Кіріспе

Уфологиядағы гипотеза

Уфологияда психоәлеуметтік гипотеза, қысқартылған ПСХ, кем дегенде кейбір НЛО туралы хабарлардың психологиялық немесе әлеуметтік тұрғысынан жақсы түсіндірілетінін айтады. Бұл көбінесе жақсы белгілі ғарыштық гипотезамен (ЭТХ) салыстырылады және Ұлыбританиядағы НЛО зерттеушілері, мысалы Дэвид Кларк, Хилари Эванс, «Магония» журналының редакторлары және «Fortean Times» журналының көптеген авторлары арасында ерекше танымал. Бұл гипотеза Францияда да 1977 жылы Мишель Моннеридің «Егер НЛО болмаса?» (Et si les ovnis n'existaient pas?) атты кітабы жарық көргеннен бері кең таралды. НЛО-логтар психоәлеуметтік гипотезаның кейде ЭТХ-ты агрессивті түрде жоққа шығарумен шатастырылатынын, бірақ ПСХ зерттеушісі НЛО-ны қызықты зерттеуге лайық нысан ретінде қарастыратынын, тіпті ол күмәнді (сенімсіз) көзқараспен қарастырылса да, ерекшеленеді дейді. Психоәлеуметтік гипотеза көптеген НЛО туралы хабарлардың аспан денелері, ұшақтардың шамдары, ауа шарлары және аспанда қате түсінілген басқа да нысандар сияқты қарапайым түсіндірмелеріне негізделген. Бұл қабылдауды бұрмалайтын ерекше эмоционалдық ахуалдың бар екенін және қарапайым жерлік нысандардың маңыздылығы мен ерекшелігін өзгертетінін көрсетеді. Егер адамдар ғарыштан келгендермен тікелей байланыс орнатқанын мәлімдесе, психоәлеуметтік тәсілдің қажеттілігі кем дегенде 70 адамның Венералықтармен, ал кем дегенде 50 адамның марсиандармен кездескенін айтуымен шартталған; екі әлемнің де қазірде өмірге жарамсыз және дамыған өркениеті жоқ екені белгілі. Бұл хабарлардың кейбіреуі алдау болуы мүмкін, бірақ көріп тұрған түстер, галлюцинациялар және басқа да психикалық процестер миф негізіндегі материалмен байланысты екені анық. Басқа материалдар, ғарыштан келген жандардың бар екенін көрсететін материалдар да осыған ұқсас тәсілдермен түсіндірілуі мүмкін деп болжанады. Мәдени ортаға және тарихи түсініктерге негізделген, арманға ұқсас әрекеттер мен бейнелердің немесе тақырыптардың байқалуы ғарыштық гипотезаның қажетсіз екенін және Оккамның қылышы бойынша, бәлкім дұрыс емес екенін көрсетеді.

