Роберт Смит Суртиз: Англиялық жазушы және спорт жайындағы шығармалар авторы

Кіріспе

Жазушы

Роберт Смит Суртис (17 мамыр 1805 – 16 наурыз 1864) – ағылшын редакторы, романист және спорт жазушысы, R. S. Surtees ретінде кеңінен танымал. Ол Хамстерли Холлдың Энтони Суртистің екінші ұлы, Дурхам графтығының ескі әулетінің мүшесі. Ол өзі ойлап тапқан Jorrocks кейіпкерімен есімізде қалды, ол өрескел, бірақ жақсы мінезді спортшы кокни бакалеяшысы.

Ерте өмір

Суртиз Овингемдегі мектепке қатысып, содан кейін Дарем мектебінде оқыды. 1822 жылы ол Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы сот өкілі Роберт Пурвиске шәкірт болып істеді.

Мансап

Суртиз 1825 жылы Лондонға кетіп, астанада заңгерлікпен айналысуға ниеттенді, бірақ жол табу қиын болды және «Спорттық журналға» үлес қоса бастады. 1831 жылы ол «Жаңа спорттық журнал» журналын өз күшімен іске қосты, ал 1838 жылы «Джоррокстың саяхаттары мен қуаныштары» атты комикстерін жариялады. Әдеттегі тілімен және жақсы мінезді ептілігімен көпшілікке ұнаған спортшы кокни бакалейшігі Джоррокс, Суртизді тағы да осы сияқты романдар жазуға шабысданды, атап айтқанда «Хэндли Кросс» және «Хилингдон Холл», мұндағы үйдің сипаттамасы Хэмстерлиді еске түсіреді. Тағы бір кейіпкер, Соупи Спонж, «Мистер Спонжтың спорттық саяхатында» пайда болады, бұл, мүмкін, Суртиздің ең жақсы туындысы. Суртиздің барлық романдары Хамстерли Холлда жазылған, онда ол Виктор Гюго сияқты үстелге тұрып жазған. 1835 жылы Суртиз заңгерлік қызметін тастап, 1838 жылы Хамстерли Холлды мұраға алғаннан кейін, аң аулау мен атуға берілді, сонымен қатар өзінің ләззаты үшін жасырын түрде жазды. Ол Ральф Лэмбтонның досы және жақтасы болды, ол Седжфилд, Даремдегі кеңсесімен «Солтүстіктің Мелтоны» атанған ұлы аңшы еді. Суртиз 1856 жылы Даремнің Лорд-Гай Шерифі болды. Ол 1864 жылы Брайтон қаласында қайтыс болды және Эбчестер шіркеуіне жерленді. Суртиз романдарының оқиғаларын нақты анықталатын жерде орнатпаса да, ол Солтүстік-Шығыс аймағының атауларын қолданады, мысалы, Шипваш, Хауэлл (Хау) Бёрн және Винфорд Риг. Оның «Хэндли Кросс» романындағы есте қаларлық «Джорди Джеймс Пигг» кейіпкері Слэли аңшысы Джо Кирктің прототипі болып табылады. Лич салған әйгілі суретте, Пигг қауын жинағышқа секірген эпизод Корбридждегі Кирктің басынан өткен оқиғадан шабыттанды. Комикстік тұлғаларды жасаушы ретінде Суртиздің туындылары бүгінгі күнге дейін оқылады. Теккерей оның байқағыш қабілетіне қызғанса, Уильям Моррис оны «өмірдің шебері» деп санап, Диккенспен тең қойды. Романдар тартымды, күшті, әлеуметтік тұрғыдан байқағыш, Диккенстен гөрі табиғат әлеміне тереңірек үңіледі. Суртиз, шамасы, «Пиквик қағаздарының» Диккенсіне көбірек ұқсайды, ол бастапқыда Джоррокстың спорттық иллюстрациялар сериясының қосымша материалы ретінде жоспарланған еді. Суртиздің кейінгі романдарының көпшілігін Джон Лич суреттеген. Олардың қатарында «Мистер Спонжтың спорттық саяхаты» (1853); «Мамадан сұра» (1858); «Жай ма, буыршықтар ма?» (1860) және «Мистер Фейси Ромфордтың иттілері» (1865) бар. Соңғы роман оның қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. 1841 жылы Суртиз Элизабет Джейн Фенвикке (1818-1879) үйленді, ол Бишопвермуттың Аддисон Фенвиктің қызы, олардан бір ұлы Энтони (1847-1871) және екі қызы дүниеге келді. Оның кіші қызы Элеонора Джон Верекерге, кейін 5-ші виконт Гортқа үйленді. Олардың ұлы 1940 жылы Франциядағы BEF-тің қолбасшысы фельдмаршал Лорд Горт болды.

