Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Чудың гегемон патшасы (б.з.д. 232–202)
Hegemon King of Western Chu (c. 232–202 BC)
Сян Цзи (б.з.д. 232 – б.з.д. қаңтар 202), әдептік аты Ю, Қытайдың Чу-Хан таласы кезеңінде (б.з.д. 206–202) Батыс Чудың гегемон патшасы болған. Чу мемлекетінің ақсүйегі Сян Ю Цин әулетіне қарсы көтеріліп, олардың соңғы қалдықтарын жойып, күшті соғыс басшысына айналды. 208 жылы Чжу мемлекетінің патшасы Хуай II оған "Лу герцогы" (魯公) атағын берді. Келесі жылы ол Чжу әскерін Чжан Хан бастаған Цин әскерлеріне қарсы Джулу шайқасында жеңіске жеткізді. Цин құлағаннан кейін Сян Ю "Батыс Чудың гегемон патшасы" (西楚霸王) ретінде таққа отырғызылып, қазіргі Қытайдың орталық және шығыс бөлігін қамтитын кең аумақты, астанасы Пенченгті басқарды. Ол Хан әулетінің негізін қалаушы императоры Лю Бангпен билік үшін ұзақ күрес жүргізді, бұл Чу-Хан таласы деп аталды, ол Гайсия шайқасындағы жеңілісімен және өз-өзіне қол жұмсауымен аяқталды. Сян Ю Цзинь Гуляңның "У Шуан Пу" ("Теңдессіз батырлар тізімі") кітабында бейнеленген.
Xiang Ji (c. 232– January 202 BC), courtesy name Yu, was the Hegemon King of Western Chu during the Chu–Han Contention period (206–202 BC) of China. A noble of the state of Chu, Xiang Yu rebelled against the Qin dynasty, destroying their last remnants and becoming a powerful warlord. He was granted the title of "Duke of Lu" (魯公) by King Huai II of the restoring Chu state in 208 BC. The following year, he led the Chu forces to victory at the Battle of Julu against the Qin armies led by Zhang Han. After the fall of Qin, Xiang Yu was enthroned as the "Hegemon King of Western Chu" (西楚霸王) and ruled a vast area covering modern day central and eastern China, with Pengcheng as his capital. He engaged Liu Bang, the founding emperor of the Han dynasty, in a long struggle for power, known as the Chu–Han Contention, which concluded with his eventual defeat at the Battle of Gaixia and his suicide. Xiang Yu is depicted in the Wu Shuang Pu ("Table of Peerless Heroes") by Jin Guliang.
Атаулары мен лауазымдары
Сян Юдың тегі Сян (t=項), ал есімі Цзи (c=籍), әдепті аты Ю. Ол ең көп Сян Ю ретінде танымал. Сян Ю "Батыс Чудың гегемон патшасы" (c=西楚霸王) атымен белгілі. Бұл атау кейде "Ба Ван" деп қысқартылады. Сян Ю қайтыс болғаннан бері "Ба Ван" сөзі тек Сянға қатысты қолданылады.
Xiang Yu's family name was Xiang (t=項) while his given name was Ji (c=籍) and his courtesy name was Yu He is best known as Xiang Yu. Xiang Yu is popularly known as the "Hegemon King of Western Chu" (c=西楚霸王). This title is sometimes shortened to "Ba Wang". Since Xiang Yu's death, the term "Ba Wang" has come to refer specifically to Xiang.