Шығу тегі

Ағылшын тіліндегі НЛО әдебиетінде психоәлеуметтік гипотеза термині алғаш рет 1984 жылдың сәуірінде, «Магония» журналының мұқабасында Жак Скорно мен Питер Роджерсонның «Психоәлеуметтік гипотезаның қалыптасуы» атты мақаласы жарияланғанда кеңінен танылды. Скорноның бұл терминді қолдануы Мишель Моннеридің француз НЛО дауларынан бастау алады, оның 1979 жылғы «Le Naufrage des Extra terrestres» кітабында «le modèle socio psychologique» термині сыртқы әлем гипотезасына тікелей қарсылық ретінде ұсынылған. Клод Моге 1983 жылы «Магония» оқырмандарына француздық зерттеулерде пайда болған «әлеуметтік-психологиялық модельдің» қысқаша сипаттамасын ұсынды, бірақ сөздердің орнын ауыстыру арқасында термин академиялық терминологияға көбірек сәйкес келді. Роджерсонның бұл терминді қабылдауы, ол бұрын қызығушылық танытқан, паранормальды құбылыстарды – ПСИ, ұжымдық галлюцинациялар және ұжымдық бейсаналық сияқты ұғымдарды қамтитын экзотикалық гипотезалардың эволюциясы және жұмсаруын білдірді. Бұл термин толыққанды қалыпты психологиялық процестерді – түстер, галлюцинациялар, материалдық шындыққа қатысты қиялдар, қабылдаудың бұрмалануы және метахоралық тәжірибелерді қабылдауды білдірді. Бұл процестер мәдени мифтерге, әлеуметтік жағдайларға және тарихи контекстке тәуелді болды. 1968 жылдан бері «Магония» журналы үшін жазған авторлар тобы ЭТГ-ға баламаларды іздестіріп, оның жоғары беймәлім жағдайлардағы құбылыстарды түсіндіруге жеткіліксіз екенін сезінді. Роджер Сэнделл 1905 жылғы Уэльстегі толқыннан жинаған НЛО туралы хабарламалардың түсініксіз екенін және олардың үлкен арбалы әңгімелер мен діни көріністердің бір бөлігі екенін түсінгенге дейін өзін «нағыз» уфолог деп санады. Ол уфологиялық ойдың бұрын Венера мен Марс планеталары НЛО-лардың көзі деген теорияларға басымдық бергенін, бірақ ғарыш бағдарламасы олардың тіршілікке жарамсыз екенін көрсеткенін айтады. Осыған қазіргі заманғы НЛО ойлауының апокалиптикалық және демондық материалдарын қосып есептегенде, маңызды қайта қарау қажеттігі туындады. Бұл барлығы адам миының өнімдері болуы мүмкін бе – мысалы, армандар, қауесеттер және жалған ақпараттар? Питер Роджерсон да қазіргі мифологияның пайда болуына куә болып отырмыз деп сенді және НЛО қауесеттерінің тарихи алғышарттарын жан-жақты іздеуді ұсынды. Ол НЛО толқындарын және әлеуметтік дүрбелеңді тудыратын әлеуметтік факторларды анықтауды бастады. «Магония» авторлары «НЛО толқындары мен радикалды әлеуметтік өзгерістер арасындағы байланысқа» назар аударды, ал Роджерсон 1954 жылғы француздық толқынның «ұлттық жеңіліс пен үкіметтік дағдарыс кезінде» болғанын айтты. Бір мақаласында ол НЛО тарихының барысында НЛО жазушылары арасындағы әртүрлі сенімдерді қалыптастыратын әлеуметтік резонанстар мен идеологиялық ықпал туралы терең ойлармен бөлісті.

НЛО аңыздарының ғылыми фантастикалық аспектілері

Бертран Мехуст, француз социологы, ғылыми фантастиканың НЛО мифологиясымен сабақтастығын зерттеуді бастады, ол отбасылық шатырында Жан де ла Ирдің 1908 жылғы «Жарқылдақ дөңгелек» романының бір данасын тапқанда. Ол кітапты ашып, басты кейіпкерлердің сәуле арқылы ұшып бара жатқан дискіге көтеріліп, жарқыраған нұрмен шағылысқанда оқи бастады. Бұл жаңалық НЛО тәжірибелері мен 1947 жылға дейінгі ғылыми фантастика әдебиеттері арасындағы сабақтастықтарды іздеуге түрткі болды. Мехуст ондаған мысалдар тапты, олардың көптегені көзге көрінбейтін күш өрістері, гипнотикалық психикалық әсерлер, материализация және дематериализация, телепортация, қабырғалар арқылы өту, левитация және қозғалтқышты тоқтататын