Витольд Пилецкий: Польский герой и борец за свободу

Кіріспе

Польша әскери офицері (1901–1948)

Витольд Пилецкий (13 мамыр 1901 – 25 мамыр 1948; кодовые имена: Роман Езерский, Томаш Серафинский, Друх, Витольд) – екінші дүниежүзілік соғыстағы Польша атты әскері офицері, барлаушы және қарсылық қозғалысының жетекшісі. Жастық шағында Пилецкий Польшаның жер асты скауттық ұйымына қосылды; Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Польша жасақтарына, содан кейін Польша армиясына қосылды. 1921 жылы аяқталған Польша-Совет соғысына қатысты. 1939 жылы Германияның басқындығына қарсы Польшаны қорғауға қатысып, көп ұзамай Польша қарсыласының құрамына кіріп, құпия Польша армиясы қарсылық қозғалысын ұйымдастырды. 1940 жылы Пилецкий Аушвиц концлагеріне ену үшін өзінің тұтқынға алынуына ерікті түрде келісті. Аушвицте ол жүздеген тұтқындарды қамтитын қарсылық қозғалысын ұйымдастырды және лагердегі неміс зұлмы туралы құпия есептерді жасады, олар Ішкі әскер штаб-пәтеріне жеткізіліп, Батыс Одақтастарымен бөлісті. 1943 жылдың сәуір айында Аушвицтен қашқаннан кейін Пилецкий 1944 жылдың тамыз-қазан айларында болған Варшава көтерілісіне қатысты. Көтеріліс басылғаннан кейін ол неміс әскери тұтқын лагеріне қамалды. Польшада коммунистер билікке келгеннен кейін ол Лондонға негізделген Польша эмигранттық үкіметіне адал болды. 1945 жылы Польшаға оралып, елдегі жағдай туралы эмигранттық үкіметке баяндады. Оралу алдында Пилецкий өзінің бұрынғы есептерін «Витольдтың есебі» деп біріктірді, онда Аушвицтегі тәжірибесін егжей-тегжейлі сипаттады, Польшаның жаңа коммунистік билігі оны өлтіруі мүмкін деп күтті. 1947 жылы ол «шетелдік империализм» үшін жұмыс істегені үшін құпия полициясымен тұтқындалды және азаптаудан және көрсетпелі соттан кейін 1948 жылы өлім жазасына кесілді. Оның тарихы, Польша коммунистік билігі үшін қолайсыз болғандықтан, көптеген жылдар бойы жасырын қалды. Пилецкийдің Аушвицке жіберілген миссиясы туралы алғашқы есептердің бірін соғыстан кейін Ұлыбританияға эмиграциялаған, өзі Аушвицтің бұрынғы тұтқыны болған Польша тарихшысы Йозеф Гарлинский берді, ол «Аушвицке қарсы күрес: Концентрациялық лагердегі қарсылық қозғалысы» (1975) еңбегінде жариялады. Польшада коммунизм құлағаннан кейін, польша тарихшыларының оның өмірін зерттеуіне мүмкіндік бергеннен кейін, келесі жылдары бірнеше монографиялар жарық көрді.

Witold Pilecki (13 May 190125 May 1948; ; codenames Roman Jezierski, Tomasz Serafiński, Druh, Witold) was a Polish World War II cavalry officer, intelligence agent, and resistance leader. As a youth, Pilecki joined Polish underground scouting; in the aftermath of World War I, he joined the Polish militia and, later, the Polish Army. He participated in the Polish–Soviet War which ended in 1921. In 1939, he participated in the unsuccessful defense of Poland against the German invasion and shortly afterward, joined the Polish resistance, co founding the Secret Polish Army resistance movement. In 1940, Pilecki volunteered to allow himself to be captured by the occupying Germans in order to infiltrate the Auschwitz concentration camp. At Auschwitz, he organized a resistance movement that eventually included hundreds of inmates, and he secretly drew up reports detailing German atrocities at the camp, which were smuggled out to Home Army headquarters and shared with the Western Allies. After eventually escaping from Auschwitz in April 1943, Pilecki fought in the Warsaw Uprising of August–October 1944. Following its suppression, he was interned in a German prisoner of war camp. After the communist takeover of Poland, he remained loyal to the London based Polish government in exile. In 1945, he returned to Poland to report to the government in exile on the situation in Poland. Before returning, Pilecki compiled his previous reports into Witold's Report to detail his Auschwitz experiences, anticipating that he might be killed by Poland's new communist authorities. In 1947, he was arrested by the secret police on charges of working for "foreign imperialism" and, after being subjected to torture and a show trial, was executed in 1948. His story, inconvenient to the Polish communist authorities, remained mostly unknown for several decades; one of the first accounts of Pilecki's mission to Auschwitz was given by Polish historian Józef Garliński, himself a former Auschwitz inmate who emigrated to Britain after the war, in Fighting Auschwitz: The Resistance Movement in the Concentration Camp (1975). Several monographs appeared in subsequent years, particularly after the fall of communism in Poland facilitated research into his life by Polish historians.