Отбасылық негіздер
Сян Юдың тегі туралы екі дерек бар. Біріншісі, Сян Ю Чжоу әулетінің Чу мемлекетінің патшалық үйі – Ми (羋) әулетінен шыққан деседі. Оның ата-бабаларына Чу патшасы Сианг (項) жерін сыйлап, содан бері «Сианг» атауын тегі ретінде қабылдаған. Екінші дерек бойынша, Сян Ю Лу мемлекетінің ақсүйек руынан тараған және оның отбасы Чу әскерінде ұрпақтан-ұрпаққа қызмет еткен. Сян Юдың әкесі 項 Ян – белгілі генерал болған, ол Ван Цзянь бастаған Цинь басқыншыларына қарсы Чу армиясын жетекшілік еткен. Цинь 223 жылы Чуды жаулап алғанда қаза тапқан. Сян Ю 232 жылы, Соғысқан мемлекеттер кезеңінің соңында дүниеге келді, осы кезде Цинь мемлекеті басқа алты ірі мемлекетті біріктіруді бастады. Суцяньдағы Сианг әулетінің ұрпақтарының айтуынша, Сян Юдың әкесі – Сианг Янның үлкен ұлы Сианг Чао (項超) болған. Сян Юды оның ағасы Сианг Лян тәрбиелеген, себебі әкесі ерте қайтыс болған. 221 жылы, Сян Ю 11 жасқа толғанда, Цинь мемлекеті Қытайды біріктіріп, Цинь әулетін құрды. Сян Юдың бір көзінде екі қабат қарашық болған, бұл мифтік Император Шунь мен Цзинь Герцогы Вэньге ұқсас. Осы ерекшелігі үшін оны ерекше тұлға деп есептеген, өйткені қос қарашық – қытай дәстүрінде патшаның немесе дананың белгісі саналған. Сян Ю сегіз чиден сәл биік, шамамен 1,8 метрдей болған және ерекше физикалық күшке ие болған, тіпті дингті көтере алатын. Сян Ю өскенде, Сианг Лян бір адамды өлтірген соң, олар биліктен қашу үшін У қаласына қашып кеткен. Сол кезде Цинь Ши Хуан осы аймақта сапармен болған. Сян Ю мен оның ағасы императордың процессиясын тамашалап отырған. Сян Ю: «Мен оның орнын баса аламын», – деген. Гуанчжун аймағында қалып, жаулауларын жалғастыру туралы кеңеске қарамастан, Сян Ю туған жеріне, Чуға оралуға ниеттенген. Ол: «Байлыққа ие болып, үйіне қайтпау – түнде көшеде жарқыраған киіммен жүрумен тең. Кім байқап қалар еді?» деді. Егер Сян Людің әкесін өлтірсе, ол әке өлтірушілік жасаған болар еді. Сян Ю Хонг каналы шарты деп аталатын бейбіт келісімге қол жеткізуді сұрады және келісімнің бір бөлігі ретінде Лю Банға тұтқынға алғандарды қайтарды. Осы келісімге сәйкес Қытай Чу және Хань мемлекеттерінің билігінде шығыс және батысқа бөлінді.
There are two accounts of Xiang Yu's family background. The first claimed that Xiang Yu was from the house of Mi ([[wikt:羋), the royal family of the Chu state in the Zhou dynasty. His ancestors were granted the land of Xiang (項) by the king of Chu and had since adopted "Xiang" as their family name. The other account claimed that Xiang Yu was a descendant of a noble clan from the Lu state and his family had served in the Chu military for generations. Xiang Yu's grandfather 項燕 was a well known general who led the Chu army in resisting the Qin invaders led by Wang Jian, and was killed in action when Qin conquered Chu in 223 BC. Xiang Yu was born in 232 BC in the late Warring States period when the Qin state started unifying the other six major states. According to the descendants of the Xiang family in Suqian, Xiang Yu's father was Xiang Chao (項超), Xiang Yan's eldest son. Xiang Yu was raised by his elder uncle Xiang Liang because his father died early. In 221 BC, when Xiang Yu was about 11 years old, the Qin state unified China and established the Qin dynasty. One of Xiang's eyes had a double pupil just like the mythical Emperor Shun and Duke Wen of Jin. He was thus seen as an extraordinary person because his unique double pupil was a mark of a king or sage in Chinese tradition. Xiang Yu was slightly taller than eight chi, or approximately , and possessed unusual physical strength, as he could lift a ding. When Xiang Yu grew older, Xiang Liang killed someone so they fled to Wu to evade the authorities. At that time, Qin Shi Huang was on an inspection tour in that area and Xiang Yu and his uncle watched the emperor's procession pass by. Xiang Yu said, "I can replace him." Despite advice from his subjects to remain in Guanzhong and continue with his conquests, Xiang Yu was insistent on returning to his homeland in Chu. He said, "To not return home when one has made his fortune is equivalent to walking on the streets at night in glamorous outfits. Who would notice that?" so if Xiang killed Liu's father, he would be guilty of patricide. Xiang Yu requested for an armistice, known as the Treaty of Hong Canal, and returned the hostages he had captured to Liu Bang as part of their agreement. The treaty divided China into east and west under the Chu and Han domains respectively.
