Кіріспе

Франсуа Ларуэллдің тұжырымдамасы Философия емес (фр. non philosophie) – француз философы Франсуа Ларуэлл тарапынан танымал болған тұжырымдама.

Алдын ала өнімдер

Неміс философы Адам Карл Август фон Эшенмайер философия емес деп аталатын философияға ерте көзқарас дамытты. Ол оны тек акыл-оймен ғана қол жеткізе алмайтын Құдайға сенуді қамтамасыз ететін мистикалық ағартудың бір түрі деп түсіндірді. Ол мистикаға бейімділігін физикалық зерттеулеріне де енгізіп, жануарлар магнетизмінің құбылыстарына қызығушылық танытты. Соңында ол джин-перілерге және рухани иелікке берік сенуші болды, ал оның кейінгі жазбалары үлкен дәрежеде табиғаттан тыс күштермен сіңген. Ларюэлль Эшенмайердің ілімін "күшті сезім, сенім және құштарлық атынан философиямен және оның жүйелілігімен үзіліс" деп қарастырады. Жапондық Киото мектебінің философы Хажиме Танабе 1945 жылғы "Философияны метаноэтика ретінде" атты еңбегінде философия емес тұжырымын тағы дамытты. Батыс философиясын зерттеуде Хажиме Шин буддизмінен шабыт алып, "философия емес философияны" құрастырды, онда спекулятивті акыл-ойының шектеуі мойындалып, одан асып түседі, сонымен қатар идеализм мен материализмнен аулақ болды. Хажиме осы философияға жатпайтындығын ("метаноэтика") философтың "өз күшімен" емес, философиялаудың жаңа мүмкіндігін ашатын "Басқа күшпен" (немесе "абсолюттік бос кеңістікпен") анықтады.

Ларуэллдің философияға жатпайтыны

Ларуэлл философияның барлық түрлері (көне философиядан бастап, талдамалық философияға, деконструкцияға және т.б.) бұрынғы шешімге негізделгенін және осы шешімге қатысты тұрақты түрде соқыр болып қалатынын айтады. Ларуэллдің мұндағы "шешімі" – әлемді философиялық тұрғыдан ұғыну үшін оны диалектикалық түрде бөлу. Философия тарихынан мысалдарға Иммануил Канттың сан алуан сезімдердің синтезі мен түсіну қабілеттері арасындағы айырмашылығы; Мартин Хайдеггердің онтикалық және онтологиялық арасындағы жіктелуі; және Жак Дерриданың айырма/болмыстық ұғымы жатады. Ларуэлл бұл шешімді қызықты және мәселелі деп санайды, себебі шешімнің өзі одан әрі жіктелуді тудырмастан (яғни философиялық тұрғыдан ұғылмай) ұстау мүмкін емес. Ларуэлл философияның шешімдік құрылымын философиялық емес жолмен ғана ұғынуға болатынын көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, философия емес – философия ғылымы. Философия емес метафилософия емес, өйткені, Ларуэлл зерттеушісі Рэй Брассье атап көрсеткендей, "философия өзінің құрылымдық рефлексивтілігі арқылы-ақ метафилософиялық болып табылады". Брассье сондай-ақ философия еместі "трансценденталь аксиомалар арқылы жүретін және философиялық тұрғыдан түсіндіруге келмейтін теоремаларды құратын философияның теориялық тәжірибесі" деп анықтайды.

Зерттеу субъектісінің рөлі

Философияның шешім қабылдау құрылымы философия емес субъектісі арқылы түсіндіріледі. Ларуэллдің "субъект" ұғымы мұнда пән емес, сонымен қатар дәстүрлі философиялық субъектілік түсінігімен де байланысы жоқ. Оның орнына, бұл математикалық функция сияқты бір функция. Сөйлеу актілері теориясынан алынған перформативтілік ұғымы философия емес субъектісінің идеясының орталық тұсы болып табылады. Ларуэлл философияның да, философия емес нәрсенің де перформативті екенін санайды. Алайда, философия тек шешім қабылдау құрылымын перформативті түрде заңдастырады, ол, жоғарыда айтылғандай, толыққанды түсіне алмайды – философиядағы теория мен іс-қимыл арасындағы айырмашылықты жоятын философия емес нәрседен өзгеше. Осы тұрғыдан алғанда, философия емес нәрсе радикалды түрде перформативті, өйткені оның әдісіне сәйкес қолданылатын теоремалар толыққанды ғылыми әрекеттерді құрайды. Осылайша, философия емес нәрсе қатаң және ғылыми дисциплина ретінде қарастырылады. Субъектінің рөлі Ларуэллдің этика емес этикасы мен саяси жүйесінің маңызды аспектісі болып табылады. "Ол өзі "Мемлекеттік идеал" немесе "Біртұтас иллюзия" деп атаған мәселені теріс (Гегель) немесе оң (Ницше) тұрғысынан қарастыру арқылы азшылық субъектісінің "жіктелуін" зерттейді, оны Батыс диалектикалық тәжірибесінің "симптомы" деп санайды. Континенттік және Аналитикалық философияның негізін құрайтын Канттың алғашқы принциптеріне қарсы, Ларуэлл өзінде және өзі арқылы анықталатын "Ақылдың нақты сыны" эскизін жасауға тырысады; бұл Ларуэллдің "этика емес этикасын" қамтитындықтан, мемлекетті зерттеудің ұзаққа созылған тәжірибесінен мемлекеттік көзқарастың паралогизмінен айырылуды білдіреді." Sans philosophie ("философиясыз") қозғалысының алғашқы мүшелері немесе жақтастарының қатарында 2005 жылы L’Harmattan баспасында жарияланған жинаққа енгендер бар: Франсуа Ларуэлл, Джейсон Баркер, Рэй Брассье, Лоран Карраз, Хью Шоплин, Жак Колетт, Натали Депраз, Оливер Фелтем, Жиль Грелет, Жан-Пьер Фей, Гилберт Хоттоис, Жан-Люк Ранну, Пьер А. Риффард, Сандрин Ру және Джорданко Секуловски. Содан бері Джон О’Маоилеарка (Мулларки), Энтони Пол Смит, Рокко Гангл, Катерина Колозова және Александр Галлоуэйден көптеген аудармалар мен жаңа кіріспелер пайда болды.