Ерте өмір

Витольд Пилецки 1901 жылы 13 мамырда Ресей империясының Карелиядағы Олонец қаласында дүниеге келді. Витольд орман инспекторы Юлиан Пилецкий мен Людвика Осечимсканың бес баласының бірі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін 1916 жылы Пилецкийді анасы Вильнюске қарағанда шығыста қауіпсіз орналасқан Ресейдің Орыол қаласындағы мектепке жіберді. Ол гимназияға (орта мектеп) барып, жергілікті ZHP бөлімін құрды. Бұл бөлім 1937 жылы Польшаның 19-шы жаяу әскер дивизиясына қарасты болды. 1938 жылы Пилецкий өз қызметі үшін "Күміс Құрмет Кресті" орденін алды. 17 қыркүйекте Кеңес Одағы Польшаның шығысына шабуыл жасады, бұл поляк күштерінің жағдайын одан бетер нашарлатты. 22 қыркүйекте 41-дивизия ауыр жеңіліске ұшырап, капитуляциялады. 1940 жылдың көктемінде Пилецкий Влодаркевичтің көзқарастарының антисемиттік болып кеткенін байқады. Тамыз айында Влодаркевич ТАП отырысында олар Ровецкиймен бірге жер асты қозғалысына қосылатынын мәлімдеді және Пилецкийдің Аушвиц концлагеріне кіруі ұсынылды. Пилецкийдің Аушвицке қалай түскенін түсіндіретін екі нұсқа бар. Бір нұсқада ол лагерьге кіру үшін Варшава көшелеріндегі ұсталғандардың бірі болуға рұқсат берді. Оның міндеттері: тұтқындардың моральдық жағдайын жақсарту, лагерьден тыс жаңалықтарды жеткізу, мүшелеріне қосымша азық-түлік пен киім тарату, барлау желілерін құру және көмек келген жағдайда лагерді басып алуға отрядтарды даярлау болды. ZOW әрқайсысы бес адамнан тұратын құпия топтар болып ұйымдастырылды. Өзінің міндеттерінің бір бөлігі ретінде Пилецкий құпия есептер жазып, босатылған немесе қашқан тұтқындардың көмегімен Ішкі әскер штабына жіберді. 1940 жылдың қазан айында жіберілген алғашқы хабарламада лагерь және тұтқындарды аштық пен қатыгез жазалар арқылы жою туралы баяндалды; ол "Оккупанттардың терроры мен заңсыздығы" тақырыбындағы Отандық армияның есебінің негізі ретінде пайдаланылды. Пилецкийдің келесі хабарлары да Аушвицтен қашып құтылған адамдар арқылы тымыздан шығарылды. Бұл хабарлардың мақсаты ZOW-ға лагерді азат ету үшін көтеріліс жасауға Отандық армиядан рұқсат алу болуы мүмкін, бірақ Отандық армиядан жауап келмеді. Пилецкий ұсынған ақпарат Батыс одақтастары үшін Аушвиц туралы маңызды ақпарат көзі болды. Пилецкий одақтастардың лагерьке қару-жарақ немесе әскер жіберетінін немесе Отандық армияның сырттан шабуыл ұйымдастыратынын үміттенді. Ең нашар жағдайды болдырмау үшін Пилецкий лагерьден қашып шығуды шешті, Отандық армия басшыларын құтқару операциясының дұрыс екеніне көндіруді мақсат етті.