Гюлин шайқасы
Көп ұзамай, Сян Ю шығысқа қарай шегіне бастағанда, Лю Бан келісімнен бас тартып, әскерін Батыс Чуға шабуылға жіберді. Лю Бан Хан Син мен Пэн Юге елшілер жіберіп, Сиан Юға үш жақтан шабуыл жасауға көмектесуді сұрады, бірақ Хан Син мен Пэн Ю әскерлерін қозғамады, нәтижесінде Лю Бан Гюлинг шайқасында Сиан Юдан жеңіліске ұшырады. Лю Бан шегініп, қорғанысын күшейтті, содан кейін Хан Син мен Пэн Юге елшілер жіберіп, егер олар Батыс Чуға шабуылға қосылса, оларға иеліктер мен вассалдық патшалық атақтарын сыйлайтынына уәде берді.
Shortly after, as Xiang Yu was retreating eastwards, Liu Bang renounced the treaty and led his forces to attack Western Chu. Liu Bang sent messengers to Han Xin and Peng Yue, requesting for their assistance in forming a three pronged attack on Xiang Yu, but Han Xin and Peng Yue did not mobilise their troops and Liu Bang was defeated by Xiang Yu at the Battle of Guling. Liu Bang retreated and reinforced his defences, while sending emissaries to Han Xin and Peng Yue, promising to grant them fiefs and titles of vassal kings if they would join him in attacking Western Chu.
Жеңілісі мен өлімі
202 жылы Лю Бан, Хан Син және Пэн Юе бастаған хань әскерлері Батыс Чуға үш жағынан шабуыл жасап, Гайсияда азық-түлік жетіспеушілігінен қоршалып қалған Сян Ю әскерін тұтқындады. Лю Бан әскерлеріне Чу аймағындағы халық әндерін орындауды бұйырды, осылайша Сян Юдің туған жері хань әскерлері тарапынан басып алынған деген жалған әсерді тудыруға тырысты. Чу әскерінің рухы құлдырап, Сян Юдің көптеген әскерлері үмітсіздікке беріліп, дезертирлік жасады. Сян Ю көңілсіздікке түсіп, «Гайся әнін» жазды. Оның әйелі Юй өзіне-өзі қол жұмсады. Ертесі күні Сян Ю шамамен 800 элиталық атты әскерін бастап, қоршаудан шығуға әрекет жасады, бірақ оларды 5000 жау әскері қуды. Хуай өзенін кесіп өткеннен кейін Сян Ю тек бірнеше жүз сарбазымен ғана қалды. Олар Инлинде (陰陵) жоғалды, ал Сян Ю батпаққа бағыттап жіберген шаруадан жол сұрады. Сян Ю Дунчэнге (東城) жеткенде, оның соңынан еріп келген хань әскерлерінің саны 28 адамға дейін азайды. Сян Ю өз әскерлеріне арнаған сөзінде, оның құлдырауының себебі жеке қателіктері емес, аспанның қалауы екенін айтты. Содан кейін ол қоршаудан шығып, хань әскерінің бір генералын өлтірді. Сян Ю өз әскерін үш топқа бөліп, жауды шатастырып, оларды да үш топқа бөлініп шабуыл жасауға итермеледі. Сян Ю хань әскерін қайтадан таңқалдырып, жаудың тағы бір қолбасшысын өлтірді, нәтижесінде жау тарапынан 100-ге жуық адам қаза тапты, ал ол өзі тек екі сарбазын жоғалтты. Сян Ю У өзенінің жағасына (қазіргі Хэ округі, Мааншань, Аньхой маңы) шегінді. Сян Ю өзінің туған жеріне қайтуға ұялды, өйткені оның жорықтарына ерген Цзяндунның алғашқы 8000 адамының ешқайсысы аман қалған жоқ. Ол қалған әскерлеріне аттан түсуді бұйырды және өзіне арналған қайық дайындауды өтініп, қайықшыға Zhui (騅) атты соғыс атын туған жеріне қайтаруды тапсырды. Сян Ю мен оның әскерлері хань әскерінің толқындарына қарсы соңғы күреске түсті, соңында Сян Ю ғана тірі қалды. Сян Ю шайқасты жалғастырып, 100-ден астам жау әскерін өлтірді, бірақ оның денесіне көптеген жарақаттар келді. Осы сәтте Сян Ю хань әскерлерінің арасындағы ескі досы Лю Матонгты көріп, оған былай деді: «Мен хань патшасы (Лю Банг) менің басыма 1000 алтын және «Ванху маркизі» (萬戶侯; 10000 үйдің маркизі) атағын