethics dominant in Britain, transforming Hegel's ideas into a strictly materialist form, setting the grounds for the development of a science of society. Søren Kierkegaard, in contrast, dismissed all systematic philosophy as an inadequate guide to life and meaning. For Kierkegaard, life is meant to be lived, not a mystery to be solved. Arthur Schopenhauer took idealism to the conclusion that the world was nothing but the futile endless interplay of images and desires, and advocated atheism and pessimism. Schopenhauer's ideas were taken up and transformed by Nietzsche, who seized upon their various dismissals of the world to proclaim "God is dead" and to reject all systematic philosophy and all striving for a fixed truth transcending the individual. Nietzsche found in this not grounds for pessimism, but the possibility of a new kind of freedom. 19th century British philosophy came increasingly to be dominated by strands of British Idealism, which incorporated neo Hegelian and German Idealist thought. As a reaction against this, figures such as Bertrand Russell and George Edward Moore began moving in the direction of analytic philosophy, which was essentially an updating of traditional empiricism to accommodate the new developments in logic of the German mathematician Gottlob Frege.