Witold Pilecki was born on 13 May 1901 in the town of Olonets, Karelia, in the Russian Empire. Witold was one of five children of forest inspector Julian Pilecki and Ludwika Osiecimska. Following the outbreak of World War I, in 1916 Pilecki was sent by his mother to a school in the Russian city of Oryol, located safer in the East than Vilnius. There he attended a gymnasium (secondary school) and founded a local chapter of the ZHP. > which in 1937 was placed under the Polish 19th Infantry Division. In 1938, Pilecki received the Silver Cross of Merit for his activities. On 17 September, the Soviet Union invaded eastern Poland, which worsened the already desperate situation of the Polish forces. On 22 September, the 41st Division suffered a major defeat and capitulated. In the spring of 1940, Pilecki saw that Włodarkiewicz's views had become more anti semitic In August, Włodarkiewicz announced at a TAP meeting that they would, after all, join the mainstream underground with Rowecki – and that it has been proposed that Pilecki should infiltrate the Auschwitz concentration camp. Two backstories exist purporting to explain how Pilecki actually found himself in Auschwitz. In one version, he allowed himself to be captured by the occupying Germans in one of their Warsaw street round ups, in order to infiltrate the camp. Its tasks were to improve the morale of the inmates, provide news from outside the camp, distribute extra food and clothing to its members, set up intelligence networks, and train detachments to take over the camp in the event of a relief attack. ZOW was organized as secret cells, each of five members. As part of his duties, Pilecki secretly drew up reports and sent them to Home Army headquarters with the help of inmates that had been released or escapees. The first dispatch, delivered in October 1940, described the camp and the ongoing extermination of inmates via starvation and brutal punishments; it was used as the basis of a Home Army report on "The terror and lawlessness of the occupiers". Further dispatches of Pilecki's were likewise smuggled out by individuals who managed to escape from Auschwitz. The reports' purpose may have been to get the Home Army command's permission for ZOW to stage an uprising to liberate the camp; however, no such response came from the Home Army. The information provided by Pilecki was a principal source of intelligence on Auschwitz for the Western Allies. Pilecki hoped that either the Allies would drop arms or troops into the camp, or that the Home Army would organize an assault on it from outside. To avoid the worst outcome, Pilecki decided to break out of the camp with the hope of convincing Home Army leaders that a rescue attempt was a valid option.

Соғыстан кейін

1945 жылдың шілдесінде Пилецкий Анконада (Италия) генерал-лейтенант Владислав Андерс басқаратын Польшаның II корпусының әскери барлау бөліміне қосылды. 1945 жылдың қазан айында, эмиграциядағы үкімет пен Болеслав Бируттың кеңестік режим арасындағы қарым-қатынас нашарлағандықтан, Андерс және оның барлау басшысы, подполковник Станислав Кияк Пилецкийге Польшаға оралып, кеңес оккупациясы астындағы әскери және саяси жағдай туралы есеп беруді бұйырды. 1945 жылдың желтоқсанында ол Варшаваға жетіп, барлау желісін құруға кірісті. Оның жұмысын полковник Роман Ромковский қадағалады. Пилецкийдің бірнеше жақтастары да сол кезде тұтқындалып, сотталды, кем дегенде үшеуі өлім жазасына кесілді, ал басқалары өлім жазасынан түрме жазасына ауыстырылды. 2012 жылы Гарлинский Пилецкийдің Аушвиц күнделігін ағылшын тіліне аударды және оны «Аушвиц еріктісі: Батылдықтан асып түсу» деген атпен жариялады. Польшаның бас раввині Михаэль Шудрих 2012 жылғы Пилецкий есебінің ағылшын тіліндегі басылымының алғы сөзінде: «Құдай адамды жаратқанда, бәріміз баталы естеліктері бар капитан Витольд Пилецкий сияқты болуымызды ойлаған» деп жазды. Сондай-ақ, Джек Фэрвезердің 2019 жылғы «Ерікті: Аушвицке енген қарсылық батырының шын тарихы» кітабы, соңғысы Коста кітап сыйлығының иегері болды. 1990 жылдардан бастап, Польшада коммунизм құлағаннан кейін және Пилецкийдің ақталуынан кейін, ол кеңінен талқыланды. 2012 жылы Повузки зиратында оның денесін табу үшін сәтсіз қазба жұмыстары жүргізілді. 2016 жылы Остров Мазовецкада Пилецкий отбасы мұражайы (Dom Rodziny Pileckich) ашылды; ол 2019 жылы ресми түрде ашылды, бірақ оның тұрақты көрмесі әлі дайындалуда, 2022 жылдың мамырында көпшілікке ашылуы жоспарланған. 2017 жылы 1917-1990 жылдары соғыс қылмыстары мен бейбітшілікке немесе адамзатқа қарсы қылмыстардың польшалық құрбандарына көмектескен адамдарды еске алу үшін Пилецкий институты құрылды. 2006 жылғы Рышард Бугайскийдің «Кавалери капитан Пилецкийдің өлімі» фильмі Пилецкийді негізсіз айыптауларға тап болған, этикалық тұрғыдан мінсіз адам ретінде бейнелейді. Фильмнің құрылымы қасиеттілердің шейіт тарихын еске салады, онда Құдайға сену елге сенумен ауыстырылады. 2014 жылы шведтік Sabaton тобы «Heroes» альбомында оның туралы «Inmate 4859» әнін жазды. 2015 жылғы Марцин Кваснының «Пилецкий» фильмі Пилецкийді тәуелсіздік қозғалысының қасиетті тұлғасы ретінде көрсетеді. Бұл қасиеттілік тексерілген тарихи фактілерді және драматизацияланған көріністерді біріктіру арқылы жетістікке жетіп, Пилецкийді қарапайым адам үшін мүмкін емес істер жасаған, тіпті ең ауыр қиындықтарда да еліне адал болған адам ретінде көрсетеді.

