Гермисдас папалық қызметі және Акакийлік жарылыс

Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 514-523 жылдар аралығында Папа Хормиздас (/h//ɔr//'//m//ɪ//z//d//ə//s/; шамамен 450 ж.) болды. Оның папалығы Акакийдің 484 жылы Константинополь Акакийінің Монофизиттерді жібіткендігінен бастау алған шиеленіспен басталды. Оның осы шиеленісті шешуге жасаған әрекеттері сәтті аяқталды және 519 жылдың 28 наурызында Константинополь мен Римнің қайта бірігуі Константинополь соборында көпшілік көз алдында расталды. Дегенмен, "Ираника" мәліметінше, ол Хормиздпен туыс болуы мүмкін. Диакон болардан бұрын Хормиздас үйленген және Сильвериус есімді ұлы болған, кейіннен ол да папа болды. Лоренциандық шиеленіс кезінде Хормиздас Папа Симмахтың ең белгілі дін қызметкерлерінің бірі болды. 502 жылы Санкт-Петербургте өткен синодта нотариус қызметін атқарды. Павия епископы Магнус Феликс Эннодиус оған жолдаған екі хат сақталған, онда епископ Папаға қарыз берген жылқылары мен ақшасын қайтарып алуға тырысқан.

Паптық билігі

Алдыңғы Симмахтан айырмашылығы, Хормиздастың сайлануында ерекше дау-дамайлар болған жоқ. Рим папасы болғаннан кейін, Хормиздас Римдегі алауыздықтың соңғы іздерін жоюға бірінші болып кірісті, Лаврентийлік партияның жақтастарының бір бөлігі бұрыннан кешірілмеген болса, оларды шіркеуге қайта қабылдады. "Бұл алауыздық негізінен Симмахқа деген жеккөрушілікке байланысты болды", - дейді Джеффри Ричардс, "Хормиздас мұндай жеккөрушілікпен байланысты болған жоқ". Liber Pontificalis-те оның қызметі туралы жазылған мәліметтер, сондай-ақ оның сақталған хаттарының көп бөлігі Акакийлік схизманың салдарынан Рим мен Константинополь арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға жасалған күш-жігерге толы. Бұл алауыздық император Зенонның "Хенотикон" нәтижесінде туындады және оның ізбасары Анастасий тарапынан қолдау тапты, ол монофизитшілдікке көбірек бейімделіп, Халкидон соборынан бас тартқан епископтарды қуғынға түсірді. Император Анастасий Виталианның, императорлық ат әскерінің қолбасшысының қысымымен осы алауыздықты шешуге алғашқы қадамдар жасады. Виталиан православие ісін қолдап, Фракия, Кіші Скифия және Мизияда көтеріліс ұйымдастырып, гунндар мен болгарлар әскерімен Константинополь қақпасына жетті. Ричардс Константинополь тарапынан кейбір ұсыныстар болуы мүмкін екенін айтады, "тек Петірдің тағында жаңа адам отырғандықтан". Симмах пен император Анастасийдің арасындағы қарым-қатынас дерлік болған жоқ. Анастасий 514 жылдың 28 желтоқсанында Хормиздасқа хат жазып, оны келесі жылдың 1 шілдесінде өтетін синодқа шақырды. 515 жылдың 12 қаңтарында папаға екінші, аздап дөрекі хат та Анастасий жіберді, ол бірінші хаттан бұрын Римге жетті. 4 сәуірде Хормиздас бейбітшілікке қол жеткізу мүмкіндігіне қуаныш білдіріп, сонымен бірге өзінің алдыңғыларының ұстанымын қорғады, синодты қабылдады, бірақ оны қажетсіз деп санады. Императордың алғашқы хатын жеткізушілер 14 мамырда Римге жетті. Папа сақтықпен келіссөздер жүргізіп, Римде синод шақырып, императорға 8 шілдеде Константинопольге елшілік аттанғанын хабарлады. Осы арада 1 шілдеде Гераклеяда жиналған екі жүз епископ ештеңеге келісе алмай тарасты. Император сарайына жіберілген папаның елшілігіне екі епископ – Павиялық Эннодий мен Катиналық Фортунатус, діни қызметкер Венантий, диакон Виталис және нотариус Илариус кірді. Қасиетті діндардың айтуынша, Хормиздас бірнеше талап қойды: 1) император Халкидон соборы мен папа Леоның хаттарын қабылдағанын жариялауы керек; 2) Шығыс епископтары да осындай жариялау жасап, сонымен қатар Несторийді, Евтихті, Диоскорды, Аэлурды, Петр Монгусты, Петр Фуллерді және Акакийді, олардың барлық жақтастарын анафемаға ұшыратуы керек; 3) осы дау-дамайға байланысты жер аударылғандардың барлығын қайта шақырып, олардың ісін Апостолдық таққа қарастыру керек; 4) Риммен келісімге келген және католицизмді мойындаған жер аударылғандарды алдымен қайта шақыру керек; және 5) православиеліктерді қуғынға салғандары үшін айыпталған епископтарды соттау үшін Римге жіберу керек. "Осылайша император кеңесте еркін талқылауды ұсынды, ал папа христиан әлемінің басшысы ретінде өзіне толық мойынсұнуды және православиеліктерді қабылдауды талап етті, одан кейін ғана келіссөздерге келісуге дайын болды". Римге екі жоғары шенеунік кірген императорлық елшілік, папаға 516 жылдың 16 шілдесінде, ал Рим сенатына 28 шілдеде жазылған хаттар әкелді. Соңғысының мақсаты сенаторларды Хормиздасқа қарсы тұруға көндіру болды. Алайда Сенат та, король Теодорих та папаға адал болды. Осы арада Хормиздас Авитус Виеннаға Балқандағы тағы бір епископтың Риммен қарым-қатынасқа кіріскенін, ал Никополистің епискобы Иоаннның, сонымен қатар Эпирдің архиепискобының Константинопольмен қарым-қатынасын үзіп, Риммен қайта жалғастырғанын хабарлады. Эннодий мен Мисенум епискобы Перегриннен тұратын екінші папалық елшілік алғашқыдай сәтсіз аяқталды. Анастасий тіпті легаттарға пара беруге тырысты, бірақ сәтті болмады. Алайда Шығыс Акакийді айыптаудан бас тартып, папаның талаптарын орындаудан гөрі көбірек талғампаздық танытты. 519 жылдың 28 наурызында Константинополь соборында көптеген адамдардың қатысуымен алауыздыққа соңғы нүкте қойылды. 523 жылы қайтыс болған Хормиздас ескі Санкт-Петер базиликасында жерленді, оның қабірі жаңа базилика салыну кезінде қирады.