сәулелер сияқты таңғажайып эффектілерді қамтыды. Сонымен қатар, адамдардың түрлі себептермен Жерге келіп, кейінірек пайда болған НЛО ойларына ұқсас: адамдарды бақылау, тәжірибе жасау, олармен көбейю, адамзатты қалыптастыру үшін көп ұрпақты бағдарлама құру, өліп бара жатқан әлемімен күресу, біздің әлемімізге шабуыл жасау және бізге ғарыштық тарих пен бейбітшілік қажеттілігі туралы сабақ беру. Бұл оқиғалардың кейбіреуін болашаққа қатысты ұқсас ойлар мен күтулерге байланысты жай ғана сәйкестік деп қарастыруға болады, бірақ көбінесе бұл кереметтер болашақ технологияны қолдану арқылы жасалуы мүмкін нәрселерге қарағанда, табиғаттан тыс және ежелгі оккульттік мифологияны еске түсіреді. Мишель Моннери Мехусттің зерттеуін НЛО мифологиясын қалыптастырған тарихи сынға енгізді. Мишель Мёжер Мехусттің тезисін 800-ге жуық сілтемелер мен ондаған иллюстрациялары бар параллельдердің әсерлі жинағына кеңейткені үшін ерекше атауға лайық. Кейінгі мақаланың бірінде, ағылшын тілінде, тарихи зерттеу жүргізіліп, қазіргі заманғы НЛО ұрлау оқиғаларында кездесетін медициналық қорқыныштар мен 19 ғасырда тараған антививисекциялық үгіттер мен әңгімелерге негізделген ғылыми фантастиканың ақымақ ғалымдары арасындағы байланыс көрсетілді. Жак Валле НЛО-лармен байланысты электромагниттік эффекттерді Артур Кестлердің пьесасы және бірінші ұшатын тарелка романы сияқты ертеректегі әдебиеттерде табуға болатынын алғашқылардың бірі болып атап өтті – Бернард Ньюманның «Ұшатын тарелка» (1948). Бұл байқау Magonia басылымында жарияланған зерттеуде кеңейтілді, ол Марконидің қозғалтқышты тоқтататын сәулелерді жасағаны туралы соғыс кезіндегі әңгімелер мен болашақ соғыстарды және олармен күресетін супер қаруларды бейнелейтін фильмдер, киносериалдар мен арзан әдебиеттердің мәдени аясын қарастырады. Мехуст ертеректе НЛО тәжірибелеріндегі ғарышкерлердің ең көп кездесетін түрлері Хьюго Гернсбек дәуіріндегі (1926-1936 жж.) арзан фантастикада кеңінен бейнеленгенін байқады. Бұл тұжырымды кейінгі зерттеушілер одан әрі зерттеді. Әсіресе, сұр ғарышкерлердің стереотип болғаны қазір жақсы түсініледі, өйткені Гернсбек жазушыларынан болашақ эволюцияның нәтижесінде үлкен миы бар, бірақ технологияның бұлшық еттерін пайдасыз еткен атрофиялық денелері бар жандар туралы оқиғалар жазуды сұрады. Гернсбек Г.Г. Уэллстің еңбектерін жақсы көріп, оларды қайта басып шығарды, ал Уэллс осындай дегенеративті эволюцияның логикасын бірінші болып әзірледі және оны өзінің шедеврi «Әлемдер соғысы» (1898) романына енгізді. Стереотипке маңызды өзгерістерді Спилбергтің «Үшінші түрдің жақын кездесулері» (1977) фильміндегі шетелдіктерді жасаған шығармашылық команда енгізді. Толық қара көздер мен жұқа қарындаш мойындары көп ұзамай НЛО кездесулеріндегі ақылсыз ғарышкерлерде кино бейнелерінің еліктеуі ретінде пайда болды. Қоғамға ғарышкерлердің НЛО зерттеулерінен алынған суреттерге негізделгені туралы әсер қалыптастырды, бірақ CE3K ғарышкерлерді жобалау тобына олардың жұмысына сүйенетін суреттер берілмеді. Оларға тек үлкен бас және қысқа бойлы болуы керек деген қысқаша ауызша нұсқау берілді. Сонымен қатар, инсектоидтардың, рептоидтардың және кейбір қорқынышты клишелердің мәдени аясы зерттелді. Тіпті ғарышкерлердің сәнінің бастауыштар да жеңіл-жеңіл көңілмен қарастырылды. Бұл дәстүрдегі басқа да көптеген еңбектер есіктің амнезиясы, жарықтың көтерілуімен керемет көтерілу, қабырғалар арқылы өту физикасы, магниттік қозғалыс және психоәлеуметтік және тарихи тұрғысынан тері арқылы тамақтанатын ғарышкерлер сияқты ғылыми фантастикалық тарелка эзотерикасын зерттейді.