белгілегенін естідім. Достығымыздың құрметі үшін оны қабылда». Сян Ю содан кейін қылысымен өзінің тамағын кесіп, өзіне-өзі қол жұмсады. Лиу Банг ұсынған сыйлықтың себебімен хань әскерлері арасында төбелес шықты, ал Сян Юдің денесі шайқас кезінде қиыршықталған деп айтылады. Сыйлықтың иегері Лю Матонг пен тағы төрт адам болды. Сян Юдің өлімінен кейін Батыс Чу бағынды, ал Қытай Лю Банның билігімен біріктірілді, бұл хань әулетінің жеңісін білдірді. Лю Банг Гучэндте (穀城; Донгпинг округі, Тайань, Шандонг) Сян Юге салтанатты мемлекеттік жерлеу рәсімін өткізді, оның рәсімі «Лу герцогі» атағына сай болды. Сян Юдің туыстары, соның ішінде Хонг қақпасында Лю Банның өмірін құтқарған Сян Бо да, өлімнен құтылды және оларға маркиздік атақтар берілді.
In 202, Han armies led by Liu Bang, Han Xin, and Peng Yue attacked Western Chu from three sides and trapped Xiang Yu's army, which was low on supplies, at Gaixia. Liu Bang ordered his troops to sing folk songs from the Chu region to create a false impression that Xiang Yu's native land had been conquered by Han forces. The morale of the Chu army plummeted and many of Xiang Yu's troops deserted in despair. Xiang Yu sank into a state of depression and he composed the Song of Gaixia. His wife Consort Yu committed suicide. The next morning, Xiang Yu led about 800 of his remaining elite cavalry on a desperate attempt to break out of the encirclement, with 5,000 enemy troops pursuing them. After crossing the Huai River, Xiang Yu was only left with a few hundred soldiers. They were lost in Yinling (陰陵) and Xiang Yu asked for directions from a farmer, who directed him wrongly to a swamp. When Xiang Yu reached Dongcheng (東城), only 28 men were left, with the Han troops still following him. Xiang Yu made a speech to his men, saying that his downfall was due to Heaven's will and not his personal failure. After that, he led a charge out of the encirclement, killing one Han general in the battle. Xiang Yu then split his men into three groups to confuse the enemy and induce them to split up as well to attack the three groups. Xiang Yu took the Han troops by surprise again and slew another enemy commander, inflicting about 100 casualties on the enemy, while he only lost two men. Xiang Yu retreated to the bank of the Wu River (near modern He County, Maanshan, Anhui) and the ferryman at the ford prepared a boat for him to cross the river, strongly encouraging him to do so because Xiang Yu still had the support of the people from his homeland in the south. Xiang Yu said that he was too ashamed to return home and face his people because none of the first 8,000 men from Jiangdong who followed him on his conquests survived. He refused to cross and ordered his remaining men to dismount, asking the ferryman to take his warhorse Zhui (騅), back home. Xiang Yu and his men made a last stand against wave after wave of Han forces until only Xiang himself was left alive. Xiang Yu continued to fight on and slew over 100 enemy soldiers, but he had also sustained several wounds all over his body. Just then, Xiang Yu saw an old friend Lü Matong among the Han soldiers, and he said to Lü, "I heard that the King of Han (Liu Bang) has placed a price of 1,000 gold and the title of "Wanhu Marquis" (萬戶侯; lit. "marquis of 10,000 households") on my head. Take it