Кіріспе
Экономикалық оқиға. Капитал қашуы – экономикада активтердің немесе ақшаның экономикалық салдары бар оқиға, мысалы, үкіметтік режимнің өзгеруі немесе экономикалық жаһандану сияқты саяси оқиға салдарынан бір елден жылдам шығуы. Мұндай оқиғалар капиталға немесе капитал иелеріне салынатын салықтардың артуы, немесе ел үкіметінің қарызын төлемеуі болуы мүмкін, бұл инвесторларды алаңдатып, олардың сол елдегі активтерді бағалауын төмендетуге немесе оның экономикалық күшіне сенімсіздік тудыруға әкеледі. Бұл байлықтың жоғалуына соқтырады және әдетте, әсер еткен елдің валюта бағамының күрт құлдырауымен бірге жүреді – өзгермелі валюта бағамы режимінде құнсыздану, ал бекітілген валюта бағамы режимінде мәжбүрлі девальвация. Бұл құлдырау, әсіресе, капитал сол елдің азаматтарына тиесілі болған жағдайда, аса зиянды, себебі азаматтар экономикадағы шығын мен валютаның құнсыздануына қоса, өз активтерінің номиналды құнының көп бөлігін жоғалтады. Бұл елдің тауар сатып алу қабілетін күрт төмендетеді және тауарларды импорттауды, сондай-ақ медициналық мекемелер сияқты шетелдік қызметтерді алуды қымбатқа айналдырады.
Capital flight, in economics, occurs when assets or money rapidly flow out of a country, due to an event of economic consequence or as the result of a political event such as regime change or economic globalization. Such events could be an increase in taxes on capital or capital holders or the government of the country defaulting on its debt that disturbs investors and causes them to lower their valuation of the assets in that country, or otherwise to lose confidence in its economic strength. This leads to a disappearance of wealth, and is usually accompanied by a sharp drop in the exchange rate of the affected country—depreciation in a variable exchange rate regime, or a forced devaluation in a fixed exchange rate regime. This fall is particularly damaging when the capital belongs to the people of the affected country because not only are the citizens now burdened by the loss in the economy and devaluation of their currency but their assets have lost much of their nominal value. This leads to dramatic decreases in the purchasing power of the country's assets and makes it increasingly expensive to import goods and acquire any form of foreign facilities, e. g. medical facilities.
Талқылау
Ресурсқа негізделген экономикасы бар елдерде капиталдың ең көп қашып кетуі байқалады. Капитал қашуы туралы классикалық көзқарас бойынша, валюталық спекуляция жеке қаражаттың шекарадан тыс қозғалысын қозғауға жеткілікті, бұл қаржы нарықтарына әсер етеді. Капитал қашуының болуы саясатты реформалау қажеттігін көрсетеді. Леонс Ндикумана мен Джеймс К. Бойс "Африканың қарызы: Қарыздар мен капиталдың қашуы бір континентті қалай құрдымға түсірді" (Amalion 2013) кітабында Африка елдері алған қарыздардың 65% астамы Африкаға жетпейді, олар әлемдегі салық бейкенттеріндегі жеке банк шоттарында қалады деп мәлімдейді. Ндикумана мен Бойс 1970 жылдан 2008 жылға дейін Сахара астындағы 33 елден капиталдың қашуы 700 миллиард долларды құрағанын бағалайды. Global Financial Integrity ұйымының 2008 жылғы басылымында жарияланған мақала бойынша, дамып келе жатқан елдерден заңсыз қаржы ағыны жылына 850 миллиардтан 1 триллион долларға дейін жетеді. Капитал қашуы салықтан жалтару мақсатында да жүзеге асырылады. Мұндай жағдайларда, ақша ағыны салық бейкенттеріне қарай бағытталады.
