Кіріспе
Ұйқыдан ояну туралы жарқын және сенімді түс. Жалған ояну – бұл шындығында ұйықтауын жалғастырып жатқанда, ұйқыдан оянғаныңыз туралы жарқын және сенімді түс. Жалған оянудан кейін адамдар көбінесе душ қабылдау немесе таңғы ас ішу сияқты күнделікті таңғы әрекеттерін жасап жатқанын түсінеді. Жалған оянулар, әсіресе түс көріп оянғаныңызды түсінетін түстер, қос түс немесе түс ішіндегі түс сипаттарын алады. Классикалық мысал – Гогольдің "Портрет" (1835) туындысындағы басты кейіпкердің екі рет жалған оянуы. Зерттеулер жалған оянудың жиі бір-біріне айналатын саналы түс көрумен тығыз байланысты екенін көрсетті. Олардың арасындағы жалғыз айырмашылық – саналы түс көруде түс көруші түс туралы логикалық түсінікке ие, ал жалған оянуда жоқ.
A false awakening is a vivid and convincing dream about awakening from sleep, while the dreamer in reality continues to sleep. After a false awakening, subjects often dream they are performing their daily morning routine such as showering or eating breakfast. False awakenings, mainly those in which one dreams that they have awoken from a sleep that featured dreams, take on aspects of a double dream or a dream within a dream. A classic example is the double false awakening of the protagonist in Gogol's Portrait (1835). Studies have shown that false awakening is closely related to lucid dreaming that often transforms into one another. The only differentiating feature between them is that the dreamer has a logical understanding of the dream in a lucid dream, while not in a false awakening.
Жарық көрініс
Жалған ояну түс немесе айқын түс (түсінде екенін сезген) болғаннан кейін пайда болуы мүмкін. Егер жалған ояну айқын түстен кейін болса, ол "алдын ала айқын түс" сияқты болуы мүмкін, яғни түс көруші шын мәнінде оянғанын күмәндана бастап, дұрыс қорытындыға жете алады немесе жетпейді. Гарвард психологы Дирдре Барретт жүргізген зерттеуде 200 қатысушыдан алынған 2000 түс қарастырылды. Зерттеу нәтижесінде жалған ояну мен айқындық бір түс ішінде немесе бір түндік әртүрлі түстерде жиірек кездесетіні анықталды. Жалған ояну көбінесе айқындыққа бастайтын белгі ретінде пайда болды, бірақ айқындыққа қол жеткізгеннен кейін де кездесе берді, көбінесе одан айырылып қалатын.
Жалған оятулар орамы
Себебі, жалған оянудан кейін сана әлі де армандайды, сондықтан бір түсте бірнеше жалған ояну болуы мүмкін. Зерттелушілер оянып, таңғы ас ішіп, тістерін тазалап, және басқа да әрекеттерді армандауы мүмкін; кенеттен қайтадан төсекте оянады (әлі де түсінде), таңғы амалдарды қайта бастайды, тағы оянады, және т.б. Философ Бертран Расселл жалпы наркозбен оянғанда қатарынан "жүзге жуық" жалған оянуды басынан өткергенін айтқан.
Протосознательный әлем
Джорджио Буцци ФА-ның бұзылған немесе жоғары белсенді ұйқы кезінде (түс көру, ұйқы параличі немесе күшті күту сезімі сияқты жағдайларда) қалдық (немесе аномальды) REM ұйқының эпизодтық қайталануын көрсететінін ұсынады. Осы ерекше REM ұйқы түрі өзгертілмеген тәжірибелік естеліктерді қайта ойнауға мүмкіндік береді, соның арқасында оянған кездегі тәжірибелердің әлемнің болжанған моделімен қалай өзара әрекеттесетінін зерттеуге ерекше мүмкіндік туады. Атап айтқанда, бұл әдеттегі REM ұйқының бұрмалау әсері болмаған протосознание әлемін көруге мүмкіндік береді.
Гибсонның гипотезасы
Гибсонның арман протосознание теориясы жалған оянудың нақты іс-әрекеттерді, әсіресе күнделікті дағдыларды бейнелейтін белгілі бір тұрақты үлгілермен қалыптасатынын айтады. Жалған ояну көбінесе күнделікті іс-әрекеттер сияқты таныс оқиғалардың өте реалистік детальдарымен немесе автобиографиялық және эпизодтық жағдайлармен байланысты. Жалған оянуда жиі кездесетін оқиға – дәретханаға бару, онда арман көруші айнадағы өз бейнесінің бұрмаланғандығын көреді (бұл саналылыққа мүмкіндік бере алады, бірақ көбінесе оянуға соқтырады).
Эксперименттік сипаттамалар
Жалған оянудың клиникалық және нейрофизиологиялық сипаттамалары сирек кездеседі. Takeuchi және авторлардың жариялаған мақалаларының бірі кейбір сарапшылар тарапынан жалған ояну жағдайы ретінде қарастырылды. Онда ұйқы зертханасында жағымсыз және қорқыныш сезімі тудыратын гипнагогиялық галлюцинация, төсектен тұрғандай сезім бейнеленген. Полисомнография ЭЭГ-де мол альфа-ритмдерін көрсетті (кейде REM ұйқысының араласуымен, баяу көз қозғалысы және төмен бұлшық тонусы байқалды). Керісінше, осы жерде бақыланған 2 жалған ояну жағдайы қалыпты REM ұйқысына жақын болды. Тіпті, сандық талдаулар негізінен тета-толқындары басым екенін анық көрсетті, бұл осы екі жағдайдың толыққанды саналы мидың емес, түс көрудің нәтижесі екенін ұсынады.