then, on account of our friendship." Xiang Yu then committed suicide by slitting his throat with his sword, and a brawl broke out among the Han soldiers at the scene due to the reward offered by Liu Bang, and Xiang Yu's body was said to be dismembered and mutilated in the fight. The reward was eventually claimed by Lü Matong and four others. After Xiang Yu's death, Western Chu surrendered and China was united under Liu Bang's rule, marking the victory of the Han dynasty. Liu Bang held a grand state funeral for Xiang Yu in Gucheng (穀城; in Dongping County, Tai'an, Shandong), with the ceremony befitting Xiang's title "Duke of Lu". Xiang Yu's relatives were spared from death, including Xiang Bo, who saved Liu Bang's life at Hong Gate, and they were granted marquis titles.
Классикалық
Шың Ю-ның «Ұлы тарихшының жазбалары» атты өмірбаянында ол өзінің жетістіктерімен мақтанып, өзін жоғары санаған адам ретінде сипатталады. Сян Ю жеке қабілеттеріне сүйенуді, ал басқалардан кішіпейілділікпен үйренуді жөн көрді. Сима Цян Сян Ю өзінің кемшіліктерін көре алмады және тіпті өлгенше қателіктерін түзетуге тырыспады деп ойлады. Сима Цян Сян Ю-дың құлдырауы өзінің жеке сәтсіздіктеріне емес, көктің еркіне байланысты деп мәлімдегенін күлкілі деп есептеді, сондай-ақ оның жаулары мен сыншыларына қарсы қолданған қатыгез әдістерін. Ал Лю Банг кейде қатыгез бола алатын, бірақ әскерлеріне қолға алған қалаларды тонаудан тыйым салған және азаматтардың өмірін сақтап, олардың қолдауы мен сенімін алған ақылды және айлакер билеуші ретінде суреттеледі. Сян Ю тарихы конфуциандықтардың мысалына айналды, олар басшылар адамдарға қорқынышпен емес, мейіріммен билік ету керек деген идеяны қолдады. Оның амбициялары Батыс Чудың құлдырауымен, Лю Бангпен жеңілуімен және шамамен 30 жасында қайтыс болуымен аяқталды. Лю Банның генералы Хан Синь, ол Сян Ю-дың жауынгерлік қарсыластарының бірі болды, Сянды сынға алып, «Өзінен күшті қарсыласқа тап болғанда қатыгез жауынгерге айналатын, бірақ өзінен әлсіз адамды көргенде жанашырлықпен және жұмсақ жүрекпен қараушы адам. Ол қабілетті генералдарды тиімді пайдалана алмады, тіпті Чу императоры И-ді өлтірді, оны қолдамады. Жеңімпаз атанғанымен, ол халықтың құрметінен айырылды» деді. Тан әулетінің ақыны Ду Му Сян Ю туралы «Уцзян жағасындағы павильон» (題烏江亭) атты өлеңінде былай деп айтқан: «Жеңіс немесе жеңіліс – соғыста кездесетін жағдай. Масқаралауды төзімділікпен қабылдай білген адам – нағыз еркек. Цзяндун жерінде көптеген таланттар бар, кім біледі, ол (Сян Ю) қайта оралар ма?» Сун әулетінің ақыны Ван Анши басқа пікірде болды, ол: «Жауынгер көп шайқастан кейін шаршады. Орталық жазықтағы жеңілісін өзгерту қиын. Цзяндунда таланттар бар, бірақ олар оған көмектесуге дайын ба?» деді. Сун әулетінің әйел ақыны Ли Цинчжао былай деп жазды: «Өмірде батыр, өлімнен кейін әруақтардың патшасы. Біз әлі күнге дейін Сян Юды еске аламыз, ол Цзяндунға қайтудан бас тартты». Сян Ю көпшілік арасында үлкен батылдыққа ие, бірақ даналықтан айырылған көшбасшы ретінде танымал. Оның мінез-құлқы «батылдығы бар, бірақ тактикасы жоқ», «ақылсыздық» мағынасын беретін «有勇無謀» (yǒu yǒng wú móu) деген қытай идиомымен нақты сипатталады. Сян Ю-дың соғыс тактикасын кейінгі әскери басшылар зерттеді, ал оның саяси қателіктері кейінгі билеушілер үшін ескерту болды. Гайсия шайқасынан туған «四面楚歌» (sì miàn chǔ gē) деген тағы бір қытай идиомы, көмексіз, қиын жағдайдағы адамды сипаттау үшін қолданылады. Лю Банның «Фан Цзэң бар, бірақ оны пайдалана алмады» (有一范增而不能用) деген сөзі де Сян Ю-дың кеңесшісі Фан Цзэңге сенгенімен, оның кеңесін тыңдамағанын көрсетеді.