Заңдық
Капиталдың қашуы отандық заңнама бойынша заңды немесе заңсыз болуы мүмкін. Заңды капиталдың қашуы аударым жасаушы ұйым немесе жеке тұлғаның есебінде тіркеледі, ал пайыздардан, дивидендтерден және іске асырылған капиталдық табыстан түсетін кіріс әдетте бастапқы елге қайтарылады. Заңсыз капиталдың қашуы, сондай-ақ заңсыз қаржы ағындары деп аталады, бастапқы елдегі кез келген тіркелімнен жоғалуға бағытталған, ал елден тыс заңсыз капиталға түсетін кіріс көбінесе бастапқы елге қайтарылмайды. Бұл елдің төлем балансынан жоғалған қаржы ретінде көрінеді.
Бекітілген мысалдар
1995 жылы Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) капитал қашудың әлемдегі ең көп қарызы бар елдердің сыртқы қарыздарының шамамен жартысына тең екенін бағалады. 1990 жылдары Азия және Латын Америкасы нарықтарында капитал қашу оқиғалары тіркелді. Олардың арасындағы ең маңыздысы – 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы, ол Таиландтан басталып, 1997 жылдың шілдесінен бастап Шығыс Азияның көп бөлігіне тарады, қаржы жұқпасынан туындаған әлемдік экономикалық құлдырау қаупін тудырды. 1998–2002 жылдар аралығындағы Аргентинаның 2001 жылғы үлкен экономикалық депрессиясының бір бөлігі Аргентинаның сыртқы қарызын төлей алмауына байланысты қорқыныштан туындаған капитал қашудың салдары болды (жағдайды Аргентинаның жасанды түрде төменгі, бекітілген валюта бағамы және үлкен көлемдегі резервтік валютаға тәуелділігі одан әрі ушықтырды). Венесуэлада да 1980 жылдардың басында осыған ұқсас жағдай болды, онда бір жылдық экспорттық табыстың барлығы заңсыз капитал қашу арқылы елден шығып кетті. 20 ғасырдың соңғы тоқсанында капитал төмен немесе теріс нақты пайыздық ставка ұсынатын елдерден (Ресей және Аргентина сияқты) жоғары нақты пайыздық ставка ұсынатын елдерге (Қытай Халық Республикасы сияқты) қашу байқалды. 2006 жылы The Washington Post газетінде жарияланған мақалада Францияның байлық салығынан қашу үшін жеке капиталдың Франциядан кетуіне бірнеше мысал келтірілді. Мақалада сондай-ақ: «Француз салықтары бойынша нұсқаулық авторы Эрик Пинше байлық салығынан үкіметке жылына шамамен 2,6 миллиард доллар түсетінін, бірақ 1998 жылдан бері капитал қашу елге 125 миллиард доллардан астам шығын келтіргенін бағалайды», делінген. 2009 жылы The Times газетінде жарияланған мақалада жүздеген бай қаржыгерлер мен кәсіпкерлер соңғы салықтардың өсуіне жауап ретінде Англия, Уэльс және Шотландиядан қашып, Джерси, Гернси, Мэн аралы және Британдық Виргин аралдары сияқты төмен салықты аймақтарға көшкені хабарланды. 2012 жылдың мамыр айында Грекиядағы бірінші «шешілмеген» заң шығару сайлауынан кейін капитал қашудың көлемі аптасына 4 миллиард евроға бағаланды, ал сол айдың соңында Испанияның Ұлттық банкі 2012 жылдың бірінші тоқсанында Испания экономикасынан 97 миллиард евро капитал қашуын хабарлады. Ұлыбританияның Еуроодақтан шығу туралы референдумға (Brexit) дейін өткен екі тоқсанда 77 миллиард фунт стерлингтік таза капитал ағыны тіркелді, референдум алдындағы тоқсанда 65 миллиард фунт стерлинг, ал референдум науқаны басталған наурыз айында 59 миллиард фунт стерлинг құрады. Бұл өткен жылдың тиісінше алты айындағы 2 миллиард фунт стерлингке тең көрсеткіш.