In July 1945, Pilecki joined the military intelligence division of the Polish II Corps under Lieutenant General Władysław Anders in Ancona, Italy. In October 1945, as relations between the government in exile and the Soviet backed regime of Bolesław Bierut kept deteriorating, Pilecki was ordered by Anders and his intelligence chief, Lieutenant Colonel Stanisław Kijak, to return to Poland and report on the prevailing military and political situation under Soviet occupation. By December 1945 he had arrived in Warsaw and begun organizing an intelligence gathering network. His case was supervised by Colonel Roman Romkowski. Several of Pilecki's affiliates were also arrested and tried around the same time, with at least three executed as well; a number of others received death sentences that were changed to prison sentences. In 2012, Pilecki's Auschwitz diary was translated into English by Garliński and published under the title The Auschwitz Volunteer: Beyond Bravery. Poland's Chief Rabbi, Michael Schudrich, wrote in the foreword to a 2012 English translation of Pilecki's report: "When God created the human being, God had in mind that we should all be like Captain Witold Pilecki, of blessed memory." and Jack Fairweather's 2019 book The Volunteer: The True Story of the Resistance Hero Who Infiltrated Auschwitz, the latter a winner of the Costa Book Award. From the 1990s, following the fall of communism in Poland and Pilecki's subsequent rehabilitation, he has been a subject of popular discourse. In 2012, Powązki Cemetery was partly excavated in an unsuccessful effort to find his remains. In 2016, The Pilecki Family House Museum (Dom Rodziny Pileckich) was established in Ostrów Mazowiecka; it opened officially in 2019, but its permanent exhibition is still being prepared, with public opening planned for May 2022. The year 2017 saw the founding of the Pilecki Institute, a Polish government institution commemorating persons who helped Polish victims of war crimes and crimes against peace or humanity in the years 1917–1990. The 2006 film Śmierć rotmistrza Pileckiego ("The Death of Cavalry Captain Pilecki"), directed by Ryszard Bugajski, presents Pilecki as an ethically flawless man facing unfounded accusations. The narrative structure is reminiscent of a saint's martyrology, with belief in God replaced by belief in Country. In 2014 the Swedish band Sabaton recorded a song about him, "Inmate 4859" on the album, "Heroes". A 2015 film, Pilecki (film), by Marcin Kwaśny portrays Pilecki as an independence movement saint. The sacralization is achieved by recounting verified historical facts, along with dramatized scenes. The film shows Pilecki performing deeds impossible for an ordinary man, while keeping faith with his country even under the direst torture.