Surtees left for London in 1825, intending to practise law in the capital, but had difficulty making his way and began contributing to the Sporting Magazine. He launched out on his own with the New Sporting Magazine in 1831, contributing the comic papers which appeared as Jorrocks' Jaunts and Jollities in 1838. Jorrocks, the sporting cockney grocer, with his vulgarity and good natured artfulness, was a great success with the public, and Surtees produced more Jorrocks novels in the same vein, notably Handley Cross and Hillingdon Hall, where the description of the house is very reminiscent of Hamsterley. Another hero, Soapey Sponge, appears in Mr Sponge's Sporting Tour, possibly Surtees's best work. All Surtees's novels were composed at Hamsterley Hall, where he wrote standing up at a desk, like Victor Hugo. In 1835, Surtees abandoned his legal practice and after inheriting Hamsterley Hall in 1838, devoted himself to hunting and shooting, meanwhile writing anonymously for his own pleasure. He was a friend and admirer of the great hunting man Ralph Lambton, who had his headquarters at Sedgefield County Durham, the 'Melton of the North'. Surtees became Lord High Sheriff of Durham in 1856. He died in Brighton in 1864, and was buried in Ebchester church. Though Surtees did not set his novels in any readily identifiable locality, he uses North East place names like Sheepwash, Howell (How) Burn, and Winford Rig. His memorable Geordie James Pigg, in Handley Cross, is based on Joe Kirk, a Slaley huntsman. The famous incident, illustrated by Leech, when Pigg jumps into the melon frame was inspired by a similar episode involving Kirk in Corbridge. As a creator of comic personalities, Surtees is still readable today. Thackeray envied him his powers of observation, while William Morris considered him "a master of life" and ranked him with Dickens. The novels are engaging and vigorous, and abound with sharp social observation, with a keener eye than Dickens for the natural world. Perhaps Surtees most resembles the Dickens of Pickwick Papers, which was originally intended as mere supporting matter for a series of sporting illustrations to rival Jorrocks. Most of Surtees's later novels, were illustrated by John Leech. They included Mr Sponge's Sporting Tour (1853); Ask Mamma (1858); Plain or Ringlets? (1860) and Mr Facey Romford's Hounds (1865). The last of these novels appeared posthumously. In 1841 Surtees married Elizabeth Jane Fenwick (1818 1879), daughter of Addison Fenwick of Bishopwearmouth, by whom he had one son Anthony (1847 1871) and two daughters. His younger daughter Eleanor married John Vereker, afterwards 5th Viscount Gort. Their son was Field Marshal Lord Gort, commander of the BEF in France in 1940.

Өзгелерге әсері

"Сталки" кейіпкері (Лайонел Данстервиллге негізделген) Рудьярд Киплингтің "Сталки & Co." (1899) романында Суртистің "Хендли Крос" повесін жатқа біледі және одан жиі цитата келтіреді. Суртистің романдары Зигфрид Сассонның 1928 жылғы "Түлкі аулаушының естеліктері" автобиографиялық романында бірнеше рет еске алынады. М. Жоррокстың "Менің жақсы көретін құлақтарым" деген фразасы Моника Марсденнің кітаптарында балалар сөйлеуінде жиі кездеседі. Энтони Бланш, Чарльз Райдерді "Брайдсхедке қайта оралу" романында Тамегегі кешкі асқа дайындағанда, олар "өзімізді қайда елестетейік? Әйтеуір Ж.Жоррокстың серуендерімен емес" дейді. "Жоррокстың саяхаттары мен қуаныштары болды; Соппи Спонж, миссис Асквиттің естеліктері және Нигериядағы үлкен аң ауы – барлығы ашық жайылып жатыр." Вирджиния Вулфтың "Мэри Даловей" романынан.

