Джеймс Хилтон: Өмір және шығармалары

Кіріспе

Британдық романист және сценарист (1900–1954)

Джеймс Хилтон (9 қыркүйек 1900 – 20 желтоқсан 1954) – ағылшын романист және сценарист. Ол «Жоғалған көкжиек», «Сәлем, Мистер Чипс» және «Кездейсоқ егін жинау» романдарымен, сондай-ақ «Камилла» (1936) және «Миссис Минивер» (1942) фильмдерінің сценарийлерін бірлесіп жазуымен ең жақсы есте қалады, соңғысы оған «Оскар» сыйлығын әкелді.

Ерте өмір және білім

Хилтон Ланкаширдің Ли қаласында, Уолтемстоудағы Чапел-Энд мектебінің директоры Джон Хилтонның ұлы болып дүниеге келді. Ол 1914 жылға дейін Уолтемстоудағы Монокс мектебінде, содан кейін Кембридждегі Лейс мектебінде, одан кейін Кембридждегі Крайст колледжінде оқыды, онда ол өзінің алғашқы романын жазды және ағылшын әдебиеті саласындағы марапатталған диплом алды. Ол журналист ретінде жұмыс істей бастады, бірінші кезекте «Манчестер Гардиан» газетінде, кейін «The Daily Telegraph» газеті үшін көркем әдебиетке шолулар жазды.

Мансап

Хилтонның алғашқы романы "Катерина өзі" 1920 жылы, ол әлі студент кезінде жарық көрді. Бұл "Мырза Чипс" романына да қатысты, бірақ оның кейбір туындыларында зұлымдық көрінеді. Ол заманындағы ағылшын қоғамының кемшіліктерін – әсіресе, тар көзқарастылығы мен таптық санасын – жиі сынға түсірді. Оның "Біз жалғыз емеспіз" романы, аты шабыттандырғандай болғанымен, Ұлыбританиядағы соғыс кезіндегі ашу-ызаның салдарынан заңмен бекітілген линч туралы қаралы оқиғаны баяндайды. Зигмунд Фрейд, "Ай шөпшесіне" салқын қабылдағанына қарамастан, Хилтонның ерте жанкүйері болды және оның талантын тым жоғары өнімділікке жұмсау арқылы зейінсіз кеткенін айтты. 1948 жылдан 1952 жылға дейін Хилтон радионың мәртебелі драмалық антологияларының бірі – "Hallmark Playhouse" бағдарламасын жүргізді. Ол сондай-ақ "Ceiling Unlimited" (1943) бағдарламасының алты эпизодын ұсынды және CBS радиосында "The Hallmark Playhouse" (1948–1953) бағдарламасын жүргізді.

Жоғалған көкжиек

Алғаш рет 1933 жылы жарық көрген бұл роман Хилтонға 1934 жылы Хоторден сыйлығын әкелді. Кейіннен кішкентай, жұмсақ мұқабалы, арзан кітаптарды басып шығаруды бастаған "Pocket Books" баспасы 1939 жылы "Жоғалған горизонт" романын өзінің бірінші басылымы ретінде таңдады. Осы себепті, романды көбінесе "қағаз кітаптар революциясын" бастаған кітап деп атайды. Хилтонның "Жоғалған горизонт" романын жазуына және "Шангри-Ла" образын ойлап табуына, австриялық-американдық ботаник және этнолог Джозеф Роктың National Geographic журналындағы Қытайдың оңтүстік-батыс провинциялары мен Тибет шекаралық аймалдарын зерттеу туралы мақалалары ықпал еткені айтылады. Ол кезде әлі Ұлыбританияда тұрған Хилтонға, Тибетке саяхат жасаған ерте саяхатшылардың жазбалары, Британ кітапханасында табылған Тибет туралы мақалалары да әсер еткен болуы мүмкін. Математик Кристофер Земанның даниялық әкесі Кристиан Земан да осы туындының басты кейіпкерінің прототипі болған деп есептеледі. Ол Жапонияда тұрып жатқанда (онда оның ұлы 1925 жылы дүниеге келген) жоғалып кетті және Дзен буддалық монастырінде жасырын өмір сүріп жатыр деген қауесет тарады. Кейбір деректер бойынша, солтүстік Тринити округіндегі шалғайдағы Уивервилл (Калифорния) қаласы осы романға шабыт берген, бірақ бұл 1941 жылғы сұхбатында Хилтонның Уивервилл қаласы оған Шангри-Ланы еске түсіргені туралы пікірін дұрыс түсінбеудің нәтижесі. Қызығы, Уивервилльден шамамен 8 миль қашықтықтағы Джункшн Ситиде қазір тибет буддистік орталық бар, онда кейде сафран түсті шапан киген тибеттік монахтарды кездестіруге болады. "Шангри-Ла" атауы мифтік утопияның, әлемнен оқшауланған, мәңгілік бақытқа толы жердің синониміне айналды. Токиоға жасалған Дулиттл шабуылынан кейін, бомбалаушылардың әуе кемесінен ұшқандығы құпия сақталған кезде, АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт баспасөзге олар Шангри-Ладан ұшып кеткенін әжуалай айтты. Әскери-теңіз күштері кейіннен осы атауды әуе кемесіне берді, ал Рузвельт Мэриленд штатындағы президенттік резиденциясын Шангри-Ла деп атады. (Біраз уақыттан кейін президент Дуайт Д. Эйзенхауэр бұл резиденцияны немересінің құрметіне "Кэмп-Дэвид" деп атады, және ол ат осы күнге дейін қолданылып келеді.) Батыс Тибеттегі таулы аймақ Чжундиан, Хилтонның кітабына шабыт бергендігіне сене отырып, Шангри-Ла (Сянгелила) деп қайта аталды.