Xiang Yu's biography in the Records of the Grand Historian describes him as someone who boasted about his achievements and thought highly of himself. Xiang Yu preferred to depend on his personal abilities as opposed to learning with humility from others before him. Sima Qian thought that Xiang Yu had failed to see his own shortcomings and to make attempts to correct his mistakes, even until his death. Sima Qian thought that it was ridiculous when Xiang Yu claimed that his downfall was due to Heaven's will and not his personal failure. and the gruesome methods of execution he employed against his enemies and critics. In contrast, Liu Bang is portrayed as a shrewd and cunning ruler who could be brutal at times, but forbade his troops from looting the cities they captured and spared the lives of the citizens, earning their support and trust in return. Xiang Yu's story became an example for Confucianists to advocate the idea that leaders should rule with benevolence and not govern by instilling fear in the people. His ambitions ended with the collapse of Western Chu, his defeat by Liu Bang, and his death at the early age of around 30. Liu Bang's general Han Xin, who was one of Xiang Yu's opponents on the battlefield, made a statement criticising Xiang, "A man who turns into a fierce warrior when he encounters a rival stronger than he is, but also one who is sympathetic and soft hearted when he sees someone weaker than he is. Neither was he able to make good use of capable generals nor was he able to support Emperor Yi of Chu, as he killed the emperor. Even though he had the name of a Conqueror, he had already lost the favour of the people." The Tang dynasty poet Du Mu mentioned Xiang Yu in one of his poems Ti Wujiang Ting (題烏江亭): "Victory or defeat is common in battle. One who can endure humiliation is a true man. There are several talents in Jiangdong, who knows if he (Xiang Yu) can make a comeback?" The Song dynasty poet Wang Anshi had a different opinion, writing that "the warrior is already tired after so many battles. His defeat in the Central Plains is hard to reverse. Although there are talents in Jiangdong, are they willing to help him?" The Song dynasty female poet Li Qingzhao wrote: "A hero in life, a king of ghosts after death. Until now we still remember Xiang Yu, who refused to return to Jiangdong." Xiang Yu is popularly viewed as a leader who possessed great courage but lacked wisdom, and his character is aptly summarised using the Chinese idiom t=有勇無謀, meaning "has courage but lacks tactics", "foolhardy". Xiang Yu's battle tactics were studied by later military leaders while his political blunders served as cautionary tales for later rulers. Another Chinese idiom c=四面楚歌, was also derived from the Battle of Gaixia, and used to describe someone in a desperate situation without help. Another saying by Liu Bang, "Having a Fan Zeng but unable to use him" (有一范增而不能用), was also used to describe Xiang Yu's reliance on his advisor Fan Zeng and failure to actually listen to Fan's advice.