Unlike that of his predecessor Symmachus, the election of Hormisdas lacked any notable controversies. Upon becoming pope, one of Hormisdas' first actions was to remove the last vestiges of the schism in Rome, receiving back into the Church those adherents of the Laurentian party who had not already been reconciled. "The schism had lingered on largely out of personal hatred to Symmachus," writes Jeffrey Richards, "something with which Hormisdas was apparently not tainted." The account of his tenure in the Liber Pontificalis, as well as the overwhelming bulk of his surviving correspondence, is dominated by efforts to restore communion between the Sees of Rome and Constantinople caused by the Acacian schism. This schism was the consequence of the "Henoticon" of the Emperor Zeno and supported by his successor Anastasius, who became more and more inclined towards Monophysitism and persecuted those bishops who refused to repudiate the Council of Chalcedon. The emperor Anastasius took the first steps to resolve this schism pressured by Vitalian, the commander of the imperial cavalry, who, having taken up the cause of orthodoxy, led Thracia, Scythia Minor, and Mysia to revolt, and marched with an army of Huns and Bulgarians to the gates of Constantinople. Richards points out that there would bound to be some tentative efforts from Constantinople, "if only because there was a new man on the throne of St. Peter. Relations between Symmachus and the emperor Anastasius had been virtually non existent". Anastasius wrote to Hormisdas on 28 December 514, inviting him to a synod that would be held 1 July of the following year. A second, less courteous invitation, dated 12 January 515, was also sent by Anastasius to the pope, which reached Rome before the first. On 4 April Hormisdas answered, expressing his delight at the prospect of peace, but at the same time defending the position of his predecessors and welcoming a synod, but believing it unnecessary. The bearers of the emperor's first letter at last reached Rome on 14 May. The pope guardedly carried on negotiations, convened a synod at Rome and wrote to the emperor on 8 July to announce the departure of an embassy for Constantinople. Meanwhile, the two hundred bishops who had assembled on 1 July at Heraclea separated without accomplishing anything. The pope's embassy to the imperial court consisted of two bishops, Ennodius of Pavia and Fortunatus of Catina, the priest Venantius, the deacon Vitalis, and the notary Hilarius. According to Rev. J. Barmby, Hormisdas made several demands: (1) The emperor should publicly announce his acceptance of the Council of Chalcedon and the letters of Pope Leo; (2) the Eastern bishops should make a similar public declaration, and in addition anathematize Nestorius, Eutyches, Dioscorus, Aelurus, Peter Mongus, Peter the Fuller, and Acacius, with all their followers; (3) everyone exiled in this dispute should be recalled and their cases reserved for the judgment of the Apostolic See; (4) those exiles who had been in communion with Rome and professed Catholicism should first be recalled; and (5) bishops accused of having persecuted the Orthodox should be sent to Rome to be judged. "Thus the emperor proposed a free discussion in council; the pope required the unqualified acceptance of orthodoxy, and submission to himself as head of Christendom, before he would treat at all." An imperial embassy of two high civil officials came to Rome bringing one letter dated 16 July 516 for the pope, and one dated 28 July for the Roman Senate; the aim of the latter was to convince the senators to take a stand against Hormisdas. However both the Senate, as well as King Theodoric, stayed loyal to the pope. Meanwhile, Hormisdas reported to Avitus of Vienne that an additional number of Balkan bishops had entered into relations with Rome, and Bishop John of Nicopolis, who was also the archbishop of Epirus, had broken communion with Constantinople and resumed it with Rome. A second papal embassy consisting of Ennodius and Bishop Peregrinus of Misenum was as unsuccessful as the first. Anastasius even attempted to bribe the legates, but was unsuccessful. However, the East continued to disregard papal demands by not condemning Acacius. On 28 March 519, in the cathedral of Constantinople in the presence of a great throng of people, the end of the schism was concluded in a solemn ceremony. Hormisdas died in AD 523 and was buried in Old St. Peter's Basilica; his tomb was destroyed during the construction of the new basilica.