First published in 1933, this novel won Hilton the Hawthornden Prize in 1934. Later, Pocket Books, which pioneered the publication of small, soft cover, inexpensive books, picked Lost Horizon as its first title in 1939. For that reason, the novel is frequently called the book that began the "paperback revolution." Hilton is said to have been inspired to write Lost Horizon, and to invent "Shangri La" by reading the National Geographic articles of Joseph Rock, an Austrian American botanist and ethnologist exploring the southwestern Chinese provinces and Tibetan borderlands. Still living in Britain at the time, Hilton was perhaps influenced by the Tibetan travel articles of early travelers in Tibet whose writings were found in the British Library. Christian Zeeman, the Danish father of the mathematician Christopher Zeeman, has also been claimed to be the model for the hero of the story. He disappeared while living in Japan (where his son was born in 1925), and was reputed to be living incognito in a Zen Buddhist monastery. Some say that the isolated valley town of Weaverville, California, in far northern Trinity County, was a source, but this is the result of a misinterpretation of a comment by Hilton in a 1941 interview, in which he said that Weaverville reminded him of Shangri La. Coincidentally, Junction City (about 8 miles from Weaverville) now has a Tibetan Buddhist centre with the occasional Tibetan monks in saffron robes. The name "Shangri La" has become a byword for a mythical utopia, a permanently happy land, isolated from the world. After the Doolittle Raid on Tokyo, when the fact that the bombers had flown from an aircraft carrier remained highly classified, U. S. President Franklin D. Roosevelt told the press facetiously that they had taken off from Shangri La. The Navy subsequently gave that name to an aircraft carrier, and Roosevelt named his presidential retreat in Maryland Shangri La. (Later, President Dwight D. Eisenhower renamed the retreat Camp David after his grandson, and that name has been used for it ever since.) Zhongdian, a mountain region of northwest Tibet, has been renamed Shangri La (Xianggelila), based on its claim to have inspired Hilton's book.

Қош бол, Чипс мырза.

У. Х. Балгарни, Кембридж қаласындағы Лейс мектебінің мұғалімі және Хилтонның әкесі, Уолтемстоудағы Чапел-Энд мектебінің директоры, "Қош бол, Мистер Чипс" атты бестселлердегі Мистер Чиппинг кейіпкеріне шабыт берді. Хилтон алғашқыда осы материалды The Atlantic журналына жіберді, ал журнал оны 1934 жылдың сәуір айында әңгіме ретінде жариялады. 8 маусымда ол кітап ретінде басылып шықты. Төрт айдан кейін ол Ұлыбританияда кітап болып жарық көрді.

Жеке өмір

Хилтон өзінің ең жақсы есте қалған екі кітабын, "Жоғалған көкжиек" және "Қош бол, Мистер Чипс" солтүстік-шығыс Лондонның Вудфорд Гриндегі 42-Оак Хилл Гарденс үйінде тұрып жазды. Үй әлі де тұр, және Хилтонның онда тұрғанын көрсететін көк тақта орнатылған. 1938 жылы ол Калифорнияға көшіп кетті, содан кейін оның еңбектері Голливуд киноиндустриясымен тығыз байланысты болды. Сол жылы ол актриса Галина Копернакқа үйленді, бірақ сегіз жылдан кейін олар ажырасты. 1948 жылы ол Америка азаматы атанды.

Ескерткіштер

1990 жылдардың соңында Уиган кеңесі (Ли қаласы үшін жауапты метрополитен ауданы) Хилтонның құрметіне арналған көк тақтасын оның Вилкинсон көшесіндегі үйіне емес, қалалық әкімдікке орналастыратынын жариялады. Бұл Ли халқы арасында қызу пікірталас тудырды, көптеген адамдар оны үйдің өзіне орнатуды дұрыс деп санады, өйткені ол қалалық әкімдіктен небары бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Кейін, 2013 жылы, оның туған үйі – Вилкинсон көшесіндегі 26-үйге көк тақта орнатылды. 1997 жылы 42 Оакхилл Гарденс, Вудфорд Гриндегі қарапайым жартылай жеке үйдің қабырғасына көк тақта орнатылды, осы үйде Хилтон 1921 жылдан бастап ата-анасымен бірге тұрған. Джеймс Хилтонды соғыстан кейін Ли регби лигасы футбол клубының төрағасы болған және клубтың бұрынғы стадионы Хилтон Парк (1947–2009) оның құрметіне аталған, сол аттас Ли бизнесменімен шатастыруға болмайды.