Тағамдық табақ туралы хабар

1977 жылы психоәлеуметтік зерттеулер арқылы шешілген ең ауқымды және таңғаларлық жұмбақ Дж. Аллен Хайнектің сұрағы болды: «Неге ұшатын тәрелкелер? Неге ұшатын кубтар немесе пирамидалар, тіпті жүздеген елден хабарланған ұшатын қызыл пілдер немесе ғимараттар? Егер НЛО туралы хабарлар тек қана көтеріңкі қиялдың нәтижесі болса, онда неге әртүрлі мәдениеттегі адамдардың жергілікті жағдайына байланысты қиялдарын босата алмай ма?». 1988 жылы Мартин Коттмайер әріптесінің тәттілер бейнесінің көзі белгілі бір өнер қозғалысында жатыр деп болжауға тырысқанын көрді. Бұл идея оған бірден дұрыс емес сияқты болса да, жақсырақ тәсілді ойлай бастады. Көп ұзамай ол 1947 жылы Кеннет Арнольдтың НЛО көруі туралы жазбаларын жинауға кірісті, бұл қазіргі заманғы НЛО құбылысының басталуы деп есептеледі. Ол алғашқыда 1977 жылы Бірінші Халықаралық НЛО Конгресінде сөйлеген сөзіндегі естеліктеріне жүгінді. Оның назары Арнольдтың көрген нысандар «дөңгелек емес» деген сөзіне ауды. Арнольд сондай-ақ, ұшатын тәрелкелер туралы хабар Associated Press үшін жазған тілшінің «көптеген түсініспеушіліктерінен» туындады деп шағымданып айтты. Билл Бекет оған нысандар қалай ұшқанын сұрағанда, Арнольд: «Олар судан жылтырап өткендегі табақ сияқты, ретсіз ұшты» деді. Метафора нысандардың пішінін емес, олардың қозғалысын сипаттауға арналған еді. Билл Бекет кейіннен кінәні оның емес, Арнольдтың өзінде екенін айтты, бірақ кім кінәлі екенінің маңызы жоқ. Бір ғана анық факт – қателік болған. Бұл туралы күмәнді жою үшін Кеннет Арнольдтың алғашқы құжатына жүгіну керек, ол көруден кейін бірнеше күн өткен соң әуе күштеріне жазған және жіберген баяндамасы. Онда нысандардың бірі жасаған пішіндердің суреті де бар. Бұл естеліктерді растайды. Ол тәрелке сияқты дөңгелек немесе дөңгелек емес. Аяқ киімнің тұяғы немесе қоңыз әдепсіз пішіннің жақсырақ сипаттамасы болар еді. Тәрелкелердің қателік екендігінің логикалық салдары Коттмайерге парадигмалық өзгеріс секілді әсер етті, мектепте оқыған аксиомалардың бірінің өзгеруін сезіну сияқты. Енді Евклидтік ғаламда емес, Римандық ғаламда өмір сүріп жатырмыз, онда екі нүкте арасындағы ең қысқа қашықтық енді тура сызық емес. 1947 жылы дөңгелек, дискі тәрізді, тәрелке тәрізді нысандарды көрген барлық адамдар (Тед Блочер жинаған 853 жағдайдың 82%) өз үміттерін қателікке, журналистік сенімхаттары бар уәдеге негіздеген. Олар Арнольд көргенді көрген жоқ, тек оның көргенін айтқанды ғана көрді. Сол сияқты, уәделер бірнеше онжылдықтар бойы НЛО құбылысын қалыптастырды, бұл пішіннің мәдениетте басым болуын сақтап, фильмдердегі бейнелерді, тәрелкелердің фотосуреттерін, НЛО иллюстрацияларын, байланыс оқиғаларын және таңғажайып ұрлау тәжірибесін қалыптастырды. Бір есеп бойынша, шетелдік ұрлау туралы баяндамалардағы кемелердің сипаттамаларының 82% -ы ұшатын тәрелкелер санатына жатады. Оны барлық дерлік белгілі жағдайларда кездестіруге болады: Бетти мен Барни Хиллдің үзілген сапары, Херб Ширмер, Трэвис Уолтон, Андреассон ісі, Уитли Стрибер.