Қазіргі заман
Қазіргі заманғы тарих зерттеулері Сян Юдің әскери шеберлігі мен Карфаген генералы Ганнибалдың, сондай-ақ Шака Зулудың әскери стратегиядағы дарындылығы арасындағы ұқсастықтарды анықтады. Мао Цзэдун да Сян Ю туралы: "Біз жауды жеңу үшін қалған күшімізді жұмсауымыз керек, Жеңімпаз сияқты атаққа ұмтылудың орнына" деген. 1964 жылы Мао Сян Ю-дың құлдырауына үш себепті көрсетті: Фан Цзэннің Хун Қақпасында Лю Бангты өлтіру туралы кеңесін орындамауы және Лю Бангтың кетуіне рұқсат беруі; Лю Банг сенімін бұзуы мүмкін екенін ескермей, бейбіт келісім шартының талаптарын қатаң сақтауы; Пэнчэн қаласын астана етіп таңдауы.
Modern study of history has drawn similarities between Xiang Yu's military brilliance and that of Hannibal, general from Carthage who was famous for his genius in military strategy, as well as Shaka Zulu. Mao Zedong also once mentioned Xiang Yu, "We should use our remaining strength to defeat the enemy, instead of thinking about achieving fame like the Conqueror." In 1964, Mao also pointed out three reasons for Xiang Yu's downfall: not following Fan Zeng's advice to kill Liu Bang at Hong Gate, and letting Liu leave; adhering firmly to the terms of the peace treaty without considering that Liu Bang might betray his trust; building his capital at Pengcheng.
Поэзия, халық аңыздары, романдар
Сян Юдың шайқастағы күші мен қабілеті қытай халық ертегілері мен поэзиясында, мысалы Гайсияда көрінеді. VIII ғасырдағы қытайлық "Менг Чиу" кітабында төрт сөзден тұратын ұйқастық жыр бар: "Джи Син императордың рөлін сомдайды". Бұл Шыңян шайқасындағы оқиғаға сілтеме жасайды, онда Джи Син және 2000 әйел Лю Бан мен оның әскерінің киімдерін киіп, Сян Юді алаңдатып, Лю Банның Шыңян қаласынан қашуына уақыт беруге тырысты. Қытай әдебиетінің төрт классикалық романының бірі – "Үш патшалықтың романсында" Сун Цэ "Кішкентай жаулаушы" (小霸王) деп аталды және оның замандастары оны көбінесе Сян Юмен салыстырды. Сун Цэ үш патшалық дәуірінде Шығыс Ву мемлекетінің негізін қалаған Цзяндун аймағындағы жаулап алуларымен танымал. "Су маржасында", тағы бір төрт классикалық романның бірінде, 108 қарақшының бірі Чжоу Тонг, Сян Юға сыртқы келбетімен ұқсас болғандықтан "Кішкентай Жеңімпаз" деп аталды. "Джин Пинг Мей" (Ci Hua басылымы) романында Сян Ю бірінші тараудың басындағы әнге трагикалық кейіпкердің мысалы ретінде сіңірілген. Кен Людің "Патшалардың кеңшілігі" атты фантастикалық романындағы Мата Зинду кейіпкері Сян Юдың бейнесімен жасалған.