Мұра

Суртис тоғызыншы ғасырдағы ең танымал романистердің қатарында болған жоқ. Оның туындыларында викториялық дәуірге тән өзіне-өзінің идеализмі, сезімталдық және морализмі болмады; тарихшы Норман Гаш «Оның басты ер адам кейіпкерлері қабақты немесе күмәнді болды; басты әйелдері тартымды және ізгіліктен алыс болды; қоғамға деген көзқарасы цинизмге дейін сатиралық болды» деп мәлімдеді. Томас Секкомб 1898 жылы «Ұлттық биографиялық анықтамаға» жазған мақаласында Личтің иллюстрациялары Суртистің еңбектерін танымал еткенін айтты: мәтіннің қабақтығы 1854 жылы Джон Личтің керемет әзіл-қалжыңды иллюстрацияларымен толықтырылды, ол бұрынғы дүкеншінің суреті үшін шіркеуде салған көліктің эскизін үлгі ретінде пайдаланды. Личтің ең жақсы туындыларының бірін Суртистің кейінгі романдарына, атап айтқанда «Анадан сұра» және «Мистер Ромфордтың итттері» романдарына салған суреттерінен табуға болады. Алғашқы иллюстрацияларсыз бұл туындыларға қызығушылық аз. Алайда, викториялықтар оны бағаламағандықтан, Суртистің еңбектері оның көптеген танымал замандастары ұмытылғаннан кейін де оқылып келеді. Гаш Джордж Уайт Мелвиллдің аңшылық романдары Суртистікіне қарағанда өз заманында жақсы сатылғанын, бірақ қазір олар оқылмайды және салыстырғанда тазартылғандай көрінеді деп атап өтеді. Гаш былай деп қорытындылайды: Суртистің шегі шектеулі, стилі көбінесе ұсақ-түйекке салынушы және қарапайым. Тіпті жақсы құрастырылған романдарда да сюжеттер бос және ойшау. Дегенмен, оның аңшылық алаңның нақты, көрнекті сипаттамалары түлкі аулаушыларының арасында танымалдылығын сақтап келеді. Оның адамдар, әйелдер және әдеп-ғұрыптар туралы өткір байқаулары; эксцентриктер, еркектер мен алаяқтардың көңілді галереясы; жанды диалог құрудағы шеберлігі (ол көп еңбек сіңірген мәселе); есте қаларлық және цитатаға лайықты сөздерге қабілеттілігі; және ең бастысы, оның комикалық шедеврi – Джоррокс, оған бірнеше буын адал жанкүйерлер әкелді. Викториялық романистердің қатарында оның орны анықталмаса да, оның шығармашылық күші кәсіби жазушылар, атап айтқанда Теккерей, Киплинг, Арнольд Беннетт және Зигфрид Сассон тарапынан мойындалды, сонымен қатар Уильям Моррис, Лорд Розбери және Теодор Рузвельт сияқты белгілі және әртүрлі тұлғалардың құрметіне ие болды. Лондон қаласы Кройдон, Джордж көшесі, 96 үйдің сыртында Джон Миллс салған Джоррокстың мүсіні орнатылған. Дэвид Хенкердің музыкасы мен сөздерімен «Джоррокс» мюзиклі 1966 жылы Вест-Эндте қойылды.

Surtees was not among the most popular novelists in the nineteenth century. His work lacked the self conscious idealism, sentimentality and moralism of the Victorian era; the historian Norman Gash asserted that "His leading male characters were coarse or shady; his leading ladies dashing and far from virtuous; his outlook on society satiric to the point of cynicism." Thomas Seccombe, writing in 1898 for the Dictionary of National Biography, said that it was the illustrations of Leech that gave Surtees' work any notability:The coarseness of the text was redeemed in 1854 by the brilliantly humorous illustrations of John Leech, who utilised a sketch of a coachman made in church as his model for the ex grocer. Some of Leech's best work is to be found among his illustrations to Surtees's later novels, notably Ask Mamma and Mr. Romford's Hounds. Without the original illustrations these works have very small interest. However, for the very reasons that the Victorians deprecated him, Surtees' work has continued to be read long after some of his more popular contemporaries have been forgotten. Gash notes that George Whyte Melville's hunting novels were far better selling in their day than Surtees's but are now no longer read and appear sanitised in comparison. Gash concludes by writing that:

Surtees's range was limited, his style often clumsy and colloquial. Even in the better constructed novels the plots are loose and discursive. Nevertheless, his sharp, authentic descriptions of the hunting field have retained their popularity among fox hunters Among a wider public his mordant observations on men, women, and manners; his entertaining array of eccentrics, rakes, and rogues; his skill in the construction of lively dialogue (a matter over which he took great pains); his happy genius for unforgettable and quotable phrases; and above all, his supreme comic masterpiece, Jorrocks, have won him successive generations of devoted followers. Although his proper place among Victorian novelists is not easy to determine, his power as a creative artist was recognized, among professional writers, by Thackeray, Kipling, Arnold Bennett, and Siegfried Sassoon, and earned the tributes of laymen as distinguished and diverse as William Morris, Lord Rosebery, and Theodore Roosevelt. There is a statue of Jorrocks by John Mills outside 96 George Street, Croydon, London. A musical based on his works entitled Jorrocks with music and lyrics by David Heneker received a West End run in 1966.