Кіріспе

Мармарис балмен танымал болғанымен, оның негізгі табыс көзі – халықаралық туризм. Ол теңіз жағасындағы екі қиылысқан тау қатарының арасында орналасқан. Бірақ 1980 жылдардағы құрылыс шарынан кейін, 20 ғасырдың соңына дейін Мармарис болған тыныш балықшылар ауылынан көбі қалмады. Туризм саласына қосымша, Мармарис – екі ірі және бірнеше шағын маринасы бар желкенді және суға батыру спортының орталығы. Ол жүздеген кеме иелері үшін қыстауға танымал орын. Даламан әуежайы шығысқа қарай бір сағаттық жерде орналасқан. Мармарис қаласынан Грекияның Родос және Сими аралдарына паром қатынайды.

Этимология

Ментеше билігі кезінде қала Мармарис деп аталды, бұл атау грекше màrmaron (мәрмәр; түрікше: mermer) сөзінен шыққан. Атау аймақтағы мол мәрмәр кен орындарына және қала портының мәрмәр саудасындағы маңызды рөліне сілтеме жасайды.

Ежелгі дәуір

Мармарис қашан құрылғаны белгісіз, бірақ б.з.д. 6 ғасырында бұл жер грек тілінде Фискос (Φύσκος) деп белгілі болған, латын тілінде Фискус деп те аталады. Бұл Родосқа қарасты Карияның бір бөлігінде орналасқан, онда керемет порты мен Летоға арналған киелі тоғай болған. Тарихшы Геродоттың айтуынша, осы жерде б.з.д. 3000 жылдан бері қамал болған. Аймақ ақырында Парсы империясының билігіне көшкен. Б.з.д. 334 жылы Ұлы Александр Карияға шабуыл жасап, Фискос қамалын қоршауға алды. Қаланың 600 тұрғыны басып кірген әскерге қарсы тұру мүмкін еместігін түсініп, тауға қашып кетуден бұрын қамал ішіндегі құнды заттарын өртеп жіберді. Басып алушылар қамалдың стратегиялық маңыздылығын білгендіктен, негізгі әскер отанына қайтқанға дейін бірнеше жүз сарбазды орналастыру үшін бұзылған бөліктерін жөндеп қайта жарақтандырды.

Осман дәуірі

Орта ғасырдың соңғы кезеңінде Мармарис Ментеше билігінің құрамына кірді. Он бесінші ғасырдың ортасында Мехмед Жайлаушы Анадолия мен Балқанның түрлі тайпалары мен мемлекеттерін біріктіріп, Константинопольді жаулап алды. Родос аралында орналасқан Иоанн орденінің рыцарлары Осман империясымен көп жылдар бойы күресіп, Мехмед II-нің шабуылдарына қарсы тұра алды. Сүлеймен Шаңқау Родосты жаулап алуға аттанғанда, Мармарис Осман флотының базасы болды; Мармарис қамалы 1522 жылы Осман әскерінің гарнизонына арналған жаңадан салынып бітті. 1798 жылы адмирал Нельсон флотын Мармарис портында жинап, содан кейін Мысырға және Нил шайқасына бет бұрды, бұл Наполеонның Жерорта теңізіндегі жоспарларын тоқтатты. 1801 жылы адмирал Кит басқарған 120 кемеден және генерал Аберкромби басқарған 14 мың сарбаздан тұратын британдық әскер сегіз апта бойы шығанақта тоқтады, осы уақытты Мысыр мен Сириядағы француз жорығын аяқтауға дайындық пен жабдықтауға жұмсады.

Қазіргі заман

Осман билігі кезінде Мармарис Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін грек халқының басымдығын сақтап келді. 1919-1922 жылдардағы грек-түрік соғысынан және одан кейінгі халық алмасудан кейін Мармарис тұрғындарының көп бөлігі гректер Грекияға кетіп, қала Балқаннан келген түрік мигранттарымен қоныстанды. 1957 жылғы Фетхиедегі екі жер сілкінісі қаланы дерлік толығымен қиратты. Тек қамал мен оны қоршаған тарихи ғимараттар зақымдалмады. Қамалдың жөндеу жұмыстары 1979 жылы басталды. Мәдениет министрлігінің қолдауымен ол жеті галереясы бар мұражайға айналдырылды, олардың ең ірісі көрме залы ретінде пайдаланылады. Ішкі аула маусымдық гүлдерге толы. Қамалмен бірге салынған базарда Сүлейменнің анасы Айше Хафса Сұлтан салған шағын Османдық керуенсарайы бар. 2020 жылдардың басында көптеген орман өрттері болды.