Коттмайер өзінің ашылуы туралы алғаш рет 1988 жылғы 25 сәуірде «Saucer Smear» басылымына жазған хатында хабарлады. Бұл жаңалық 1990 жылы «Magonia» журналында жарияланған «Толығымен бейімделмеген» атты мақаланың бір бөлігі ретінде жарияланғанда кеңінен таралды. Онда ол оның толық дәлелдік мәнін түсіндірді: «Бұл журналистік қателіктің салдары өте зор. Бұл ұшатын тәрелке құбылысының мәдени шығу тегіне ғана емес, құбылысты сыртқы кеңістікпен байланыстыруға жасалған кез келген әрекетке бірінші реттік парадокс жасайды: неге шетелдіктер өз кемелерін Бекеттің қателігіне сәйкес қайта құруы керек?». 1993 жылы ол «Тәрелке қатесі» атты мақаласында табылғанның мәнін толық түсіндірді. Кейбір ЭТН скептиктері Коттмайердің дәлелдерін қабылдады және оны Арнольдтың жазбаларына қатысты қосымша материалмен кеңейтуге тырысты. Арнольдтың 1950 жылы жазған «The Saucer As I Saw It» атты 1947 жылғы оқиға туралы естеліктерінің мұқабасында AF баяндамасында суреттелгеннен гөрі ай тәрізді кеменің суреті бар екені айтылған. Арнольдтың қолында суретке түсірілген тағы бір ерекше пішіннің суреті де маңызды деп танылды. Бұл оқиғаның қызықты тұстары бар, бірақ тарихи зерттеулер әрқашан оқиғаның алғашқы құжаттарына және куәгерлер жасаған құжаттарға басымдық береді, кейінірек жасалған және тілшілердің сөздеріне қарағанда. Кейінгі суреттер мен жазбалар естелік пен түзетулерден туындаған бұрмалауларға байланысты күмәнді болуы мүмкін, сондықтан оларды елемеудің себебі бар. ЭТН сақтау үшін ұсынылған басты қарсы аргумент – ұшатын тәрелкелер Кеннет Арнольдтың хабары жарыққа шыққанға дейін көрілген, және олардың пішіні уәдеге байланысты болмауы мүмкін. Осы хабарлардың көпшілігі Арнольд жаңалыққа айналғанға дейін жарияланбаған және зерттелмеген, сондықтан естелік қателіктері мен ұсыныстарға ұшырауы мүмкін. Егер кез келген жағдайдың қанағаттанарлық тарихы табылып, оның дұрыстығы дәлелденсе де, аргумент Хайнек пен Жейкобс тәрелкелердің 1947 жылдан кейін НЛО-ның басым пішіні болғандықтан ғана осы сұрақтарды қойғанын естен шығармайды. Қанша зерттеу жүргізілсе де, 1947 жылға дейін аспанда көрілген нысандардың тек аз ғана пайызы тәрелкелерден тұрады және олардың басымдығы ешқашан дәлелденбес. Бұл тәсілдің қателігін 1896/97 жылдарғы дирижабль дәуіріндегі есептерге ден қойып, Хайнек сияқты ойлаушыға «Неге сигар тәрізді, ал шарлар немесе кубтар емес?» деп сұрап, 1347 жылы баялдалған сигар тәрізді нысанның есебі оның мәселенің көзін таба алмағанын көрсету арқылы көрсетуге болады. Ол бұл есепті сәйкес емес деп толығымен қабылдамас еді – мәселенің шешімі пішіннің басымдығын түсіндіруде жатыр. Арнольдтың баяндамасынан туындаған уәде Хайнектің сұрағына нақты жауап береді, ерекше жағдайлардың өзінің дәуірінде басымды болған жағдайларын ескермей.