Xiang Yu's might and prowess in battle appears in Chinese folk tales and poetry, such as at Gaixia. The Meng Ch'iu, an 8th century Chinese primer, contains the four character rhyming couplet: "Ji Xin impersonates the Emperor". It referred to the episode in the Battle of Xingyang when Ji Xin and 2,000 women disguised themselves as Liu Bang and his army, to distract Xiang Yu in order to buy time for Liu Bang to escape from the city of Xingyang. In Romance of the Three Kingdoms, one of the Four Great Classical Novels of Chinese literature, Sun Ce is nicknamed "Little Conqueror" (小霸王) and is often compared favourably to Xiang Yu by his contemporaries. Sun Ce is best known for his conquests in the Jiangdong region that laid the foundation of the state of Eastern Wu in the Three Kingdoms era. In Water Margin, another of the Four Great Classical Novels, Zhou Tong, one of the 108 outlaws, is nicknamed "Little Conqueror" for his resemblance to Xiang Yu in appearance. In Jin Ping Mei, (Ci Hua edition) Xiang Yu is mentioned as an example of a tragic character in the song at the opening of the first chapter. The character Mata Zyndu in Ken Liu's epic fantasy novel The Grace of Kings is based on Xiang Yu.
Опералар
Бейжіңдегі атақты опера "Егемон патша ханымымен қоштасады" (The Hegemon King Bids His Lady Farewell) Сян Юдің Гайсия шайқасындағы жеңілісін көрсетеді. Бұл пьесаның атауы Чэн Кайге режиссерінің марапатқа ие болған "Қош бол, сүйікті конкубинам" фильмінің қытайша атауы ретінде қабылданған.
A famous Beijing opera, The Hegemon King Bids His Lady Farewell, depicts the events of Xiang Yu's defeat at the Battle of Gaixia. The title of the play was borrowed as the Chinese title for Chen Kaige's award winning motion picture Farewell My Concubine.
Теледидар
1985 жылы Гонконгтағы "The Battlefield" телесериалында Шек Сау рөлін сомдаған. 2003 жылы Қытайдың "Хан әулетінің тарихы" телесериалында Ху Цзюнь рөлін сомдаған. 2004 жылы Гонконгтағы "The Conqueror's Story" телесериалында Квонг Вах рөлін сомдаған. 2010 жылы қытайлық "Миф" телехикаясында Тан Кай рөлін сомдаған. 2012 жылы қытайлық "King's War" телесериалында Питер Хо рөлін сомдаған. 2012 жылы қытай телехикаясында Миң Дао рөлін сомдаған. 2015 жылы қытай телехикаясы "Қың аңызы" сериалында Қын Жунжи рөлін сомдаған.
Portrayed by Shek Sau in the 1985 Hong Kong television series The Battlefield. Portrayed by Hu Jun in the 2003 Chinese television series The Story of Han Dynasty. Portrayed by Kwong Wah in the 2004 Hong Kong television series The Conqueror's Story. Portrayed by Tan Kai in the 2010 Chinese television series The Myth. Portrayed by Peter Ho in the 2012 Chinese television series King's War. Portrayed by Ming Dao in the 2012 Chinese television series Beauties of the Emperor. Portrayed by Qin Junjie in the 2015 Chinese television series The Legend of Qin.
Фильм
1994 жылы Гонконгтағы «Ұлы жаулап алушының әйелі» фильмінде Рэй Луи сомдаған. 2011 жылы қытай «Ақ кек» фильмінде Фэн Шаофен сомдаған. 2012 жылы қытай «Соңғы кешкі ас» фильмінде Дэниел Ву сомдаған.
Portrayed by Ray Lui in the 1994 Hong Kong film The Great Conqueror's Concubine. Portrayed by Feng Shaofeng in the 2011 Chinese film White Vengeance. Portrayed by Daniel Wu in the 2012 Chinese film The Last Supper.