Туризм

Мармарис қазір, әсіресе британдық туристер арасында танымал ірі демалыс орнына айналды. Ішмелер теориялық тұрғыдан жеке курорт болғанымен, қазіргі таңда екеуі бірігіп кеткен. Мармариске келетін көптеген туристер жағажайлар мен су спортымен айналысуға талпынады. Сонымен қатар, айналасындағы шығанақтағы аралдарға, оның ішінде Седир аралына (түрікше: Sedir Adası), көбінесе Клеопатра аралы деп аталатын, жұмсақ, ақ және қазір қорғалатын құмымен әйгілі круиздер ұйымдастырылады. Жаз айларында келушілер Сими және Родос грек аралдарына бір күндік саяхатқа шыға алады.

Археология

2018 жылы археологтар Мармарис қаласының жанында 2300 жылдық пирамида пішіндес ежелгі грек боксшысы Диагордың қабірін тапты. Оған грек тілінде былай деп жазылған: «Ешбір қорқақ осы қабірді бұзуға батыл болмасын деп, мен ең биік нүктеде күтіп тұрамын». Бұл құрылыс әулиелердің қабірі деп есептелген және жергілікті тұрғындар дұғаларына жауап іздеп келген, бірақ бұл қасиетті орын емес екені анықталған соң, мазар тоналды.

Табиғат тарихы

Нимара үңгірі Мармарис маңындағы Аспан аралының ең биік нүктесінде орналасқан. Ежелгі заманнан бері ол құдайға табыну орны ретінде пайдаланылып келген. Ежелгі грек тарихшысы Геродоттың сөзіне қарағанда, үңгірде адамдардың болуы б.з.д. 3000 жылға дейін жетеді, бірақ 2007 жылы Мармарис муниципалитеті жүргізген қазба жұмыстары осы мерзімді шамамен 12 000 жылға артқа жылжытты. Үңгірде жасалған зерттеулер ежелгі Фискос қаласында Аполлон және Артемида құдайларының анасы Лето құдайына табыну болғанын көрсетті. Құдайға табыну жерден 30 см биіктікте орналасқан, жартылай шеңбер пішіндес тас тұғырлармен қоршалған басты тастың маңында жүзеге асырылды. Бұл биік тұғырларға кремацияланған қалдықтар, шыны мұныштар, терракота және Летоның мүсіндері сияқты құрбандықтар қойылған. Үңгір Рим дәуірінде де қолданылған. Нимара үңгірі 1999 жылы қорғалатын аумақ деп жарияланды. Онда Фетхиедегі Көбелектер аңғарындағы (Келебеклер Вадисі) сияқты троглоксен көбелектері мекендейді. Өсімдіктер Осман империясы кезінде әкелінген болуы мүмкін.

Климат

Мармарис жылы жазғы Жерорта теңізі климатына ие (Köppen: Csa), ыстық құрғақ жаздары және жұмсақ жаңбырлы қыстарымен сипатталады. Мамыр мен қазан аралығында жаңбыр жауу ықтималдығы өте төмен. Жаз айлары ыстық және құрғақ болады, шілде мен тамыз айларындағы ыстық толқындар кезінде температура ерекше жоғарылайды. Қыркүйекте температура төмендей бастайды, ал қазан айында әлі де жылы және ашық болады, бірақ жаңбырлы күндер де кездеседі. Қыс жаңбырлы маусым, жауын-шашынның көп бөлігі қарашадан кейін жауады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1257 миллиметр (49.488 дюйм) құрайды, ал күшті жаңбырлар су тасқынына осал аймақтарда кенеттен су тасқынына әкелуі мүмкін. Қысқы температура көбінесе жұмсақ болады.

Спорт

2013 жылғы ерлер Еуропалық волейбол лигасының «Финал төрттігі» матчтары шілде айының 13-14 күндері Мармарис қаласындағы «Амирал Орхан Айдын» спорт залында өтті. Түркия Президентінің велосипедтік туры (Cumhurbaşkanlığı Bisiklet Turu) – әр көктемде өткізілетін кәсіби жол велосипедімен жарыс. Жыл сайын қазан айының соңында Мармарис қаласы отандық және халықаралық қайықтар мен экипаждарды қызықтыратын регатаға төңкеріледі.