Ұшатын фантомдардың жапсырмалары

ЕТҚ-ның ең айқын сәтсіздіктерінің бірі – НЛО жапырақтарының түсіндірмелерін ұсыну саласында болды. Ұшақ тәрізді нысандар туралы даудың алғашқы онжылдығында бірнеше зерттеушілер жапырақтарды Марсқа жақын жерге келген уақыттарын анықтаған ғарыш кемелері тудырды деп дәлелдеуге тырысты. Болжамдар жасалды, бірақ олар сәтсіз аяқталды. 1962 жылғы бір зерттеуде: «Егер 1950–1956 жылдар аралығындағы мәліметтермен жұмыс істесек, онда мыңнан бірге теңдей нəтижеге қарсы кездейсоқтық бар екенін дәлелдей аламыз». Алайда, осы шектеулі жиынтықтан тыс жерде ешқандай байланыс жоқ екені анық. Браун университетінің астрономия кафедрасының төрағасы Чарльз Х. Смайли 1956 және 1965 жылдар аралығында Марстан Жерге және Венерадан Жерге тасымалдау үшін 14 идеалдық ең аз энергия орбитасын есептеп, келу уақытын плюс не минус он күн деп анықтады. Содан кейін ол осы кезеңдердегі «Көк кітапқа» берілген НЛО туралы есептерді қарастырды. Олар өздері маңызды емес және ешқандай жақтауларға сәйкес келмеді. Басқа зерттеушілер жапырақтарды кезең-кезеңмен жүргізілетін операциялардың белгілері, базалар құрылысының белгілері немесе ашық байланыс немесе жаппай қону алдында адамзатты жерден тыс ақылды өмірге бейімдеудің жолдары деп дәлелдеді, бұл жақын болашақта аяқталады. Бұл болжамдар да сәтсіз болды. Британдық зерттеушілер сәтсіздіктерден таңғалып, жаңа бағыттарда жұмыс істеуді шешті: Питер Роджерсон былай деп жазады: «1947 жылға дейінгі «толқындарды» жүйелі түрде іздеу үшін үлкен бірлескен күш-жігер қажет, мүмкін болса, ұлттық және жергілікті газеттерді, ғылыми және танымал журналдарды толық тексеру, жапырақ кезеңдерінен бастап, содан кейін басқа кезеңдер». «Әлеуметтік, діни, саяси және ғылыми аяда» назар аудару керек. Роджер Сэнделлдің Уэльстегі 1905 жылғы НЛО-ны байқау туралы жұмысы осы бұрынғы жапырақтардың ерекше қырлары бар екенін, кейбір ерекшеліктері заманауи жағдайларға ұқсайтынын, бірақ оларды ғарыштан келгендер деп ойлағанда үміттенетін жолдармен емес екенін көрсетті. Мэри Джонс қара киім киген зұлым адамды кездестірді, ол оны шайтан деп таныды, бірақ 1905 жылғы Уэльс болмаса, МИБ деп ойлаған болар еді. Басқа да қара киімдегілер көрінді, бір тұлға бір куәгердің көз алдында қара итке айналды. Бұл мәселелердің УФО құбылысының күрделілігін арттыратынын атап өткен ол, алға басу тек алдын ала түсініксіз жүргізілген егжей-тегжейлі зерттеу арқылы ғана мүмкін екенін айтты. Найджел Уотсон өз уақытында 1909 жылдың наурыз-мамыр айларында болған паника туралы зерттеулерін жариялай бастады. Ақырында фантомдық дирижабльдер 1909 жылы Жаңа Зеландия, 1892 жылы Ресей мен Польша, 1896 жылы Канада, 1908 жылы Вашингтон штаты, 1908 жылы Дания, 1914 жылы Оңтүстік Африка, 1914 жылы Норвегия сияқты әртүрлі жерлерде тізімделді. Бұл жапырақтарда әдетте ғарыш кемесінен гөрі Цеппелиндерді еске түсіретін сигаро пішінді кемелер болған және