Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаштар туысы
Genus of trees
Cercidiphyllum – екі түрі бар өсімдіктер туысы, екеуі де көбінесе кацура деп аталады. Олар Cercidiphyllaceae монотиптік тұқымдасының жалғыз өкілдері. Бұл туыс Жапония мен Қытайда өседі және Cercis (қызыл гүл) туысымен байланысы жоқ.
Cercidiphyllum is a genus containing two species of plants, both commonly called katsura. They are the sole members of the monotypic family Cercidiphyllaceae. The genus is native to Japan and China and unrelated to Cercis (redbuds).
Сипаттама
Типтік түрі Cercidiphyllum japonicum биіктікке жете алады және Азиядағы ең үлкен қатты ағаштардың бірі болып табылады. Басқа түрі, Cercidiphyllum magnificum, әлдеқайда кішідірек, сирек жағдайда ғана биіктігіне жетеді. Cercidiphyllum бұтақтарында бүршіктер пайда болады. Бұл жапырақтары тығыз орналасқан қысқа сабақтар. Жапырақтары диморфты. Жақындағы сипаттамаға сәйкес, "қысқа бүршіктерде кеңінен жүректі немесе бүйрек пішіндес, сақина тәрізді тамырлары бар жапырақтар орналасқан; ал ұзын бүршіктерде эллипс немесе кеңінен жұмыртқа тәрізді жапырақтар, шеттері бүтін немесе ұсақ тісті болады." Жапырақтардың ұзындығы 3–8 см, ені 3–5.5 см аралығында өзгереді. Бұл туыс екі жынысты, яғни еркек және әйел ағаштары бөлек болады. Шағын, көзге түспейтін гүлдер ерте көктемде гүлдеп, жел арқылы тозаңданады; жемісі – әрқайсысы 1–2 см ұзындығы бар, 2–4 кішкентай қауашақтың жиынтығы, әр қауашақтың ішінде көптеген кішкентай, жалпақ және қанатты тұқымдар болады. Жемістер күзде пісіп, күзден қысқа дейін тұқымдарын шығарады. Жапырақтары күзде күшті, тәтті иіске ие, оны карамель немесе Мадейра тортының иісімен салыстыруға болады. Бұл иіс жапырақтардағы малтол және қантты қосылыстың үйлесімінен пайда болады және жапырақтар қоңыр түске енген кезде ең күшті болады. Немец тілінде Cercidiphyllum ағаштары иісіне байланысты аталған: Kuchenbaum немесе Lebkuchenbaum ("пирог ағашы" немесе "имбирь нан ағашы").
The type species, Cercidiphyllum japonicum, can reach in height, and is one of the largest hardwoods in Asia. The other species, Cercidiphyllum magnificum, is much smaller, rarely reaching over in height. Cercidiphyllum produces spurs along its twigs. These are short stems with closely spaced leaves. The foliage is dimorphic. According to a recent description "short shoots bear broadly cordate or reniform, palmately veined leaves with crenate margins; long shoots bear elliptic to broadly ovate leaves with entire or finely serrate margins." Leaf size varies from 3–8 cm long and 3–5.5 cm broad. The genus is dioecious, having separate male and female trees. The small inconspicuous flowers are produced in early spring and wind pollinated; the fruit is a cluster of 2 4 small pods, each pod 1–2 cm long with numerous small, flattened and winged seeds. The fruits mature in autumn and release their seeds in autumn through winter. The leaves have a strong, sweet smell in the fall, described as caramel or Madeira cake like. The smell comes from a combination of maltol and a sugary compound in the leaves and is strongest when they are brown. In German, Cercidiphyllum trees are named after their scent; Kuchenbaum or Lebkuchenbaum ("pie tree" or "gingerbread tree").
Номенклатура
Кацура (カツラ) – бұл ағаштың жапонша атауы. Ғылыми атауы Cercidiphyllum, жапырақтарының Cercis (redbuds) жапырақтарымен тым ұқсас екенін көрсетеді; алайда, бұл екі жақын туыс емес түрлерді оңай ажыратуға болады, себебі қызыл жапырақтың жапырақтары қарама-қарсы емес, бірінен соң бірі орналасқан.
Katsura (カツラ) is the Japanese name for the tree. The scientific name Cercidiphyllum refers to the close resemblance of the leaves to those of Cercis (redbuds); these two unrelated genera can however be distinguished easily as redbud leaves are alternate, not opposite.
Өсіру
Кацура сәндік ағаш ретінде өсіріледі, себебі оның нәзік жүрек пішіндес жапырақтары және жарқын күзгі түсі бар – ашық сары, қызғылт және қызыл-қоңырдың қоспасы. Қолайлы жағдайда ол тез өседі, бірақ құрғақшылыққа өте сезімтал және терең, тұрақты ылғалды топырақ қажет. Құрғақшылық жағдайында түр жапырақтарын қысқартады; бірақ су келген кезде қайта жапырақ жаруы мүмкін. Күзде жапырақтарынан шығатын, күйген қоңыр қант немесе қант мақтасына ұқсайтын хош иіс ерекше қызығушылық тудырады. Өсірілетін ағаштар, табиғи ортадағылар сияқты, жас кезінде түбінен көшет түзеді және жетілген кезде көп сабақты болады; бір сабақты сақтау үшін кесу ұсынылмайды. Cercidiphyllum japonicum түрінде, ерекше иілгіш бұтақтарымен белгілі бірнеше сорттар бар. Жалпы екі түрі бар. Бірінде күшті орталық өркені (немесе экскуррентті өсуі) бар, олардың барлығы Жапонияның Мориока қаласынан шыққан бір клон. Бұл сорт "Мориока жылауы" деп аталады және 400 метрден астам биіктікке жете алады. Екінші түрі орталық өркенін қалыптастыра алмайды және дөңгелек пішіндес болады. Оның бірнеше клондары бар, соның ішінде "Amazing Grace" және "Tidal Wave". C. japonicum түрі де, C. japonicum f. pendulum жылау түрі де Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық Еңбегі сыйлығын алған.
Katsura is grown as an ornamental tree for its delicate heart shaped leaves and bright autumn colour, a mix of bright yellow, pink and orange red. Where conditions are suitable, it is fast growing, but it is very sensitive to drought and needs deep, permanently moist soil. Under drought conditions, the species will abscise its leaves; however refoliation may occur once water is made available. Of particular interest is the scent produced by the leaves in the autumn, resembling burnt brown sugar or cotton candy. Trees in cultivation, like those in natural environments, tend to sucker from the base when young and become multi stemmed at maturity; pruning to maintain a single stem is not advised. Within Cercidiphyllum japonicum, several cultivars with pendulous branches are grown for their unique weeping habit. Two general types exist. Those with a strong central leader, or excurrent growth, are all one clone originating in Morioka City, Japan. This cultivar is known as 'Morioka Weeping' and can reach over in height. The other type fails to form a central leader and is rounded in habit. There are several clones of this, including 'Amazing Grace' and 'Tidal Wave'. Both the species C. japonicum and the weeping form C. japonicum f. pendulum have gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.
Қолданылуы
Кацура ағашы көбінесе гобан, яғни Го ойынына арналған тақталар жасау үшін қолданылады.
Katsura wood is often used to make gobans, i. e. boards for the game Go.
Қалдық деректері
Бұл туыс Солтүстік Американың креда (маастрихт) кезеңінің соңынан және Солтүстік Америка, Еуропа және Азияның кенозой дәуірінен белгілі.
The genus is known from fossils at the end of the Cretaceous (Maastrichtian) of North America, and the Cenozoic of North America, Europe and Asia.