оларға шетелдік тыңшылар мен тыңшы желілері туралы аңыздар қатысты. Олардың көбінесе жеке жеке физикалық дәлелдемелері, көптеген куәгерлері, мүмкін емес егжей-тегжейлі сипаттамалары және сюрреалистік жақын кездесулері болды. Бұл хабарлардың барлығы да өзіндік ерекшеліктері бар, олар қазіргі қоғамның жағдайына қарай түсіндіру қажеттілігін көрсетті – жиі соғыстың жақындауы, кейде қоғамның ішіндегі саяси қақтығыстар туралы шиеленістер. 1930 жылдары фантомдық дирижабльдер бейнесі скандинавия мен Ұлыбританияны қоса алғанда, фантомдық ұшақтармен – «жылан ұшқыштармен» алмастырылды. Кейінгі кездегі фантомдық ұшқыштар бейнелері жаңа аңыздар мен жаңа технологиялардың даму фактілеріне сәйкес Foo fighters және ghost rockets болып өзгерді. Бір зерттеуші 1600 жылдардың ортасында пайғамбарлықтардың көбейгені патша мен шіркеудің жойылуы туралы аңыздармен бірге болғанын атап көрсетті. Аэрологиялық құбылыстар мен саяси оқиғалардың сәйкестігі 1647 жылы болған оқиғаларға қатысты антиквар Джон Обридің айтуынша болды. Екінші күнді, екінші айды және аспанда жүріп жатқан әскерлерді байқау сериясы 1662 жылғы Бірыңғайлық актісін және Англия шіркеуінің қайта өркендеуін бастады. Бұл ертедегі жапырақтардың бейнелері кең ауқымды ғарыш интерпретацияларына аз негіз береді: олар енді Zeppelin пішіндерімен, пропеллермен, қанат қағып, мачталармен, кеме палубасымен және қазіргі заманғы киіммен адамдармен болашаққа қарамайды. Оларды түсіну үшін әлеуметтік күштер қажет екені даусыз сияқты. Қазіргі заманғы УФО-ның жеке-жеке жапырақтарының түпкілікті түсіндірмелері қандай болмасын, бұл айқын – әлеуметтік күштер аспандағы толыққанды емес нәрселерді жиі көруге қолайлы жағдай жасау үшін жеткілікті себеп болуы мүмкін. «Ұзақ, баяу сынақтар мен қателер процесінде» болу рухында осы түсіндірмелердің нұсқаларымен тәжірибе жасалды. 1905 жылғы Уэльс жапырағы дәстүрлі құндылықтардың заманауи әлемнен шабуылға ұшыраған уақытта болды. Көрістермен байланысты діни жаңғыру, тез, бұрын-соңды болмаған әлеуметтік өзгерістердің шиеленісінен туған болуы мүмкін. Психосоциалды зерттеушілер, мысалы, Фил Класс идеясы сияқты, жапырақтардың негізгі қозғаушы күші – бұқаралық ақпарат құралдары деп қарастырды, бірақ олар оны соншалықты қателікті деп тапты, оның оның айтқандай үлкен рөлі бар екенін қабылдау қиын. Бұқаралық ақпарат құралдары әрине бейнелерді қосады, бірақ жапырақтармен байланысты аңыздардың эмоционалдық құрауы үлкен әлеуметтік ортаның аспектілеріне сүйенеді. Психосоциалдық дәстүрдегі зерттеушілер жапырақтар туралы әдемі идеяларға көп құрмет көрсетпегенін де қосу керек, мысалы, жаппай гистерия, мысалы, 1954 жылы француз психиатры Жорж Хёйер айтқандай. Олар жазған кезде күмән білдірілген болатын. Марк Райн Кондон есебінде және Роберт Холл 1969 жылғы АААС симпозиумында НЛО туралы жаппай гистерия немесе гистериялық жұқпа сияқты классикалық эпизодтарды қарастырды, мысалы, маусымдық қоңыз эпидемиясы, Сиэтлдің желдеткіштеріне тиген эпидемиясы және Мэттунның ақылы жоғалған газы, олар УФО құбылысымен не болып жатқанын түсіндіру үшін қаншалықты жақсы үлгілер бола алады. Екеуі де бұл идеяны дамытпады және Холл осы құбылыстарды салыстыруда бірнеше қиындықтарды анықтады, ең бастысы – осы үлгілік әлеуметтік эпидемиялардың ұшқыш сипаты болды. Майкл Свордс кейінірек қосымша байқаулар жасады, ол әртүрлі пікірдегі зерттеушілер үшін оны тиімсіз етті. Ұлыбританияның 1960 жылдардағы Уорминстер жапырағы туралы соңғы талқылауда зерттеушілер осы дамуларға сәйкес келеді және жапырақты қару-жарақ және әңгімелермен сақталған ұжымдық қателік ретінде талқылауды жөн көреді. Қазіргі психологияда гистерия тұжырымына деген құрмет азайғандықтан, бұл жақсы болып көрінеді.

Юнг туралы қазіргі заманғы аңыз

Оның «Flying Saucers: A Modern Myth of Things Seen in the Skies» (1958) атты очеркі Карл Густав Юнгті Психологиялық зерттеулер тобының (ПЗТ) негізін қалаушылардың бірі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Кейбіреулер оның осы кітапта синхрондық ұғымын қолданғаны үшін, ол НЛО құбылыстарының паранормальдық түсіндірмелерінің де негізін қалаушыларының бірі деп санайды. НЛО гипотезасын қолдаушылар кейде Юнг психолог болғандықтан, НЛО-ға психологиялық тұрғыдан қарағанмен, бірқатар жағдайларда олардың ақылды басқарудағы нақты физикалық объектілер болуы мүмкін екенін айтқан, әсіресе радарлық мәліметтерді мысалға келтірген. Олар Юнг сыртқы әлемнен келгендер туралы гипотезаны қызығушылықпен қарастырғанын айтады. 1958 жылы Associated Press агенттігі оның сөзін келтірді: «Таза психологиялық түсіндіруге орын жоқ». Ұшатын тарелкалар нақты және «ақылды басшылықтың белгілерін көрсетеді, сондай-ақ адамдарға ұқсас пилоттар бар». Мен тек мынаны айта аламын: бұл әдемі қиял емес, бірдеңе көрілді. Егер осы құбылыстардың сыртқы кеңістіктен келгендігі расталса, онда бұл интеллектуалды планетаралық байланыстың бар екенін дәлелдейді. Бұл машиналардың құрылысы біздің ғылыми техникамыздан әлдеқайда жоғары деңгейде екенін көрсетіп, күмәнсіз факті болып табылады». Юнгтің шәкірттері осы мәселеге қатысты ойлы пікірлер айтты. Юнг 1958 жылғы газет мақаласына наразылық білдіріп, оның НЛО-ның физикалық жақтан бар екеніне сенетін адам ретінде көрсетілгеніне қынжылды. «Бұл хабар мүлдем жалған». Юнг олардың нақты немесе нақты емес екендігі мәселесінде ешқандай шешім қабылмады. Ол жағдайды түсіндіруге тырысты. «Мені тарелкаға сенуші деп көрсетті. Мен «United Press» агенттігіне мәлімдеме жасап, өз пікірімді дұрыс жеткіздім, бірақ бұл жолы байланыс үзілді: менің білуімше, бір неміс газетінен басқа ешкім бұл туралы ескермеді. Бұл таңғажайып фактінің өзі психологтың қызығушылығын тудырады. НЛО-лардың бар екендігін растауға көбірек мән беріліп, оларға күмәнді қарау көңілсіздік тудырады. Осы ерекше жайттың өзі психологтың зейінін аударуға лайық».